Η εικόνα της «απόρθητης» ρωσικής οικονομίας, που αντέχει στις κυρώσεις και ανθίζει εν μέσω πολέμου, φαίνεται πως είναι ένα από τα πιο επιτυχημένα δημιουργήματα της προπαγάνδας του Κρεμλίνου. Ωστόσο, μια νέα, αποκαλυπτική μελέτη που βασίζεται σε εναλλακτικούς δείκτες —συγκεκριμένα στη νυχτερινή φωτεινότητα των πόλεων— υποδηλώνει ότι η πραγματικότητα είναι διαμετρικά αντίθετη. Ενώ η επίσημη στατιστική υπηρεσία της Ρωσίας (Rosstat) ισχυρίζεται ότι το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 13% μεταξύ 2020 και 2024, η ανάλυση των δορυφορικών δεδομένων δείχνει μια πραγματική συρρίκνωση της τάξης του 8%.
Η Μέθοδος της Φωτεινότητας: Οι Δορυφόροι δεν Ψεύδονται
Γιατί η νυχτερινή φωτεινότητα θεωρείται αξιόπιστος δείκτης; Στις αυταρχικές χώρες, όπου τα οικονομικά δεδομένα συχνά «μαγειρεύονται» για πολιτικούς λόγους, οι οικονομολόγοι στρέφονται σε φυσικούς δείκτες. Η κατανάλωση ενέργειας και η ένταση του φωτός τη νύχτα συνδέονται άρρηκτα με την οικονομική δραστηριότητα: την παραγωγή στα εργοστάσια, τη λειτουργία των καταστημάτων, τις μεταφορές και την οικιακή κατανάλωση. Η μελέτη του Ινστιτούτου Μεταβατικών Οικονομιών της Στοκχόλμης (SITE) χρησιμοποίησε αυτή τη μέθοδο για να παρακάμψει τα επίσημα νούμερα της Μόσχας.
Η απόκλιση είναι χαοτική. Η Ρωσία ισχυρίζεται ότι η οικονομία της ξεπέρασε τα επίπεδα προ πανδημίας και πολέμου, κυρίως λόγω της τεράστιας κρατικής χρηματοδότησης στην αμυντική βιομηχανία. Όμως, αν η οικονομία όντως αναπτυσσόταν, οι ρωσικές πόλεις θα έπρεπε να λάμπουν περισσότερο. Αντ' αυτού, το «σκοτάδι» που καταγράφουν οι δορυφόροι μαρτυρά μια οικονομία που αιμορραγεί, με τον ιδιωτικό τομέα να στραγγαλίζεται από την έλλειψη εργατικών χεριών και τη φυγή κεφαλαίων.
Πολεμικός Κεϋνσιανισμός ή Οικονομικός Κανιβαλισμός;
Το Κρεμλίνο έχει μετατρέψει τη Ρωσία σε μια πολεμική μηχανή, εφαρμόζοντας αυτό που οι αναλυτές ονομάζουν «Πολεμικό Κεϋνσιανισμό». Η τεράστια έγχυση ρευστότητας στην παραγωγή όπλων και πυρομαχικών δημιουργεί μια ψευδαίσθηση ανάπτυξης. Ωστόσο, αυτός ο τύπος δαπανών είναι οικονομικά μη παραγωγικός. Ένα τανκ που κατασκευάζεται και καταστρέφεται στο μέτωπο της Ουκρανίας μέσα σε λίγες μέρες δεν προσφέρει τίποτα στην μακροπρόθεσμη ευημερία της χώρας. Αντίθετα, «κανιβαλίζει» πόρους που θα μπορούσαν να επενδυθούν στην παιδεία, την υγεία ή την τεχνολογία.
Επιπλέον, ο πληθωρισμός καλπάζει. Με τα επιτόκια της Κεντρικής Τράπεζας να παραμένουν σε δυσθεώρητα ύψη για να συγκρατήσουν την πτώση του ρουβλίου, το κόστος δανεισμού για τις μη στρατιωτικές επιχειρήσεις είναι απαγορευτικό. Οι ρωσικές ελίτ —οι λεγόμενοι ολιγάρχες αλλά και οι τεχνοκράτες της κυβέρνησης— βλέπουν αυτό το αδιέξοδο. Σύμφωνα με πληροφορίες από το περιβάλλον της Μόσχας, η ανησυχία είναι διάχυτη: η οικονομία δεν «αντέχει», απλώς «καίει τα αποθέματά της» για να συντηρήσει την πολεμική προσπάθεια.
Η Παγίδα της Εξάρτησης και το Μέλλον
Η Ρωσία έχει γίνει επικίνδυνα εξαρτημένη από την Κίνα και την Ινδία για τη διάθεση των υδρογονανθράκων της, συχνά σε τιμές πολύ χαμηλότερες από τις διεθνείς. Ο «σκιώδης στόλος» των τάνκερ που χρησιμοποιεί για να παρακάμψει το πλαφόν των τιμών της G7 είναι μια δαπανηρή και ριψοκίνδυνη λύση. Η έλλειψη πρόσβασης σε δυτική τεχνολογία σημαίνει ότι ακόμη και ο κρίσιμος τομέας της ενέργειας αντιμετωπίζει προβλήματα συντήρησης και εκσυγχρονισμού.
- Η Rosstat αναφέρει ανάπτυξη 13%, οι δορυφόροι δείχνουν -8%.
- Ο πληθωρισμός και τα επιτόκια στραγγαλίζουν την πραγματική αγορά.
- Η έλλειψη εργατικού δυναμικού λόγω επιστράτευσης και φυγής στο εξωτερικό είναι μη αναστρέψιμη.
- Οι ελίτ φοβούνται μια απότομη «ανώμαλη προσγείωση» μόλις σταματήσουν οι πολεμικές δαπάνες.
Σε τελική ανάλυση, η ρωσική οικονομία θυμίζει τα χωριά του Ποτέμκιν: μια εντυπωσιακή πρόσοψη για να βλέπει ο Τσάρος και ο κόσμος, ενώ από πίσω υπάρχει μόνο ερείπια. Η στιγμή που η πρόσοψη θα καταρρεύσει κάτω από το βάρος των δομικών ανισορροπιών ίσως είναι πιο κοντά από όσο παραδέχεται το Κρεμλίνο.
