Σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη (AI) δεν αποτελεί πλέον μια μελλοντική απειλή αλλά μια καθημερινή οικονομική πραγματικότητα, ο Rishi Sunak προχώρησε σε μια πρόταση που ταράζει τα νερά της παγκόσμιας οικονομικής πολιτικής. Ο πρώην Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, μιλώντας σε διεθνές φόρουμ, υποστήριξε ότι η μοναδική οδός για να διατηρηθεί η απασχόληση των ανθρώπων σε έναν κόσμο κυριαρχούμενο από αλγορίθμους είναι η δραστική μείωση, έως και κατάργηση, των φόρων που επιβαρύνουν την πρόσληψη προσωπικού.
Η λογική του Sunak βασίζεται σε μια απλή αλλά σκληρή οικονομική διαπίστωση: οι επιχειρήσεις σήμερα αντιμετωπίζουν ένα άνισο πεδίο ανταγωνισμού. Από τη μία πλευρά, η πρόσληψη ενός ανθρώπου συνεπάγεται ασφαλιστικές εισφορές, φόρους μισθωτών υπηρεσιών και διοικητικό κόστος. Από την άλλη, η «πρόσληψη» ενός συστήματος AI συνεπάγεται μόνο το κόστος της άδειας χρήσης και της υπολογιστικής ισχύος, χωρίς καμία απολύτως φορολογική επιβάρυνση για το κράτος. Αυτή η «φορολογική σφήνα» καθιστά τον άνθρωπο δομικά ακριβότερο από τη μηχανή, ωθώντας τις εταιρείες στην αυτοματοποίηση όχι μόνο λόγω ταχύτητας, αλλά λόγω καθαρού κόστους.
Το Παράδοξο της Παραγωγικότητας και η Φορολογική Σφήνα
Ο Sunak υποστηρίζει ότι το τρέχον φορολογικό σύστημα, το οποίο βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εργασία για τη χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους, είναι κατάλοιπο της βιομηχανικής επανάστασης και δεν μπορεί να επιβιώσει στην ψηφιακή εποχή. «Αν συνεχίσουμε να φορολογούμε την εργασία περισσότερο από το κεφάλαιο ή την τεχνολογία, ουσιαστικά επιδοτούμε την αντικατάσταση των ανθρώπων από ρομπότ», δήλωσε χαρακτηριστικά. Η πρόταση περιλαμβάνει τη σταδιακή κατάργηση των εργοδοτικών εισφορών, με στόχο να μειωθεί το συνολικό κόστος διατήρησης ενός εργαζομένου, καθιστώντας τον πιο «ελκυστικό» για τον εργοδότη σε σύγκριση με ένα μοντέλο AI.
Ωστόσο, η πρόταση αυτή ανοίγει έναν ασκό του Αιόλου για τα δημόσια οικονομικά. Οι φόροι εργασίας αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των εσόδων για το Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) και τις συντάξεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Η κατάργησή τους θα απαιτούσε μια ριζική αναδιάρθρωση του φορολογικού κώδικα, μετατοπίζοντας το βάρος ίσως στον πλούτο, στην κατανάλωση ή σε έναν αμφιλεγόμενο «φόρο AI».
Η Αντίδραση της Αγοράς και των Συνδικάτων
Οι αντιδράσεις στην πρόταση Sunak είναι ανάμικτες. Οι επιχειρηματικοί όμιλοι χαιρετίζουν την ιδέα της μείωσης του κόστους εργασίας, υποστηρίζοντας ότι αυτό θα απελευθερώσει κεφάλαια για επενδύσεις και θα αποτρέψει τις μαζικές απολύσεις. Από την άλλη πλευρά, τα εργατικά συνδικάτα εκφράζουν βαθιά ανησυχία. Υποστηρίζουν ότι η μείωση των φόρων εργασίας μπορεί να οδηγήσει σε αποδυνάμωση των κοινωνικών παροχών, αφήνοντας τους εργαζόμενους απροστάτευτους σε μια αγορά εργασίας που ήδη κλυδωνίζεται.
- Ποιος θα καλύψει το κενό στα δημόσια έσοδα;
- Θα οδηγήσει η μείωση των φόρων σε πραγματική αύξηση των μισθών ή απλώς σε μεγαλύτερα κέρδη για τους μετόχους;
- Είναι η AI όντως υποκατάστατο ή συμπλήρωμα της ανθρώπινης εργασίας;
Η ανάλυση του Sunak υποδεικνύει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά μόνο χειρωνακτικές εργασίες, αλλά πλέον και υψηλά αμειβόμενες θέσεις στον τομέα των νομικών, της προγραμματιστικής και της οικονομικής ανάλυσης. Σε αυτό το επίπεδο, το κόστος των φόρων εργασίας είναι ακόμα πιο αισθητό, καθιστώντας την αυτοματοποίηση μια αναπόδραστη οικονομική επιλογή για τις πολυεθνικές.
Προς ένα Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο;
Η συζήτηση που άνοιξε ο Sunak δεν αφορά μόνο τους αριθμούς, αλλά την ίδια τη φύση της εργασίας στον 21ο αιώνα. Αν η εργασία πάψει να είναι η κύρια πηγή φορολογικών εσόδων, το κράτος θα πρέπει να βρει νέους τρόπους για να αναδιανέμει τον πλούτο που παράγεται από την AI. Ορισμένοι αναλυτές προτείνουν ότι αντί για μείωση των φόρων εργασίας, θα έπρεπε να επιβληθεί ένας «φόρος ρομπότ», ώστε η παραγωγικότητα της AI να χρηματοδοτεί ένα καθολικό βασικό εισόδημα για όσους εκτοπίζονται από την αγορά.
Ο Sunak, ωστόσο, απορρίπτει αυτή την προσέγγιση ως «αντι-καινοτομική». Η δική του οπτική είναι πιο φιλελεύθερη: κάντε τον άνθρωπο φθηνότερο για την επιχείρηση, ώστε η ανθρώπινη κρίση, η ενσυναίσθηση και η δημιουργικότητα να παραμείνουν στο παιχνίδι. Το ερώτημα παραμένει αν μια τέτοια κίνηση είναι αρκετή για να ανακόψει το κύμα της αυτοματοποίησης ή αν απλώς καθυστερεί το αναπόφευκτο, επιβαρύνοντας ταυτόχρονα τις δημόσιες υπηρεσίες.
«Δεν μπορούμε να σταματήσουμε την τεχνολογική πρόοδο, αλλά μπορούμε να σταματήσουμε να την επιδοτούμε εις βάρος των δικών μας πολιτών μέσω ενός αναχρονιστικού φορολογικού συστήματος», κατέληξε ο Sunak.
