Σε μια ιστορική καμπή που απειλεί να αναδιαμορφώσει τον γεωπολιτικό χάρτη της Βόρειας Αμερικής, η Αλμπέρτα, η οικονομική ατμομηχανή του Καναδά, βρίσκεται στα πρόθυρα μιας πρωτοφανούς συνταγματικής κρίσης. Η ανακοίνωση για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικά με την παραμονή ή όχι της επαρχίας στην ομοσπονδία δεν αποτελεί απλώς μια πολιτική μπλόφα, αλλά την κορύφωση δεκαετιών αυξανόμενης δυσαρέσκειας και οικονομικής αντιπαράθεσης με την Οτάβα.
Οι Ρίζες της Οργής: Οικονομία και Ταυτότητα
Η Αλμπέρτα αισθάνεται εδώ και καιρό ότι αντιμετωπίζεται ως ο «κουμπαράς» του Καναδά. Μέσω του συστήματος των ισοσκελιστικών πληρωμών (equalization payments), δισεκατομμύρια δολάρια ρέουν από τα έσοδα του πετρελαίου της Αλμπέρτα προς τις φτωχότερες επαρχίες, κυρίως το Κεμπέκ και τις Ατλαντικές επαρχίες. Οι υποστηρικτές της απόσχισης υποστηρίζουν ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση εισπράττει τον πλούτο της περιοχής ενώ ταυτόχρονα υπονομεύει τη βιομηχανία της με αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανονισμούς και φόρους άνθρακα.
Η άνοδος του κινήματος «Wexit» (Western Exit) και η εκλογή της Ντάνιελ Σμιθ στην πρωθυπουργία της επαρχίας σηματοδότησαν μια στροφή προς τον σκληρό τοπικισμό. Ο «Νόμος περί Κυριαρχίας της Αλμπέρτα» (Alberta Sovereignty Within a United Canada Act) ήταν το πρώτο βήμα, δίνοντας στην επαρχία τη δυνατότητα να αγνοεί ομοσπονδιακούς νόμους που θεωρεί επιζήμιους. Τώρα, η συζήτηση για ένα δημοψήφισμα μεταφέρει τη σύγκρουση σε ένα εντελώς νέο επίπεδο.
- Η Αλμπέρτα συνεισφέρει δυσανάλογα στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό σε σχέση με τις υπηρεσίες που λαμβάνει.
- Οι περιβαλλοντικές πολιτικές της Οτάβα θεωρούνται άμεση επίθεση στον τομέα των πετρελαιοειδών άμμων (oil sands).
- Η αίσθηση πολιτικής περιθωριοποίησης, καθώς ο πληθυσμιακός όγκος του Οντάριο και του Κεμπέκ καθορίζει τις εκλογές.
Το Νομικό Ναρκοπέδιο και το Φάντασμα του Κεμπέκ
Η απόσχιση μιας επαρχίας στον Καναδά δεν είναι μια απλή διαδικασία. Μετά τα δημοψηφίσματα στο Κεμπέκ το 1980 και το 1995, το Ανώτατο Δικαστήριο του Καναδά και η μετέπειτα «Πράξη περί Σαφήνειας» (Clarity Act) έθεσαν αυστηρούς κανόνες. Για να προχωρήσει μια απόσχιση, απαιτείται μια «σαφής πλειοψηφία» σε μια «σαφή ερώτηση», ακολουθούμενη από διαπραγματεύσεις με όλες τις άλλες επαρχίες και την ομοσπονδιακή κυβέρνηση.
«Δεν πρόκειται μόνο για το πετρέλαιο· πρόκειται για τον σεβασμό και την αυτονομία μιας περιοχής που νιώθει ότι η φωνή της πνίγεται από την ανατολική ελίτ», αναφέρουν στελέχη του Ενωμένου Συντηρητικού Κόμματος (UCP).
Ωστόσο, οι επικριτές προειδοποιούν ότι μια ανεξάρτητη Αλμπέρτα θα ήταν μια περίκλειστη χώρα (landlocked), εξαρτημένη από τον Καναδά ή τις ΗΠΑ για την εξαγωγή των πόρων της. Επιπλέον, τα δικαιώματα των Αυτοχθόνων Λαών (First Nations) αποτελούν ένα τεράστιο εμπόδιο, καθώς οι συνθήκες τους έχουν υπογραφεί με το Στέμμα (τον Καναδά ως σύνολο) και όχι με την επαρχία της Αλμπέρτα. Πολλοί ηγέτες αυτοχθόνων έχουν ήδη δηλώσει ότι δεν θα επιτρέψουν την απόσχιση των εδαφών τους.
Γεωπολιτικές και Οικονομικές Επιπτώσεις
Εάν η Αλμπέρτα προχωρήσει σε ένα δεσμευτικό δημοψήφισμα, οι αγορές θα αντιδράσουν βίαια. Το δολάριο Καναδά θα δεχόταν ισχυρές πιέσεις, ενώ η αβεβαιότητα θα μπορούσε να οδηγήσει σε φυγή κεφαλαίων από το Κάλγκαρι και το Έντμοντον. Σε γεωπολιτικό επίπεδο, ένας διαμελισμός του Καναδά θα αποδυνάμωνε τη θέση της G7 και θα δημιουργούσε έναν νέο, πιθανώς ασταθή δρώντα στην καρδιά της Βόρειας Αμερικής.
Η Οτάβα, υπό την πίεση αυτή, ίσως αναγκαστεί να προβεί σε παραχωρήσεις που θα αλλάξουν τη φύση του καναδικού φεντεραλισμού, δίνοντας περισσότερες εξουσίες στις επαρχίες. Όμως, αυτό κινδυνεύει να ανοίξει τον «ασκό του Αιόλου» για παρόμοιες απαιτήσεις από το Κεμπέκ ή τη Βρετανική Κολομβία. Η Αλμπέρτα δεν ζητά απλώς ανεξαρτησία· ζητά έναν νέο Καναδά, ή καθόλου Καναδά.
