Η γεωπολιτική αστάθεια των τελευταίων ετών, με αποκορύφωμα τις συγκρούσεις στο κατώφλι της Ευρώπης, ανάγκασε την Ευρωπαϊκή Ένωση να εγκαταλείψει την παραδοσιακή της απροθυμία για στρατιωτικές δαπάνες. Σήμερα, η έμφαση δεν δίνεται πλέον μόνο στα βαρέα όπλα, αλλά στην τεχνολογική υπεροχή. Οι τεχνολογίες «διπλής χρήσης» (dual-use) —εκείνες δηλαδή που έχουν εφαρμογή τόσο στην πολιτική ζωή όσο και στο πεδίο της μάχης— βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο μιας νέας, επιθετικής επενδυτικής στρατηγικής από τις Βρυξέλλες και τα κράτη-μέλη.
Ο Ορισμός και η Σημασία των Τεχνολογιών Διπλής Χρήσης
Οι τεχνολογίες διπλής χρήσης περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα καινοτομιών, από την τεχνητή νοημοσύνη και την κβαντική υπολογιστική μέχρι τα προηγμένα υλικά και τα συστήματα αυτόνομης πλοήγησης. Το πλεονέκτημά τους είναι διπλό: από τη μία πλευρά, ενισχύουν την αμυντική ικανότητα μιας χώρας, και από την άλλη, τροφοδοτούν την οικονομική ανάπτυξη μέσω εμπορικών εφαρμογών. Για παράδειγμα, ένας αλγόριθμος που αναπτύχθηκε για τον εντοπισμό ανωμαλιών σε δορυφορικές εικόνες μπορεί να χρησιμοποιηθεί εξίσου αποτελεσματικά για την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής ή για τον εντοπισμό εχθρικών κινήσεων στο μέτωπο.
Η στροφή αυτή σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής όπου η αμυντική βιομηχανία λειτουργούσε σε απομόνωση. Πλέον, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (EDF) και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) συνεργάζονται στενά για να χρηματοδοτήσουν startups και ερευνητικά κέντρα που παραδοσιακά θα απέφευγαν τον στρατιωτικό τομέα. Η ΕΤΕπ, μάλιστα, άλλαξε πρόσφατα το καταστατικό της για να επιτρέψει τη χρηματοδότηση έργων που σχετίζονται με την άμυνα, αρκεί αυτά να έχουν και πολιτική διάσταση.
Χρηματοδοτικά Εργαλεία και Στρατηγική Αυτονομία
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι η «στρατηγική αυτονομία» δεν είναι απλώς ένα σύνθημα, αλλά μια οικονομική αναγκαιότητα. Με το πρόγραμμα ASAP (Act in Support of Ammunition Production) και το EDIRPA (European Defence Industry Reinforcement through common Procurement Act), η ΕΕ προσπαθεί να ενοποιήσει την κατακερματισμένη αμυντική αγορά της. Ωστόσο, η πραγματική επανάσταση συμβαίνει στον τομέα της καινοτομίας. Το NATO Innovation Fund (NIF), το πρώτο πολυεθνικό venture capital ταμείο στον κόσμο, επενδύει 1 δισεκατομμύριο ευρώ σε τεχνολογίες αιχμής που θα διαμορφώσουν το μέλλον της ασφάλειας.
- Τεχνητή Νοημοσύνη για λήψη αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο.
- Κυβερνοασφάλεια για την προστασία κρίσιμων υποδομών.
- Διαστημικές τεχνολογίες για ασφαλείς τηλεπικοινωνίες.
- Ρομποτική και αυτόνομα συστήματα (drones).
Αυτές οι επενδύσεις δεν αφορούν μόνο την επιβίωση στο πεδίο της μάχης, αλλά και την κυριαρχία στην παγκόσμια αγορά τεχνολογίας. Η Ευρώπη συνειδητοποιεί ότι αν δεν αναπτύξει τις δικές της λύσεις, θα παραμείνει εξαρτημένη από τις ΗΠΑ ή, ακόμα χειρότερα, θα βρεθεί εκτεθειμένη στις τεχνολογικές προκλήσεις της Κίνας.
Η Ελληνική Συμμετοχή και οι Προοπτικές
Για την Ελλάδα, αυτή η στροφή προσφέρει μοναδικές ευκαιρίες. Η χώρα διαθέτει ένα αναπτυσσόμενο οικοσύστημα από startups που ειδικεύονται στην πληροφορική, τα drones και την κυβερνοασφάλεια. Η συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε κοινοπραξίες του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει καρπούς, φέρνοντας εκατομμύρια ευρώ σε ερευνητικά κονδύλια. Επιπλέον, η γεωγραφική θέση της Ελλάδας την καθιστά ιδανικό εργαστήριο για τη δοκιμή τεχνολογιών επιτήρησης συνόρων και θαλάσσιας ασφάλειας.
«Η επένδυση στην άμυνα δεν είναι πλέον μια δαπάνη χωρίς επιστροφή, αλλά ένας μοχλός καινοτομίας που διαχέεται σε ολόκληρη την οικονομία», αναφέρουν αναλυτές της αγοράς.
Συμπερασματικά, οι τεχνολογίες διπλής χρήσης αποτελούν τη γέφυρα μεταξύ της ανάγκης για ασφάλεια και της επιδίωξης για ευημερία. Η Ευρώπη, αν και καθυστερημένα, φαίνεται να κατανοεί ότι η ισχύς στον 21ο αιώνα δεν μετριέται μόνο με τον αριθμό των στρατιωτών, αλλά με την ταχύτητα των επεξεργαστών και την ευφυΐα των αλγορίθμων.
