Στους ιερούς διαδρόμους της Federal Reserve, εκεί όπου οι αποφάσεις για τα επιτόκια καθορίζουν την παγκόσμια οικονομική μοίρα, ένας νέος παράγοντας αναταραχής έχει κάνει την εμφάνισή του. Δεν πρόκειται για μια γεωπολιτική κρίση ή μια ξαφνική τραπεζική κατάρρευση, αλλά για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Η διαφωνία που σιγοβράζει μεταξύ των αξιωματούχων της Fed δεν αφορά απλώς την τεχνολογία, αλλά την ίδια τη φύση της οικονομικής ανάπτυξης στον 21ο αιώνα. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα κρίσιμο ερώτημα: Είναι η ΤΝ μια αποπληθωριστική δύναμη που θα αυξήσει την παραγωγικότητα ή μια πηγή τεράστιας ζήτησης που θα κρατήσει τα επιτόκια ψηλά για χρόνια;
Η Παραγωγικότητα ως το Άγιο Δισκοπότηρο της Κεντρικής Τράπεζας
Για ορισμένα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Fed, η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ο «από μηχανής θεός» που περίμεναν. Μετά από μια δεκαετία στάσιμης παραγωγικότητας, η ικανότητα της γεννητικής ΤΝ (Generative AI) να αυτοματοποιεί πολύπλοκες εργασίες γραφείου, να επιταχύνει τη συγγραφή κώδικα και να βελτιστοποιεί τις εφοδιαστικές αλυσίδες υπόσχεται μια νέα εποχή προσφοράς. Όταν η παραγωγικότητα αυξάνεται, η οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται ταχύτερα χωρίς να προκαλείται πληθωρισμός, καθώς οι επιχειρήσεις παράγουν περισσότερα με το ίδιο ή λιγότερο εργατικό κόστος.
Αυτή η πλευρά, στην οποία συχνά προσκλίνουν στελέχη όπως ο Austan Goolsbee της Fed του Σικάγο, υποστηρίζει ότι αν η ΤΝ εκπληρώσει τις υποσχέσεις της, η Fed θα μπορούσε να διατηρήσει τα επιτόκια χαμηλότερα από ό,τι αναμενόταν, καθώς η τεχνολογία θα έκανε τη «σκληρή δουλειά» της ανάσχεσης των τιμών. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι ο χρόνος. Η ιστορία μας διδάσκει ότι οι τεχνολογικές επαναστάσεις, όπως ο ηλεκτρισμός ή το διαδίκτυο, χρειάζονται δεκαετίες για να αποτυπωθούν στα επίσημα στατιστικά στοιχεία της παραγωγικότητας.
Η Απειλή της Υπερθέρμανσης και το «Επενδυτικό Σοκ»
Στον αντίποδα, μια πιο επιφυλακτική ομάδα αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου ενδεχομένως του Neel Kashkari της Μινεάπολις, εστιάζει στην πλευρά της ζήτησης. Η οικοδόμηση της υποδομής για την ΤΝ απαιτεί κολοσσιαίες επενδύσεις. Από την κατασκευή γιγαντιαίων κέντρων δεδομένων (data centers) μέχρι την αναβάθμιση των ενεργειακών δικτύων και την αγορά πανάκριβων ημιαγωγών, η ΤΝ διοχετεύει τρισεκατομμύρια δολάρια στην πραγματική οικονομία.
- Τεράστια ζήτηση για ενέργεια και πρώτες ύλες, που αυξάνει το κόστος παραγωγής.
- Ανταγωνισμός για εξειδικευμένο προσωπικό, που διατηρεί την πίεση στους μισθούς.
- Αύξηση των κεφαλαιουχικών δαπανών (CapEx) που λειτουργεί ως δημοσιονομική τόνωση.
Αυτή η «έκρηξη επενδύσεων» μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά πληθωριστική βραχυπρόθεσμα. Αν η ζήτηση για πόρους που απαιτεί η ΤΝ ξεπεράσει την ταχύτητα με την οποία η τεχνολογία βελτιώνει την απόδοση, η Fed ίσως αναγκαστεί να κρατήσει τα επιτόκια «υψηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα» (higher for longer) για να αποτρέψει την υπερθέρμανση της οικονομίας.
Το Αίνιγμα του r-star και το Μέλλον των Επιτοκίων
Η διαφωνία επεκτείνεται και σε μια αφηρημένη αλλά κρίσιμη έννοια: το «r-star» (r*), δηλαδή το ουδέτερο επιτόκιο που ούτε τονώνει ούτε περιορίζει την οικονομία. Αν η ΤΝ αυξήσει μόνιμα τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας, τότε το r-star θα πρέπει επίσης να αυξηθεί. Αυτό σημαίνει ότι η εποχή των μηδενικών επιτοκίων που γνωρίσαμε μετά το 2008 έχει πεθάνει οριστικά.
«Βρισκόμαστε σε μια φάση όπου τα μοντέλα του παρελθόντος ίσως δεν μπορούν να ερμηνεύσουν την ταχύτητα της τρέχουσας μεταβολής», αναφέρει ανώνυμη πηγή προσκείμενη στην Επιτροπή Ανοικτής αγοράς (FOMC).
Η Fed καλείται τώρα να πλοηγηθεί σε αχαρτογράφητα νερά. Αν υποτιμήσει την ΤΝ και μειώσει τα επιτόκια πρόωρα, κινδυνεύει με νέα ανάφλεξη του πληθωρισμού. Αν την υπερτιμήσει και κρατήσει τα επιτόκια ψηλά, κινδυνεύει να πνίξει την καινοτομία και να προκαλέσει μια περιττή ύφεση. Η «μεγάλη διαφωνία» για την ΤΝ δεν είναι απλώς μια ακαδημαϊκή συζήτηση· είναι ο οδικός χάρτης για το πώς θα ζούμε, θα δανειζόμαστε και θα εργαζόμαστε τα επόμενα χρόνια.
