Καθώς βρισκόμαστε στον Ιούνιο του 2026, η Ευρώπη βρίσκεται για άλλη μια φορά αντιμέτωπη με τις γεωπολιτικές της αδυναμίες. Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στο Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχουν προκαλέσει ένα νέο κύμα ενεργειακού σοκ, το οποίο απειλεί να εκτροχιάσει την εύθραυστη οικονομική ανάκαμψη της ηπείρου. Στις Βρυξέλλες, το κλίμα είναι βαρύ, καθώς οι ηγέτες της ΕΕ συνειδητοποιούν ότι οι αυστηροί δημοσιονομικοί κανόνες που επανήλθαν σε πλήρη ισχύ μετά την πανδημία και την κρίση στην Ουκρανία, ίσως χρειαστεί να «παγώσουν» εκ νέου.
Η Επιστροφή της Γεωπολιτικής Αβεβαιότητας
Η τρέχουσα κρίση δεν είναι απλώς μια επανάληψη του 2022. Ενώ τότε η Ευρώπη προσπαθούσε να απεξαρτηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο, σήμερα η πρόκληση αφορά τη συνολική παγκόσμια προσφορά πετρελαίου και την ασφάλεια των ναυτιλιακών οδών. Οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν εκτιναχθεί πάνω από τα 120 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις στο κόστος παραγωγής και στις τιμές των καταναλωτικών αγαθών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπό την πίεση των κρατών-μελών του Νότου αλλά και της Γαλλίας, εξετάζει τώρα την ενεργοποίηση μιας νέας «ρήτρας διαφυγής» (escape clause) που θα επιτρέψει στις κυβερνήσεις να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς τον φόβο των κυρώσεων για το έλλειμμα.
- Εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου σε επίπεδα ρεκόρ διετίας.
- Πιέσεις για παράταση της δημοσιονομικής χαλάρωσης και το 2027.
- Κίνδυνος νέου κύκλου στασιμοπληθωρισμού στην Ευρωζώνη.
- Ανάγκη για άμεση χρηματοδότηση των αμυντικών δαπανών λόγω της αστάθειας.
Το Δίλημμα των Βρυξελλών: Πειθαρχία ή Επιβίωση;
Η συζήτηση που διεξάγεται στους διαδρόμους του Berlaymont είναι βαθιά διχαστική. Από τη μία πλευρά, οι «φειδωλοί» του Βορρά, με επικεφαλής τη Γερμανία και την Ολλανδία, προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε νέα δημοσιονομική χαλάρωση θα μπορούσε να υπονομεύσει την αξιοπιστία του ευρώ και να τροφοδοτήσει περαιτέρω τον πληθωρισμό. Υποστηρίζουν ότι τα κράτη-μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν τα αδιάθετα κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης αντί να ζητούν νέες εξαιρέσεις. Από την άλλη πλευρά, χώρες όπως η Ιταλία, η Ελλάδα και η Ισπανία επισημαίνουν ότι το κόστος της ενέργειας λειτουργεί ως ένας έμμεσος φόρος που πνίγει την κατανάλωση και την επένδυση.
«Δεν μπορούμε να ζητάμε από τις κοινωνίες μας να επωμιστούν το βάρος ενός πολέμου που δεν επέλεξαν, τηρώντας ταυτόχρονα λογιστικούς κανόνες που σχεδιάστηκαν για περιόδους ειρήνης και σταθερότητας», δήλωσε ανώτατος Ευρωπαίος αξιωματούχος που συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις.
Στρατηγική Αυτονομία και Ενεργειακή Μετάβαση
Η κρίση στο Ιράν αναδεικνύει επίσης την αργή πρόοδο της Ευρώπης προς την πραγματική ενεργειακή αυτονομία. Παρά τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα παραμένει η «αχίλλειος πτέρνα» της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η νέα δημοσιονομική «ανάσα» που συζητείται δεν θα αφορά μόνο την επιδότηση των λογαριασμών ρεύματος, αλλά και την επιτάχυνση των επενδύσεων σε υποδομές LNG και πράσινο υδρογόνο. Το ερώτημα παραμένει: θα μπορέσει η ΕΕ να μετατρέψει αυτή την κρίση σε ευκαιρία για μια ταχύτερη μετάβαση, ή θα εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο χρέους και επιδοτήσεων;
Σύμφωνα με αναλυτές, η απόφαση του Eurogroup τις επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστική. Αν υιοθετηθεί μια ευέλικτη προσέγγιση, οι αγορές ίσως καθησυχαστούν, βλέποντας μια ενωμένη Ευρώπη. Αν όμως επικρατήσει ο διχασμός, το ενεργειακό σοκ από το Ιράν θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια νέα κρίση χρέους, απειλώντας τη συνοχή του ίδιου του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Η γεωπολιτική σκακιέρα έχει αλλάξει και η Ευρώπη καλείται να παίξει έναν ρόλο που απαιτεί περισσότερα από απλή δημοσιονομική πειθαρχία.
