Σε μια περίοδο που η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί εναγωνίως να επαναπροσδιορίσει τη θέση της στον παγκόσμιο τεχνολογικό χάρτη, η ASML, ο ολλανδικός κολοσσός που αποτελεί τον μοναδικό κατασκευαστή των μηχανημάτων λιθογραφίας ακραίας υπεριώδους ακτινοβολίας (EUV), εκπέμπει σήμα κινδύνου. Η προειδοποίηση είναι σαφής: η υπερβολική παρέμβαση στις αλυσίδες εφοδιασμού και η προσπάθεια για μια απόλυτη «στρατηγική αυτονομία» μπορεί να έχουν τα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.
Ο κίνδυνος του κατακερματισμού
Η διοίκηση της ASML υποστηρίζει ότι η βιομηχανία των ημιαγωγών βασίζεται σε ένα εξαιρετικά περίπλοκο και παγκοσμιοποιημένο οικοσύστημα. Η προσπάθεια κάθε γεωπολιτικού μπλοκ —είτε πρόκειται για τις ΗΠΑ, την Κίνα ή την ΕΕ— να δημιουργήσει πλήρως ανεξάρτητες αλυσίδες παραγωγής είναι όχι μόνο οικονομικά ασύμφορη αλλά και τεχνικά ανέφικτη στο άμεσο μέλλον. Σύμφωνα με την εταιρεία, ο κατακερματισμός της αγοράς θα οδηγήσει σε αύξηση του κόστους, καθυστέρηση στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και, τελικά, σε μια λιγότερο αποδοτική βιομηχανία.
Η Ευρώπη, μέσω της Πράξης για τα Μικροτσίπ (EU Chips Act), στοχεύει στον διπλασιασμό του μεριδίου της στην παγκόσμια παραγωγή ημιαγωγών στο 20% έως το 2030. Ωστόσο, η ASML επισημαίνει ότι η εστίαση δεν πρέπει να είναι μόνο στην κατασκευή (manufacturing), αλλά στην ενίσχυση των υπαρχουσών δυνάμεων της ηπείρου στην έρευνα και τον σχεδιασμό εξοπλισμού. Η παρέμβαση στις ροές εξαγωγών, συχνά υπό την πίεση της Ουάσιγκτον για τον περιορισμό της Κίνας, δημιουργεί ένα αβέβαιο περιβάλλον για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τις διεθνείς πωλήσεις για να χρηματοδοτήσουν την πανάκριβη έρευνα και ανάπτυξή τους.
Η γεωπολιτική πίεση και το «Ολλανδικό Ζήτημα»
Η ASML βρίσκεται στο επίκεντρο ενός γεωπολιτικού τυφώνα. Ως η μοναδική εταιρεία στον κόσμο που κατέχει την τεχνολογία για την κατασκευή των πιο προηγμένων τσιπ (χρησιμοποιούνται σε AI, οπλικά συστήματα και smartphones), δέχεται συνεχείς πιέσεις να περιορίσει τις εξαγωγές της προς την Κίνα. Η ολλανδική κυβέρνηση, συχνά ευθυγραμμιζόμενη με τις αμερικανικές απαιτήσεις, έχει ήδη επιβάλει περιορισμούς, προκαλώντας την αντίδραση της εταιρείας.
«Η καινοτομία δεν ευδοκιμεί σε απομονωμένα εργαστήρια, αλλά μέσα από την παγκόσμια συνεργασία και την πρόσβαση στις μεγαλύτερες αγορές του κόσμου», αναφέρουν στελέχη της εταιρείας.
Η κριτική της ASML προς την ΕΕ εστιάζει στο γεγονός ότι οι Βρυξέλλες συχνά αντιδρούν στις κινήσεις των άλλων δυνάμεων αντί να χαράσσουν μια δική τους, ανεξάρτητη πορεία που να προστατεύει τα συμφέροντα των δικών τους πρωταθλητών τεχνολογίας. Η ανησυχία είναι ότι αν η Ευρώπη γίνει υπερβολικά προστατευτική, θα χάσει την πρόσβαση σε κρίσιμους πόρους και ταλέντα που απαιτούνται για την επόμενη γενιά λιθογραφίας.
Ανάγκη για ισχυρές εταιρείες, όχι για γραφειοκρατία
Το μήνυμα της ASML είναι ότι η Ευρώπη χρειάζεται «περισσότερη επιχειρηματικότητα και λιγότερη ρύθμιση». Ενώ οι επιδοτήσεις του Chips Act είναι ευπρόσδεκτες, δεν αρκούν για να αντισταθμίσουν τα εμπόδια που θέτει η γραφειοκρατία και οι περιορισμοί στις μετακινήσεις εξειδικευμένου προσωπικού. Η εταιρεία έχει απειλήσει στο παρελθόν ακόμα και με μεταφορά δραστηριοτήτων εκτός Ολλανδίας, αν το περιβάλλον δεν παραμείνει ευνοϊκό για την ανάπτυξή της.
Συμπερασματικά, η ASML καλεί την ΕΕ να επικεντρωθεί στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που θα επιτρέπει στις εταιρείες να ανταγωνίζονται σε παγκόσμιο επίπεδο, αντί να προσπαθεί να ελέγξει κάθε κρίκο της αλυσίδας εφοδιασμού. Η στρατηγική αυτονομία πρέπει να σημαίνει «ισχύς μέσω της διασύνδεσης» και όχι «ασφάλεια μέσω της απομόνωσης».
- Η διατήρηση των ανοιχτών αγορών είναι ζωτικής σημασίας για τη χρηματοδότηση της R&D.
- Οι περιορισμοί στις εξαγωγές πρέπει να βασίζονται σε σαφή δεδομένα ασφαλείας και όχι σε πολιτικές σκοπιμότητες.
- Η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει στο ταλέντο και στην απλοποίηση των διαδικασιών για την προσέλκυση επιστημόνων.
Το διακύβευμα για το 2026 και μετά είναι αν η Ευρώπη θα καταφέρει να παραμείνει ηγέτιδα στον εξοπλισμό ημιαγωγών ή αν θα θυσιάσει το πλεονέκτημά της στον βωμό των γεωπολιτικών ανταγωνισμών που δεν ελέγχει πλήρως.
