Ευρωκοινοβούλιο: Σε θέσεις μάχης για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο – Το στοίχημα των 2 τρισ. ευρώ

Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορίας της, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υψώνει τους τόνους, θέτοντας τις βάσεις για μια από τις πιο σκληρές διαπραγματεύσεις των τελευταίων δεκαετιών. Στο επίκεντρο βρίσκεται το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2028-2034. Οι ευρωβουλευτές, με μια κίνηση που χαρακτηρίζεται από πολλούς ως «φυγή προς τα εμπρός», προτείνουν έναν προϋπολογισμό που θα ξεπερνά τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 10% σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Ιουλίου 2025.

Η Σύγκρουση των Θεσμών και η Ανάγκη για «Φρέσκο» Χρήμα

Η πρόταση του Κοινοβουλίου δεν είναι απλώς ένας αριθμός σε ένα χαρτί· είναι μια πολιτική δήλωση για το μέλλον της ηπείρου. Μετά την πανδημία και εν μέσω της συνεχιζόμενης αστάθειας στην Ουκρανία, η ανάγκη για έναν ισχυρό κεντρικό προϋπολογισμό γίνεται επιτακτική. Οι ευρωβουλευτές υποστηρίζουν ότι οι τρέχουσες προκλήσεις —από την κλιματική κρίση έως την ψηφιακή κυριαρχία— δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με «ψίχουλα». Η αύξηση του 10% στοχεύει στην κάλυψη του κενού που αφήνει η σταδιακή κατάργηση του Ταμείου Ανάκαμψης (NextGenerationEU), το οποίο παρείχε μια προσωρινή αλλά ζωτική ένεση ρευστότητας στις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Ωστόσο, το όραμα του Κοινοβουλίου προσκρούει στην παραδοσιακή απροθυμία των λεγόμενων «φειδωλών» κρατών-μελών. Χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και οι σκανδιναβικές χώρες, που ήδη αντιμετωπίζουν δημοσιονομική πίεση στο εσωτερικό τους, βλέπουν με σκεπτικισμό οποιαδήποτε αύξηση των εθνικών συνεισφορών. Η μάχη στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναμένεται σφοδρή, καθώς οι ηγέτες θα πρέπει να ισορροπήσουν ανάμεσα στις εθνικές τους κόκκινες γραμμές και τις συλλογικές ευρωπαϊκές φιλοδοξίες.

Επενδύοντας στην Τεχνητή Νοημοσύνη και την Άμυνα

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της πρότασης είναι η ιεράρχηση των δαπανών. Το Κοινοβούλιο ζητά τη δημιουργία ειδικών κονδυλίων για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε έναν κόσμο όπου οι ΗΠΑ και η Κίνα κυριαρχούν στον τεχνολογικό τομέα, η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει πίσω αν δεν επενδύσει μαζικά σε υποδομές δεδομένων και έρευνα. Οι ευρωβουλευτές προτείνουν ο νέος προϋπολογισμός να λειτουργήσει ως καταλύτης για την «ψηφιακή αυτονομία» της ΕΕ.

Ταυτόχρονα, η άμυνα αναδεικνύεται σε πρωταγωνιστή. Για πρώτη φορά στην ιστορία του ΠΔΠ, η αμυντική συνεργασία και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατιωτικής βιομηχανίας λαμβάνουν τόσο κεντρική θέση. Η πρόταση περιλαμβάνει αυξημένα κονδύλια για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από εξωτερικούς προμηθευτές και την ομογενοποίηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων των κρατών-μελών. Αυτή η στροφή αντανακλά τη νέα πραγματικότητα μιας Ευρώπης που συνειδητοποιεί ότι η «μαλακή ισχύς» δεν αρκεί πλέον για την επιβίωσή της.

Το Αγκάθι των Ιδίων Πόρων και η Αποπληρωμή του Χρέους

Το μεγάλο ερωτηματικό παραμένει η χρηματοδότηση. Πού θα βρεθούν τα επιπλέον χρήματα; Το Κοινοβούλιο επαναφέρει με ένταση το ζήτημα των «ιδίων πόρων» (Own Resources). Πρόκειται για άμεσους φόρους που θα εισπράττει η ΕΕ, όπως ο φόρος στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, ο φόρος στα πλαστικά και ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM). Χωρίς αυτούς τους πόρους, η αύξηση του προϋπολογισμού θα σήμαινε είτε αύξηση των εθνικών εισφορών —κάτι πολιτικά ανέφικτο— είτε περικοπές σε παραδοσιακές πολιτικές όπως η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και η Πολιτική Συνοχής.

Επιπλέον, ο νέος προϋπολογισμός καλείται να αντιμετωπίσει το «φάντασμα» του χρέους από το NextGenerationEU. Οι τόκοι για τα δάνεια που συνήψε η ΕΕ κατά τη διάρκεια της πανδημίας έχουν αυξηθεί σημαντικά λόγω των υψηλών επιτοκίων της ΕΚΤ. Αν δεν υπάρξει πρόβλεψη για την αποπληρωμή τους εκτός των ορίων του προϋπολογισμού, υπάρχει κίνδυνος να «κανιβαλιστούν» προγράμματα όπως το Erasmus+ ή το Horizon Europe. Το Κοινοβούλιο είναι ξεκάθαρο: η αποπληρωμή του χρέους δεν πρέπει να γίνει εις βάρος των μελλοντικών γενεών και των επενδύσεων στην καινοτομία.

Συμπέρασμα: Μια Ευρώπη σε Σταυροδρόμι

Η μάχη για το ΠΔΠ 2028-2034 δεν αφορά μόνο λογιστικά νούμερα. Αφορά την ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα παραμείνει ένας οργανισμός που διαχειρίζεται απλώς την καθημερινότητα ή θα μετατραπεί σε μια πραγματική γεωπολιτική δύναμη με τα οικονομικά μέσα να επιβάλει το όραμά της; Οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί. Οι διαπραγματεύσεις θα είναι μακρές, επίπονες και γεμάτες συμβιβασμούς. Όμως, η αρχική θέση του Κοινοβουλίου στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα: η Ευρώπη του αύριο απαιτεί τόλμη, ενότητα και, κυρίως, τους απαραίτητους πόρους για να πετύχει.