ΕΒΕΑ: Ο δεκάλογος της πράσινης μετάβασης και το στοίχημα του νέου χωροταξικού των ΑΠΕ

Η ενεργειακή μετάβαση της Ελλάδας βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Ενώ η χώρα έχει επιτύχει εντυπωσιακούς ρυθμούς διείσδυσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), η έλλειψη ενός σύγχρονου και σταθερού χωροταξικού πλαισίου αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο για την περαιτέρω ανάπτυξη. Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών (ΕΒΕΑ), αναγνωρίζοντας την ανάγκη για ένα ξεκάθαρο «γήπεδο» επενδύσεων, κατέθεσε πρόσφατα ένα πακέτο δέκα συγκεκριμένων προτάσεων. Αυτές οι προτάσεις δεν αφορούν μόνο την τοποθέτηση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, αλλά τη συνολική αναδιάρθρωση της οικονομίας με γνώμονα τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα.

Το ισχύον Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ χρονολογείται από το 2008, μια εποχή που η τεχνολογία και οι ανάγκες της αγοράς ήταν ριζικά διαφορετικές. Η καθυστέρηση στην αναθεώρησή του έχει δημιουργήσει ένα κενό ασφαλείας δικαίου, οδηγώντας σε αλλεπάλληλες προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας και παγώνοντας σημαντικά επενδυτικά σχέδια. Το ΕΒΕΑ επισημαίνει ότι η νέα ρύθμιση πρέπει να εξισορροπήσει την προστασία του περιβάλλοντος με την ανάγκη για φθηνή ενέργεια προς τη βιομηχανία και τα νοικοκυριά.

Η Ασφάλεια Δικαίου ως Θεμέλιος Λίθος

Η πρώτη και ίσως σημαντικότερη πρόταση του ΕΒΕΑ αφορά την εμπέδωση της ασφάλειας δικαίου. Οι επενδυτές στον τομέα της ενέργειας δεσμεύουν κεφάλαια για δεκαετίες. Όταν οι κανόνες του παιχνιδιού αλλάζουν αναδρομικά ή παραμένουν ασαφείς, το ρίσκο αυξάνεται και το κόστος κεφαλαίου ακολουθεί. Το Επιμελητήριο ζητά τη θέσπιση κανόνων που θα αντέχουν στον χρόνο και θα μειώνουν τη γραφειοκρατική πολυπλοκότητα. Αυτό περιλαμβάνει την ψηφιοποίηση των διαδικασιών μέσω ενός ολοκληρωμένου Γεωγραφικού Πληροφοριακού Συστήματος (GIS), όπου κάθε ενδιαφερόμενος θα μπορεί να βλέπει σε πραγματικό χρόνο ποιες περιοχές είναι επιλέξιμες για ανάπτυξη έργων.

Επιπλέον, το ΕΒΕΑ τονίζει την ανάγκη για ταχεία αδειοδότηση. Η Ελλάδα παραμένει μια από τις πιο αργές χώρες στην ΕΕ όσον αφορά την έγκριση περιβαλλοντικών όρων για έργα ΑΠΕ. Η πρόταση για «one-stop-shop» υπηρεσίες δεν είναι νέα, αλλά η υλοποίησή της παραμένει ζητούμενο. Η διασύνδεση των διαφορετικών βάσεων δεδομένων της δημόσιας διοίκησης θα μπορούσε να μειώσει τον χρόνο αδειοδότησης από τα σημερινά έτη σε λίγους μήνες, ενισχύοντας την ελκυστικότητα της χώρας ως επενδυτικού προορισμού.

Αποθήκευση Ενέργειας και Δίκτυα: Το Επόμενο Σύνορο

Δεν μπορεί να υπάρξει περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ χωρίς την αντίστοιχη αναβάθμιση των ηλεκτρικών δικτύων και την ενσωμάτωση τεχνολογιών αποθήκευσης. Το ΕΒΕΑ προτείνει την κατά προτεραιότητα αδειοδότηση έργων που συνδυάζουν παραγωγή και αποθήκευση (batteries ή αντλησιοταμίευση). Η αποθήκευση είναι η λύση στο πρόβλημα της στοχαστικότητας των ΑΠΕ – του γεγονότος δηλαδή ότι ο ήλιος δεν λάμπει πάντα και ο άνεμος δεν φυσά διαρκώς. Χωρίς αποθήκευση, η πλεονάζουσα ενέργεια χάνεται, κάτι που αποτελεί οικονομική και οικολογική σπατάλη.

Παράλληλα, η επέκταση των δικτύων μεταφοράς και διανομής είναι επιβεβλημένη. Το Επιμελητήριο ζητά κίνητρα για την ανάπτυξη «πράσινων» βιομηχανικών ζωνών, όπου οι επιχειρήσεις θα μπορούν να συνδέονται απευθείας με πηγές ΑΠΕ, μειώνοντας το ενεργειακό τους κόστος και βελτιώνοντας το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για την ελληνική μεταποίηση, η οποία πλήττεται από τις υψηλές τιμές του ρεύματος σε σύγκριση με τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές της.

Κοινωνική Αποδοχή και Τοπικές Κοινωνίες

Ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια στην ανάπτυξη των ΑΠΕ είναι η αντίδραση των τοπικών κοινωνιών. Το ΕΒΕΑ προτείνει ένα νέο μοντέλο ανταποδοτικών οφελών που θα είναι πιο άμεσο και ορατό στους πολίτες. Αντί για απλές εισφορές σε έναν απρόσωπο κρατικό κορβανά, τα οφέλη θα πρέπει να μεταφράζονται σε μειωμένους λογαριασμούς ρεύματος για τους κατοίκους των περιοχών που φιλοξενούν τα έργα, καθώς και σε χρηματοδότηση τοπικών υποδομών.

Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης τη διασφάλιση της ισορροπίας μεταξύ τουρισμού, γεωργίας και ενέργειας. Το ΕΒΕΑ υποστηρίζει ότι η εγκατάσταση ΑΠΕ δεν πρέπει να γίνεται εις βάρος της γης υψηλής παραγωγικότητας ή των τουριστικών εμβληματικών τοπίων. Αντίθετα, πρέπει να προκριθούν λύσεις όπως τα πλωτά φωτοβολταϊκά ή τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, τα οποία έχουν μικρότερο οπτικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα στην ξηρά. Η σωστή χωροθέτηση είναι το κλειδί για να σταματήσει η πόλωση και να γίνει η πράσινη μετάβαση ένα συμμετοχικό εγχείρημα και όχι μια επιβολή «από τα πάνω».

Συμπέρασμα: Μια Στρατηγική Επιλογή

Οι δέκα προτάσεις του ΕΒΕΑ δεν είναι απλώς τεχνικές υποδείξεις. Είναι μια πολιτική και οικονομική δήλωση για το μέλλον της χώρας. Η Ελλάδα έχει το φυσικό πλεονέκτημα να γίνει ο ενεργειακός κόμβος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ωστόσο, αυτό το πλεονέκτημα θα παραμείνει ανεκμετάλλευτο αν δεν συνοδευτεί από ένα σύγχρονο, δίκαιο και σταθερό θεσμικό πλαίσιο. Το νέο χωροταξικό των ΑΠΕ αποτελεί την τελευταία ευκαιρία για να διορθωθούν οι στρεβλώσεις του παρελθόντος και να τεθούν οι βάσεις για μια πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη.