Στην καρδιά της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας, εκεί όπου η ταχύτητα και η ακρίβεια αποτελούν το μοναδικό νόμισμα επιτυχίας, μια δήλωση από την Κίνα έρχεται να ταράξει τα θεμέλια της αγοράς εργασίας. Ο Richard Liu, ο οραματιστής ιδρυτής του κινεζικού κολοσσού ηλεκτρονικού εμπορίου JD.com, προέβη σε μια πρόβλεψη που ακούγεται ταυτόχρονα ως υπόσχεση τεχνολογικής ουτοπίας και προειδοποίηση κοινωνικής αναταραχής: αργά ή γρήγορα, οι 700.000 διανομείς της εταιρείας του θα αντικατασταθούν πλήρως από ρομπότ.
Η Στρατηγική της «Απόλυτης Αυτοματοποίησης»
Η JD.com δεν είναι μια τυχαία εταιρεία. Σε αντίθεση με τον κύριο ανταγωνιστή της, την Alibaba, η JD.com έχει οικοδομήσει το δικό της, ιδιόκτητο δίκτυο logistics, ελέγχοντας κάθε στάδιο της διαδρομής ενός δέματος από την αποθήκη μέχρι την πόρτα του καταναλωτή. Αυτό το μοντέλο, αν και εξαιρετικά δαπανηρό, της επέτρεψε να εγγυάται παραδόσεις αυθημερόν σε εκατομμύρια πελάτες. Ωστόσο, η διατήρηση ενός στρατού 700.000 ανθρώπων αποτελεί το μεγαλύτερο λειτουργικό της κόστος.
Ο Richard Liu υποστηρίζει ότι η πλήρης αυτοματοποίηση δεν είναι απλώς μια επιλογή, αλλά μια αναγκαιότητα. «Στο μέλλον, όταν τα ρομπότ παραδίδουν δέματα, θα έρθει μια μέρα που οι ταχυμεταφορείς δεν θα χρειάζονται πλέον», δήλωσε χαρακτηριστικά. Η εταιρεία επενδύει δισεκατομμύρια σε αυτόνομα οχήματα εδάφους (AGV), drones μεγάλου βεληνεκούς και πλήρως αυτοματοποιημένες αποθήκες «σκοτεινού τύπου» (dark warehouses), όπου το φως δεν είναι απαραίτητο αφού δεν εργάζονται άνθρωποι εκεί.
Οικονομική Αναγκαιότητα ή Εταιρική Απληστία;
Η στροφή προς τα ρομπότ υποκινείται από τρεις βασικούς παράγοντες. Πρώτον, το κόστος εργασίας στην Κίνα αυξάνεται σταθερά, καθώς η χώρα μεταβαίνει σε μια οικονομία υψηλότερων εισοδημάτων. Δεύτερον, η δημογραφική κρίση της Κίνας σημαίνει ότι η δεξαμενή των νέων εργαζομένων που είναι πρόθυμοι να εργαστούν σε σκληρές συνθήκες διανομής συρρικνώνεται. Τρίτον, η τεχνητή νοημοσύνη έχει φτάσει σε ένα επίπεδο ωριμότητας όπου η πλοήγηση σε δαιδαλώδεις πόλεις δεν αποτελεί πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας.
Ωστόσο, η προοπτική της ξαφνικής ανεργίας για 700.000 ανθρώπους θέτει σοβαρά ηθικά ερωτήματα. Οι διανομείς της JD.com, γνωστοί για τις κόκκινες στολές τους, αποτελούν την «ανθρώπινη όψη» της εταιρείας. Η αντικατάστασή τους θα σήμαινε τη διάρρηξη ενός κοινωνικού συμβολαίου που θέλει την τεχνολογία να υποστηρίζει, και όχι να εκτοπίζει, τον άνθρωπο. Η κινεζική κυβέρνηση, η οποία δίνει έμφαση στην «κοινή ευημερία», παρακολουθεί στενά αυτές τις εξελίξεις, καθώς η μαζική ανεργία λόγω αυτοματισμού θα μπορούσε να οδηγήσει σε κοινωνική αστάθεια.
Η Πρόκληση του «Τελευταίου Μιλίου»
Παρά την αισιοδοξία του Liu, η πλήρης αντικατάσταση των ανθρώπων αντιμετωπίζει τεράστια τεχνικά εμπόδια. Το λεγόμενο «τελευταίο μίλι» (last mile) —η διαδρομή από το φορτηγό στην πόρτα του διαμερίσματος— παραμένει το πιο δύσκολο κομμάτι για τα ρομπότ. Οι σκάλες, οι χαλασμένοι ανελκυστήρες, οι κλειδωμένες είσοδοι και οι απρόβλεπτες ανθρώπινες συμπεριφορές απαιτούν μια ευελιξία που μόνο ο άνθρωπος διαθέτει προς το παρόν.
Η JD.com πειραματίζεται με ρομπότ που μπορούν να ανεβαίνουν σκάλες και drones που παραδίδουν σε ειδικές θυρίδες στις στέγες κτιρίων, αλλά η ευρεία εφαρμογή τους σε πυκνοκατοικημένες μεγαλουπόλεις όπως η Σαγκάη ή το Πεκίνο παραμένει πρόκληση. Ο Liu, ωστόσο, παραμένει αμετακίνητος: η τεχνολογία θα βρει τον δρόμο της, και η οικονομική αποδοτικότητα θα υπερισχύσει τελικά των τεχνικών δυσκολιών.
«Η τεχνολογία δεν περιμένει κανέναν. Η ερώτηση δεν είναι αν θα συμβεί, αλλά το πώς θα διαχειριστούμε τη μετάβαση ώστε να μην αφήσουμε μια ολόκληρη γενιά εργαζομένων στο περιθώριο.» — Richard Liu
Συμπέρασμα: Ένας Κόσμος Χωρίς Courier;
Η δήλωση του επικεφαλής της JD.com αποτελεί ένα ορόσημο για την τέταρτη βιομηχανική επανάσταση. Αν μια εταιρεία με το μέγεθος και την υποδομή της JD καταφέρει να αυτοματοποιήσει πλήρως τις παραδόσεις της, θα θέσει το πρότυπο για ολόκληρο τον πλανήτη. Η Amazon, η FedEx και η DHL παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα. Το μέλλον των logistics φαίνεται να είναι σιωπηλό, ηλεκτρικό και απόλυτα αυτοματοποιημένο, αφήνοντας πίσω του την εποχή του ανθρώπινου μόχθου στους δρόμους των πόλεων.
