Στο πολιτικό τοπίο των Ηνωμένων Πολιτειών, η παραδοσιακή ρεπουμπλικανική προσήλωση στο δόγμα του laissez-faire —της ελάχιστης κρατικής παρέμβασης στην οικονομία— φαίνεται να υποχωρεί μπροστά στην επιτακτική ανάγκη για κυριαρχία στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Η πρόσφατη ανάλυση της πολιτικής ατζέντας του Ντόναλντ Τραμπ, όπως αναδεικνύεται από τις εσωτερικές διαβουλεύσεις και τις δημόσιες τοποθετήσεις των συμβούλων του, αποκαλύπτει μια στρατηγική που δεν θυμίζει σε τίποτα την κλασική φιλελεύθερη προσέγγιση. Αντιθέτως, προκρίνει έναν «ψηφιακό εθνικισμό» που τοποθετεί το κράτος στο τιμόνι της τεχνολογικής ανάπτυξης.
Ο Θάνατος της Αυτορρύθμισης και η Γέννηση της Κρατικής Καθοδήγησης
Για δεκαετίες, η Silicon Valley ευδοκίμησε σε ένα περιβάλλον όπου η κυβέρνηση παρέμενε σε απόσταση, παρεμβαίνοντας μόνο όταν οι αγορές αποτύγχαναν παταγωδώς. Ωστόσο, η άνοδος της ΤΝ ως το απόλυτο εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος έχει αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Η στρατηγική του Τραμπ, η οποία συχνά περιγράφεται ως ένα «Σχέδιο Μανχάταν για την ΤΝ», προτείνει μια άνευ προηγουμένου συνεργασία μεταξύ του κράτους και των μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών. Στόχος δεν είναι η προστασία του καταναλωτή ή η ηθική χρήση της τεχνολογίας —έννοιες που κυριάρχησαν στο εκτελεστικό διάταγμα του Μπάιντεν— αλλά η απόλυτη επικράτηση έναντι της Κίνας.
Αυτή η προσέγγιση σημαίνει ότι η κυβέρνηση δεν θα είναι πλέον ένας απλός παρατηρητής. Θα κατευθύνει πόρους, θα αίρει γραφειοκρατικά εμπόδια για την κατασκευή κέντρων δεδομένων και, το κυριότερο, θα συνδέσει την εθνική ενεργειακή πολιτική με τις ανάγκες της ΤΝ. Η εγκατάλειψη του laissez-faire είναι εμφανής στην πρόθεση της επερχόμενης διοίκησης να επιδοτήσει έμμεσα ή άμεσα συγκεκριμένες υποδομές που θεωρούνται «εθνικής σημασίας», παρακάμπτοντας τις δυνάμεις της ελεύθερης αγοράς που ίσως θα προτιμούσαν πιο αργούς ή διαφορετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Η Ενέργεια ως το Νέο Σύνορο της Τεχνολογικής Κυριαρχίας
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της πολιτικής Τραμπ είναι η σύνδεση της ΤΝ με την ενέργεια. Η Τεχνητή Νοημοσύνη απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, κάτι που η τρέχουσα υποδομή των ΗΠΑ δυσκολεύεται να υποστηρίξει. Εδώ, ο Τραμπ προτείνει μια επιθετική απορρύθμιση του ενεργειακού τομέα, ευνοώντας τα ορυκτά καύσιμα και την πυρηνική ενέργεια, όχι για χάρη της ελεύθερης επιλογής, αλλά για να τροφοδοτηθούν οι «φάρμες» διακομιστών που θα εκπαιδεύσουν τα μοντέλα του μέλλοντος.
Αυτή η κίνηση αποτελεί πλήγμα στο laissez-faire, καθώς η κυβέρνηση επιλέγει ενεργά «νικητές» στον ενεργειακό τομέα για να εξυπηρετήσει έναν συγκεκριμένο τεχνολογικό σκοπό. Η περιβαλλοντική νομοθεσία και οι διεθνείς συμφωνίες για το κλίμα θεωρούνται δευτερεύουσας σημασίας μπροστά στην ανάγκη για φθηνή και άφθονη ενέργεια που θα καταστήσει τις ΗΠΑ το «εργοστάσιο της ΤΝ» παγκοσμίως. Η στρατηγική αυτή υποδηλώνει ότι η οικονομία πρέπει να υπηρετεί την εθνική ισχύ, και όχι το αντίστροφο.
Η Γεωπολιτική της ΤΝ: ΗΠΑ εναντίον Κίνας
Το κεντρικό επιχείρημα για την ανατροπή της παραδοσιακής οικονομικής πολιτικής είναι ο υπαρξιακός κίνδυνος που παρουσιάζει η Κίνα. Οι σύμβουλοι του Τραμπ υποστηρίζουν ότι σε έναν κόσμο όπου το Πεκίνο χρησιμοποιεί το σύνολο των κρατικών του πόρων για να κυριαρχήσει στην ΤΝ, οι ΗΠΑ δεν μπορούν να παραμείνουν προσκολλημένες σε ιδέες του 18ου αιώνα για την ελεύθερη αγορά. Η «στρατιωτικοποίηση» της εμπορικής πολιτικής και η χρήση δασμών ως εργαλείο προστασίας της εγχώριας τεχνολογικής βάσης είναι κεντρικά στοιχεία αυτής της νέας ατζέντας.
Επιπλέον, η πρόθεση για κατάργηση του διατάγματος Μπάιντεν για την ασφάλεια της ΤΝ δεν αποσκοπεί σε μια γενική ελευθερία, αλλά στην αποδέσμευση των αμερικανικών εταιρειών από περιορισμούς που θα μπορούσαν να επιβραδύνουν την ανάπτυξή τους έναντι των Κινέζων ανταγωνιστών. Πρόκειται για έναν «αγώνα δρόμου εξοπλισμών» όπου το κράτος παρέχει την προστασία και τους πόρους, και οι εταιρείες παρέχουν την τεχνολογία, δημιουργώντας ένα σύμπλεγμα που θυμίζει περισσότερο την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου παρά την εποχή της παγκοσμιοποίησης.
Συμπέρασμα: Ένας Νέος Οδικός Χάρτης για την Καινοτομία
Η στροφή του Τραμπ μακριά από το laissez-faire στην ΤΝ δεν είναι απλώς μια αλλαγή πολιτικής· είναι μια αλλαγή παραδείγματος. Σηματοδοτεί την παραδοχή ότι η τεχνολογία είναι πλέον πολύ σημαντική για να αφεθεί αποκλειστικά στα χέρια της αγοράς. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, αυτή η εξέλιξη είναι κρίσιμη. Αν οι ΗΠΑ υιοθετήσουν ένα μοντέλο κρατικά κατευθυνόμενης καινοτομίας, η πίεση προς την ΕΕ να χαλαρώσει το ρυθμιστικό της πλαίσιο (AI Act) και να αυξήσει τις δικές της επενδύσεις θα γίνει ασφυκτική. Ο ψηφιακός εθνικισμός φαίνεται να είναι το νέο status quo, και η εποχή της «αθωότητας» της Silicon Valley έχει περάσει ανεπιστρεπτί.
