Η γεωπολιτική σκακιέρα του 21ου αιώνα φαίνεται να μετατρέπεται σε ένα τραπέζι πόκερ υψηλού ρίσκου, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε στο προσκήνιο την πρόθεσή του να αντιμετωπίσει τις διεθνείς συμμαχίες όχι ως δεσμεύσεις αρχών, αλλά ως περιουσιακά στοιχεία προς διαπραγμάτευση. Σε πρόσφατες δηλώσεις του στο Fox News, ο πρώην πρόεδρος και εκ νέου διεκδικητής της εξουσίας χαρακτήρισε την Ταϊβάν ως ένα «πολύ καλό διαπραγματευτικό χαρτί» (negotiating chip) στις σχέσεις των ΗΠΑ με την Κίνα, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη σταθερότητα της αμερικανικής υποστήριξης προς τη δημοκρατική νήσο.
Η προσέγγιση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ρητορική παρέκκλιση, αλλά μια ριζική επαναξιολόγηση της στρατηγικής των ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό. Για δεκαετίες, η Ουάσιγκτον τηρούσε την πολιτική της «στρατηγικής ασάφειας», υποστηρίζοντας την ικανότητα της Ταϊβάν να αμυνθεί χωρίς να δεσμεύεται ρητά για στρατιωτική επέμβαση, αλλά πάντα υπό το πρίσμα της προστασίας μιας δημοκρατίας και ενός κρίσιμου εταίρου. Ο Τραμπ, ωστόσο, εισάγει μια ωμή συναλλακτική λογική: η ασφάλεια της Ταϊβάν και οι πωλήσεις όπλων προς αυτήν εξαρτώνται πλέον από τη συμπεριφορά του Πεκίνου σε άλλα μέτωπα, όπως το εμπόριο και η οικονομία.
Η Αποδόμηση του «Πυριτικού Θώρακα»
Η Ταϊβάν δεν είναι μια τυχαία γεωγραφική οντότητα. Είναι ο παγκόσμιος κόμβος των ημιαγωγών, με την TSMC να παράγει το μεγαλύτερο μέρος των προηγμένων τσιπ που τροφοδοτούν τα πάντα, από τα iPhone μέχρι τα οπλικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Αυτός ο «πυριτικός θώρακας» (silicon shield) θεωρούνταν μέχρι σήμερα η απόλυτη εγγύηση ότι η Δύση δεν θα επέτρεπε ποτέ την πτώση του νησιού στα χέρια της Κίνας.
Όταν ο Τραμπ δηλώνει ότι «κρατά σε αναστολή» τις πωλήσεις όπλων ανάλογα με τη στάση της Κίνας, στέλνει ένα μήνυμα αστάθειας στις αγορές και στους συμμάχους. Αν η Ταϊβάν είναι ένα «χαρτί», τότε εξ ορισμού μπορεί να θυσιαστεί ή να ανταλλαχθεί. Για το Πεκίνο, αυτή η ρητορική αποτελεί μια χρυσή ευκαιρία. Η κινεζική ηγεσία υπό τον Σι Τζινπίνγκ έχει καταστήσει την «επανένωση» με την Ταϊβάν κεντρικό πυλώνα της εθνικής της αναγέννησης. Η προοπτική μιας αμερικανικής διοίκησης που βλέπει την Ταϊπέι ως εμπορεύσιμο προϊόν αποδυναμώνει την αποτρεπτική ισχύ των ΗΠΑ και ενθαρρύνει την κινεζική διεκδικητικότητα.
Η Αντίδραση της Ταϊπέι και ο Φόβος της Εγκατάλειψης
Στην Ταϊπέι, οι δηλώσεις αυτές αντιμετωπίζονται με ψυχραιμία δημοσίως, αλλά με έντονο προβληματισμό παρασκηνιακά. Η κυβέρνηση της Ταϊβάν έχει επενδύσει δισεκατομμύρια στην αμερικανική αμυντική τεχνολογία, επιδιώκοντας να καταστήσει το νησί «ασπόνδυλο» (porcupine strategy) απέναντι σε μια πιθανή εισβολή. Η ιδέα ότι αυτές οι πωλήσεις όπλων θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως μοχλός πίεσης για να κερδίσει η Ουάσιγκτον καλύτερους δασμούς από την Κίνα προκαλεί ρίγη στην περιοχή.
- Η αξιοπιστία των ΗΠΑ ως εγγυητή της ασφάλειας στην Ασία τίθεται υπό αμφισβήτηση.
- Οι περιφερειακοί σύμμαχοι, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, ενδέχεται να επανεξετάσουν τη δική τους αμυντική εξάρτηση.
- Η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού τεχνολογίας αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο μιας ξαφνικής γεωπολιτικής μετατόπισης που θα μπορούσε να παραλύσει την παραγωγή ημιαγωγών.
Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι αυτή η αβεβαιότητα είναι το ισχυρότερο όπλο του. Στο μυαλό του, η προβλεψιμότητα είναι αδυναμία. Ωστόσο, στη διεθνή διπλωματία, η προβλεψιμότητα είναι το θεμέλιο της αποτροπής πολέμου. Αν το Πεκίνο πιστέψει ότι η τιμή για την Ταϊβάν είναι απλώς οικονομική, ο κίνδυνος ενός στρατιωτικού υπολογισμού αυξάνεται δραματικά.
Μια Νέα Εποχή Realpolitik
Η στάση του Τραμπ αντανακλά μια ευρύτερη τάση στην αμερικανική πολιτική σκηνή: την κόπωση από τις διεθνείς δεσμεύσεις και την επιστροφή σε μια σκληρή Realpolitik. Δεν πρόκειται πλέον για τη διάδοση της δημοκρατίας ή την ανάσχεση του αυταρχισμού, αλλά για το «America First» στην πιο καθαρή, κυνική του μορφή. Σε αυτό το πλαίσιο, οι αξίες υποχωρούν μπροστά στα νούμερα των εμπορικών ελλειμμάτων.
Το ερώτημα που παραμένει είναι αν το Κογκρέσο, το οποίο ιστορικά υποστηρίζει σθεναρά την Ταϊβάν, θα επέτρεπε μια τέτοια μετατόπιση. Η νομοθεσία των ΗΠΑ (Taiwan Relations Act) επιβάλλει την παροχή αμυντικών μέσων στο νησί. Όμως, ο έλεγχος της εκτελεστικής εξουσίας επί της εξωτερικής πολιτικής είναι ευρύς, και ένας πρόεδρος αποφασισμένος να «κλείσει συμφωνίες» θα μπορούσε να αλλάξει την ισορροπία δυνάμεων στον Ειρηνικό μέσα σε μια νύχτα.
