Η είδηση έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία στην επιστημονική κοινότητα της Ουάσιγκτον και πέρα από αυτήν. Σύμφωνα με πολλαπλές πηγές και ρεπορτάζ του The Verge, η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε στην άμεση παύση όλων των μελών του Εθνικού Συμβουλίου Επιστημών (National Science Board - NSB). Πρόκειται για μια ενέργεια που δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία του National Science Foundation (NSF), του οργανισμού που χρηματοδοτεί τη βασική έρευνα στις Ηνωμένες Πολιτείες εδώ και δεκαετίες.
Το NSB αποτελείται από 24 διακεκριμένους επιστήμονες και ακαδημαϊκούς, οι οποίοι διορίζονται από τον Πρόεδρο για εξαετείς θητείες. Ο ρόλος τους είναι διττός: αφενός αποτελούν το διοικητικό σώμα του NSF και αφετέρου λειτουργούν ως ανεξάρτητοι σύμβουλοι του Προέδρου και του Κογκρέσου για θέματα επιστήμης και μηχανικής. Η απόφαση για τη μαζική αποπομπή τους σηματοδοτεί μια ριζική ρήξη με την παράδοση της επιστημονικής αυτονομίας και εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον της αμερικανικής καινοτομίας.
Η Στρατηγική της «Καμένης Γης» στην Κρατική Επιστήμη
Η κίνηση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί μεμονωμένη. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της κυβέρνησης για την αναδιάρθρωση του ομοσπονδιακού κράτους και την απομάκρυνση στελεχών που θεωρούνται μέρος του «κατεστημένου». Ωστόσο, στην περίπτωση του NSB, η κίνηση αυτή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη. Το Συμβούλιο έχει σχεδιαστεί ιστορικά έτσι ώστε οι θητείες των μελών του να είναι κλιμακωτές, διασφαλίζοντας ότι κανένας Πρόεδρος δεν μπορεί να αντικαταστήσει ολόκληρο το σώμα ταυτόχρονα. Με την παραβίαση αυτού του άγραφου κανόνα, η κυβέρνηση στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η επιστημονική τεχνογνωσία πρέπει να ευθυγραμμίζεται με την πολιτική βούληση.
Οι συνέπειες για το National Science Foundation είναι ήδη αισθητές. Το NSF, το οποίο διαχειρίζεται προϋπολογισμό δισεκατομμυρίων δολαρίων για έρευνες που κυμαίνονται από την κλιματική αλλαγή έως την κβαντική υπολογιστική, βρίσκεται ήδη σε δεινή θέση. Η χρηματοδότηση έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ σημαντικά ερευνητικά προγράμματα αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις. Χωρίς το Συμβούλιο να εγκρίνει στρατηγικές κατευθύνσεις και μεγάλες δαπάνες, ο οργανισμός κινδυνεύει να περιέλθει σε κατάσταση παράλυσης.
Πολιτική Πίεση και Ερευνητικές Προτεραιότητες
Αναλυτές εκτιμούν ότι η κυβέρνηση επιδιώκει να στρέψει τους πόρους του NSF μακριά από τομείς όπως η κοινωνιολογία, η κλιματική επιστήμη και οι μελέτες για τη βιωσιμότητα, εστιάζοντας αποκλειστικά σε τεχνολογίες με άμεση στρατιωτική ή εμπορική εφαρμογή. Η «επιστήμη για την επιστήμη» φαίνεται να χάνει τη θέση της στην ατζέντα του Λευκού Οίκου. «Είναι μια προσπάθεια να μετατραπεί η βασική έρευνα σε εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής», σχολιάζει ανώτατο στέλεχος της επιστημονικής κοινότητας που διατήρησε την ανωνυμία του.
Επιπλέον, η μαζική απόλυση δημιουργεί ένα κενό ηγεσίας σε μια κρίσιμη στιγμή για τον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Με την Κίνα να επενδύει δισεκατομμύρια στην έρευνα και την ανάπτυξη, η αποδυνάμωση του κύριου χρηματοδοτικού βραχίονα των ΗΠΑ θα μπορούσε να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην τεχνολογική υπεροχή της χώρας. Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι η εμπιστοσύνη στη διαδικασία αξιολόγησης (peer review), η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του NSF, ενδέχεται να κλονιστεί εάν οι αποφάσεις χρηματοδότησης αρχίσουν να λαμβάνονται με πολιτικά κριτήρια.
Η Επόμενη Μέρα: Αντιδράσεις και Νομικά Ζητήματα
Οι αντιδράσεις από το Κογκρέσο αναμένονται έντονες, αν και η νομική βάση για την αμφισβήτηση της απόφασης του Προέδρου είναι περίπλοκη. Ενώ ο Πρόεδρος έχει τη δικαιοδοσία να διορίζει τα μέλη, η μαζική αποπομπή τους πριν από τη λήξη της θητείας τους μπορεί να θεωρηθεί κατάχρηση εξουσίας ή παραβίαση του καταστατικού του NSF. Ήδη, ενώσεις επιστημόνων και πανεπιστημιακά ιδρύματα ετοιμάζουν κοινές δηλώσεις καταδίκης, κάνοντας λόγο για «σκοτεινή μέρα για την αμερικανική επιστήμη».
Σε μια εποχή που η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει προκλήσεις όπως η πανδημική ετοιμότητα, η τεχνητή νοημοσύνη και η ενεργειακή μετάβαση, η απομάκρυνση των κορυφαίων μυαλών από τη λήψη αποφάσεων φαντάζει ως μια κίνηση αυτοχειρίας. Το ερώτημα που παραμένει είναι ποιοι θα αντικαταστήσουν αυτούς τους επιστήμονες. Εάν οι νέοι διορισμοί βασίζονται αποκλειστικά στην πολιτική νομιμοφροσύνη και όχι στην επιστημονική αριστεία, το National Science Foundation μπορεί να μετατραπεί από φάρο γνώσης σε ένα απλό γραφειοκρατικό παράρτημα της εκτελεστικής εξουσίας.
Συμπερασματικά, η απόλυση του Εθνικού Συμβουλίου Επιστημών δεν είναι απλώς μια διοικητική αλλαγή. Είναι μια δήλωση προθέσεων για τον ρόλο της αλήθειας και της τεκμηριωμένης γνώσης στη δημόσια ζωή. Η ιστορία έχει δείξει ότι όταν η επιστήμη υποτάσσεται στην ιδεολογία, το κόστος για την κοινωνία είναι πάντα βαρύ.
