Σε μια περίοδο όπου η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας μοιάζει με ναρκοπέδιο, η πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Πακιστανού Πρωθυπουργού Σεχμπάζ Σαρίφ και του Ιρανού Προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Αν και το επίσημο ανακοινωθέν εστιάζει στην «ειρήνη» και την «αδελφική συνεργασία», η ηχηρή απουσία αναφορών σε νέο γύρο επίσημων συνομιλιών υποδηλώνει μια κατάσταση αναμονής, όπου οι δύο χώρες προσπαθούν να διαχειριστούν τις εσωτερικές και εξωτερικές τους πιέσεις χωρίς να δεσμευτούν σε βεβιασμένες κινήσεις.

Το Ιστορικό Πλαίσιο και οι Πρόσφατες Εντάσεις

Για να κατανοήσουμε το βάθος αυτής της επαφής, πρέπει να ανατρέξουμε στις αρχές του 2024, όταν οι σχέσεις Ισλαμαμπάντ και Τεχεράνης δοκιμάστηκαν σκληρά. Οι εκατέρωθεν αεροπορικές επιδρομές σε παραμεθόριες περιοχές, με στόχο αυτονομιστικές οργανώσεις, έφεραν τις δύο πυρηνικές (ή εν δυνάμει πυρηνικές) δυνάμεις στο χείλος μιας ανεξέλεγκτης σύγκρουσης. Η ταχεία αποκλιμάκωση που ακολούθησε ήταν ένα μάθημα ρεαλπολιτίκ, αλλά οι πληγές στην εμπιστοσύνη παραμένουν ανοιχτές. Ο Σαρίφ, ηγούμενος μιας χώρας που μαστίζεται από οικονομική κρίση, γνωρίζει ότι η σταθερότητα στα δυτικά σύνορα είναι απαραίτητη για την επιβίωση της κυβέρνησής του.

Από την άλλη πλευρά, ο Πεζεσκιάν, ο οποίος ανέλαβε την προεδρία του Ιράν σε μια εξαιρετικά κρίσιμη καμπή, επιδιώκει να δείξει ένα πρόσωπο μετριοπάθειας και περιφερειακής συνεργασίας. Η επικοινωνία με το Πακιστάν εντάσσεται στη στρατηγική του για την άρση της διπλωματικής απομόνωσης της Τεχεράνης, ειδικά σε μια στιγμή που οι σχέσεις με τη Δύση παραμένουν παγωμένες λόγω του πυρηνικού προγράμματος και της υποστήριξης σε περιφερειακές πολιτοφυλακές.

Οικονομική Συνεργασία και το Φάντασμα των Κυρώσεων

Ένα από τα κεντρικά θέματα που υποβόσκουν σε κάθε ελληνοπακιστανική επαφή είναι ο αγωγός φυσικού αερίου Ιράν-Πακιστάν (IP Pipeline). Το έργο αυτό, που έχει καθυστερήσει δεκαετίες, αποτελεί την «πέτρα του σκανδάλου» στις σχέσεις του Πακιστάν με τις ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει το Ισλαμαμπάντ με κυρώσεις εάν προχωρήσει στην ολοκλήρωση του αγωγού, την ώρα που η Τεχεράνη απειλεί με προσφυγή σε διεθνή διαιτησία για την αθέτηση των συμφωνηθέντων.

  • Η ανάγκη του Πακιστάν για φθηνή ενέργεια είναι επιτακτική.
  • Οι αμερικανικές πιέσεις περιορίζουν τα περιθώρια ελιγμών του Σαρίφ.
  • Το Ιράν χρησιμοποιεί την ενέργεια ως μέσο διπλωματικής πίεσης.

Στη συνομιλία τους, οι δύο ηγέτες φαίνεται πως επέλεξαν να αποφύγουν τις λεπτομέρειες που «καίνε», εστιάζοντας στη γενική βούληση για ενίσχυση του εμπορίου. Αυτή η τακτική της «δημιουργικής ασάφειας» επιτρέπει και στις δύο πλευρές να κερδίσουν χρόνο.

Ασφάλεια Συνόρων και το Ζήτημα του Μπαλουχιστάν

Η περιοχή του Μπαλουχιστάν, που εκτείνεται και στις δύο πλευρές των συνόρων, παραμένει η μεγαλύτερη πηγή τριβής. Οι οργανώσεις όπως η Jaish al-Adl και οι Βελούχοι αυτονομιστές χρησιμοποιούν το δυσπρόσιτο έδαφος για να εξαπολύουν επιθέσεις. Κατά τη διάρκεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας, η ανάγκη για «συντονισμένη δράση» τονίστηκε για πολλοστή φορά. Ωστόσο, η έλλειψη αναφοράς σε έναν νέο γύρο συνομιλιών για την ασφάλεια υποδηλώνει ότι οι δύο χώρες ίσως δεν έχουν βρει ακόμα τη χρυσή τομή στον διαμοιρασμό πληροφοριών και τις κοινές επιχειρήσεις.

«Η ειρήνη στην περιοχή δεν είναι απλώς μια ευχή, αλλά μια γεωστρατηγική αναγκαιότητα για την επιβίωση των εθνών μας», φέρεται να δήλωσε ο Σαρίφ, αντικατοπτρίζοντας την αγωνία για την αποφυγή ενός νέου μετώπου.

Γιατί η Σιωπή για Νέες Συνομιλίες είναι Σημαντική;

Η απουσία ανακοίνωσης για ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα συναντήσεων μπορεί να ερμηνευτεί με δύο τρόπους. Είτε οι δύο πλευρές θεωρούν ότι τα υπάρχοντα κανάλια επικοινωνίας είναι επαρκή, είτε –το πιθανότερο– υπάρχει μια βαθιά δυσπιστία που δεν επιτρέπει ακόμα το επόμενο μεγάλο βήμα. Το Πακιστάν βρίσκεται σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΠΑ και του Ιράν. Οποιαδήποτε επίσημη «στροφή» προς την Τεχεράνη θα μπορούσε να διαταράξει τις σχέσεις με το Ριάντ, το οποίο παραμένει ο κύριος χρηματοδότης του Ισλαμαμπάντ.

Συμπερασματικά, η τηλεφωνική επαφή Σαρίφ-Πεζεσκιάν ήταν μια κίνηση κατευνασμού και διατήρησης του status quo. Σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, η «σιωπηλή διπλωματία» είναι συχνά πιο αποκαλυπτική από τις μεγαλόστομες διακηρύξεις. Η ειρήνη που επικαλούνται οι δύο ηγέτες είναι μια ειρήνη ανάγκης, όχι απαραίτητα μια ειρήνη οράματος.