Σε μια περίοδο που η παγκόσμια οικονομία ισορροπεί ανάμεσα στην υπόσχεση της απεριόριστης ανάπτυξης και τον φόβο της μαζικής αντικατάστασης του ανθρώπινου παράγοντα, οι πρόσφατες δηλώσεις του Θόδωρου Σκυλακάκη έρχονται να ταράξουν τα λιμνάζοντα ύδατα της ελληνικής πολιτικής σκηνής. Ο υπουργός, γνωστός για την τεχνοκρατική του προσέγγιση και την ικανότητά του να διακρίνει μακροπρόθεσμες τάσεις, έθεσε το δάκτυλο επί τον τύπον των ήλων: η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) δεν είναι πλέον ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά μια υπαρξιακή πρόκληση για το κοινωνικό και οικονομικό μοντέλο της Ελλάδας με ορίζοντα το 2030.
Η Δομική Απειλή για την Ελληνική Αγορά Εργασίας
Η ανησυχία του κ. Σκυλακάκη δεν εστιάζεται μόνο στην απώλεια θέσεων εργασίας χαμηλής εξειδίκευσης, αλλά κυρίως στην «ψηφιακή διάβρωση» των μεσαίων στρωμάτων. Στην Ελλάδα, όπου η οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις υπηρεσίες, τον τουρισμό και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η εισβολή των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων και των αυτοματοποιημένων συστημάτων λήψης αποφάσεων μπορεί να αποδειχθεί καταλυτική. Σύμφωνα με την ανάλυση του υπουργού, η παραδοσιακή αντίληψη ότι η εκπαίδευση αποτελεί εφόδιο ζωής καταρρέει, καθώς οι δεξιότητες που αποκτώνται σήμερα ενδέχεται να είναι παρωχημένες σε λιγότερο από μία πενταετία.
Ο κ. Σκυλακάκης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Ενώ η χώρα προσπαθεί να καλύψει το επενδυτικό κενό της περασμένης δεκαετίας, η ΤΝ αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού. «Δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε τις Βρυξέλλες να νομοθετήσουν για εμάς», φαίνεται να είναι το μήνυμά του. Η πολιτική αφύπνιση που ζητά αφορά τη δημιουργία ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, όπου το κράτος δεν θα είναι απλός παρατηρητής, αλλά ενεργός ρυθμιστής και αρωγός στην επανεκπαίδευση του εργατικού δυναμικού.
Ο Ορίζοντας του 2030 και η Ψηφιακή Μετάβαση
Το 2030 φαντάζει μακρινό, αλλά για τον σχεδιασμό δημόσιας πολιτικής είναι «αύριο». Η ελληνική οικονομία, αν δεν προσαρμοστεί, κινδυνεύει να βρεθεί σε μια κατάσταση «ψηφιακής αποικιοκρατίας», όπου οι εγχώριες επιχειρήσεις θα εξαρτώνται πλήρως από ξένους αλγορίθμους, ενώ το εργατικό δυναμικό θα απαξιώνεται. Ο υπουργός τόνισε την ανάγκη για μια ριζική μεταρρύθμιση στο εκπαιδευτικό σύστημα, η οποία θα δίνει έμφαση όχι μόνο στην τεχνική κατάρτιση, αλλά και στην κριτική σκέψη και τη δημιουργικότητα – δεξιότητες που, προς το παρόν, η ΤΝ δυσκολεύεται να αναπαράγει πλήρως.
- Επαναπροσδιορισμός του ρόλου των πανεπιστημίων με έμφαση στην δια βίου μάθηση.
- Κίνητρα για τις επιχειρήσεις που επενδύουν στην «ανθρώπινη επαύξηση» (human augmentation) αντί για την απλή αντικατάσταση.
- Δημιουργία ενός διχτυού ασφαλείας για κλάδους που θα πληγούν ανεπανόρθωτα, όπως η λογιστική, η νομική υποστήριξη και η εξυπηρέτηση πελατών.
Η «πολιτική αφύπνιση» στην οποία αναφέρεται ο κ. Σκυλακάκης περιλαμβάνει επίσης τη δύσκολη συζήτηση για τη φορολόγηση των αλγορίθμων ή την αναδιανομή των κερδών που προκύπτουν από την τεράστια αύξηση της παραγωγικότητας. Αν η ΤΝ παράγει πλούτο χωρίς ανθρώπινη εργασία, πώς θα χρηματοδοτηθεί το ασφαλιστικό σύστημα; Αυτό είναι το ερώτημα-φάντασμα που πλανάται πάνω από το Μέγαρο Μαξίμου και τα ευρωπαϊκά κέντρα λήψης αποφάσεων.
Η Γεωπολιτική της Τεχνητής Νοημοσύνης
Πέρα από την οικονομία, υπάρχει και η γεωπολιτική διάσταση. Η Ελλάδα, ως μέλος της ΕΕ, οφείλει να τοποθετηθεί στρατηγικά. Η προειδοποίηση του υπουργού αντηχεί την ευρύτερη ευρωπαϊκή ανησυχία για την υστέρηση έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας. Ωστόσο, για μια χώρα με τα μεγέθη της Ελλάδας, η πρόκληση είναι διπλή: να μην μείνει πίσω τεχνολογικά, αλλά και να μην θυσιάσει την κοινωνική της συνοχή στον βωμό της ανταγωνιστικότητας.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι σαν τη φωτιά: μπορεί να ζεστάνει το σπίτι μας ή να το κάψει. Η διαφορά έγκειται στην πολιτική βούληση να χτίσουμε αντιπυρικές ζώνες και να εκπαιδεύσουμε τους πολίτες στη χρήση της», σημειώνουν αναλυτές που παρακολουθούν τις θέσεις του υπουργού.
Συμπερασματικά, η παρέμβαση Σκυλακάκη δεν είναι μια απλή διαπίστωση, αλλά μια έκκληση για δράση. Η Ελλάδα του 2030 θα είναι είτε μια χώρα που θα έχει ενσωματώσει την ΤΝ για να λύσει χρόνια προβλήματα (όπως η γραφειοκρατία και η φοροδιαφυγή), είτε μια κοινωνία βαθιά διχασμένη ανάμεσα σε μια ψηφιακή ελίτ και μια στρατιά «περιττών» ανθρώπων. Η πολιτική αφύπνιση πρέπει να ξεκινήσει τώρα, πριν ο αλγόριθμος αποφασίσει για εμάς, χωρίς εμάς.
