Η Κένυα, η οποία συχνά αποκαλείται «Silicon Savannah» λόγω του δυναμικού τεχνολογικού της οικοσυστήματος, βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Το προτεινόμενο νομοσχέδιο για τη Ρομποτική και την Τεχνητή Νοημοσύνη (Robotics and Artificial Intelligence Society Bill, 2023) έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την κοινωνία των πολιτών, ακαδημαϊκούς και τεχνολογικούς φορείς. Ενώ ο δεδηλωμένος στόχος είναι η ρύθμιση μιας αναδυόμενης τεχνολογίας, οι λεπτομέρειες του νομοσχεδίου αποκαλύπτουν μια ανησυχητική τάση προς τον κρατικό έλεγχο και τον περιορισμό της πολιτικής έκφρασης.
Η Παγίδα της Υποχρεωτικής Αδειοδότησης
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία του νομοσχεδίου είναι η ίδρυση της «Εταιρείας Ρομποτικής και Τεχνητής Νοημοσύνης της Κένυας». Σύμφωνα με το κείμενο, οποιοσδήποτε επιθυμεί να δραστηριοποιηθεί στον τομέα της ΤΝ πρέπει να εγγραφεί και να λάβει άδεια από αυτό το σώμα. Η έλλειψη σαφήνειας σχετικά με το ποιος θεωρείται «επαγγελματίας ΤΝ» δημιουργεί μια νομική γκρίζα ζώνη. Θα μπορούσε ένας ακτιβιστής που χρησιμοποιεί ένα εργαλείο παραγωγικής ΤΝ για να δημιουργήσει μια πολιτική αφίσα να θεωρηθεί παράνομος αν δεν διαθέτει άδεια;
Αυτή η γραφειοκρατική προσέγγιση δεν είναι απλώς ένα εμπόδιο για την καινοτομία· είναι ένα εργαλείο αποκλεισμού. Σε μια χώρα όπου η ψηφιακή αντιπολίτευση παίζει καθοριστικό ρόλο, η απαίτηση κρατικής έγκρισης για τη χρήση ή την ανάπτυξη τεχνολογικών εργαλείων θυμίζει εποχές λογοκρισίας του Τύπου. Το νομοσχέδιο προβλέπει εξοντωτικά πρόστιμα και ποινές φυλάκισης για όσους λειτουργούν χωρίς άδεια, κάτι που αναμένεται να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τους νέους δημιουργούς και τους πολιτικούς σχολιαστές.
Η Ασάφεια ως Εργαλείο Καταστολής
Το νομοσχέδιο χρησιμοποιεί όρους όπως «παραπληροφόρηση» και «επιβλαβές περιεχόμενο» χωρίς να παρέχει αυστηρούς νομικούς ορισμούς. Στο πλαίσιο των εκλογικών αναμετρήσεων, η ιστορία έχει δείξει ότι τέτοιοι όροι χρησιμοποιούνται συχνά από τις κυβερνήσεις για να φιμώσουν την κριτική. Αν ένας αλγόριθμος που αναπτύχθηκε στην Κένυα αναδείξει κυβερνητική διαφθορά, θα μπορούσε η κυβέρνηση να τον χαρακτηρίσει «απειλή για την εθνική ασφάλεια» βάσει του νέου νόμου;
«Η ρύθμιση της τεχνολογίας δεν πρέπει ποτέ να γίνεται εις βάρος των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το νομοσχέδιο της Κένυας φαίνεται να δίνει προτεραιότητα στον έλεγχο έναντι της προόδου», αναφέρουν αναλυτές της Tech Policy Press.
Επιπλέον, οι διατάξεις για την ευθύνη των δημιουργών ΤΝ για το περιεχόμενο που παράγουν τα συστήματά τους είναι εξαιρετικά αυστηρές. Αυτό δημιουργεί μια κουλτούρα αυτολογοκρισίας. Οι προγραμματιστές, φοβούμενοι τις νομικές συνέπειες, μπορεί να επιλέξουν να περιορίσουν τις δυνατότητες των εργαλείων τους, αποφεύγοντας οποιοδήποτε θέμα θα μπορούσε να θεωρηθεί πολιτικά ευαίσθητο.
Ο Αντίκτυπος στη «Silicon Savannah»
Η Κένυα έχει κερδίσει τη φήμη της ως κόμβος καινοτομίας στην Αφρική χάρη σε ένα σχετικά ελεύθερο περιβάλλον. Αυτό το νομοσχέδιο απειλεί να ανατρέψει αυτή την εικόνα. Οι επενδυτές αναζητούν σταθερότητα και σαφήνεια, όχι αυταρχικές παρεμβάσεις που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο τα στελέχη τους με ποινές φυλάκισης. Αν η Κένυα υιοθετήσει αυτό το μοντέλο, υπάρχει ο κίνδυνος να ακολουθήσουν και άλλες αφρικανικές χώρες, δημιουργώντας ένα «ψηφιακό σιδηρούν παραπέτασμα» στην ήπειρο.
Συμπέρασμα: Η Ανάγκη για μια Ανθρωποκεντρική Προσέγγιση
Η ρύθμιση της ΤΝ είναι απαραίτητη, αλλά πρέπει να βασίζεται στις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Κένυα έχει την ευκαιρία να ηγηθεί παγκοσμίως δημιουργώντας ένα πλαίσιο που προστατεύει τους πολίτες από τις παρενέργειες της ΤΝ χωρίς να θυσιάζει την ελευθερία του λόγου. Για να συμβεί αυτό, το τρέχον νομοσχέδιο πρέπει να αποσυρθεί ή να αναθεωρηθεί ριζικά, με τη συμμετοχή όλων των κοινωνικών εταίρων και όχι μόνο των κυβερνητικών αξιωματούχων. Η ψηφιακή εποχή απαιτεί ανοιχτά μυαλά, όχι κλειστά συστήματα ελέγχου.
