Η αντίστροφη μέτρηση για τον επαναπροσδιορισμό του ευρωπαϊκού αγροτικού μοντέλου έχει ήδη ξεκινήσει. Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων στις Βρυξέλλες βρίσκεται η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για την περίοδο 2028-2034, μια περίοδος που αναμένεται να καθορίσει όχι μόνο την οικονομική βιωσιμότητα των παραγωγών, αλλά και τη γεωπολιτική αντοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε έναν κόσμο αυξανόμενης αβεβαιότητας. Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι τεράστιο: η διασφάλιση ενός κονδυλίου που αγγίζει τα 20 δισεκατομμύρια ευρώ, το οποίο αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής υπαίθρου.
Η Στρατηγική της Αθήνας και το Νέο Γεωπολιτικό Τοπίο
Η ελληνική κυβέρνηση, μέσω του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, προσέρχεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με μια ατζέντα που δίνει έμφαση στην «στρατηγική αυτονομία». Μετά τις κρίσεις της πανδημίας και του πολέμου στην Ουκρανία, η έννοια της επισιτιστικής ασφάλειας έχει μετατοπιστεί από το περιθώριο στο κέντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η νέα ΚΑΠ δεν πρέπει να είναι μόνο ένα εργαλείο περιβαλλοντικής συμμόρφωσης, αλλά ένας μηχανισμός που εγγυάται την επάρκεια τροφίμων σε ανταγωνιστικές τιμές.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Ελλάδα επιδιώκει να διατηρήσει το ύψος των άμεσων ενισχύσεων (Πυλώνας Ι), οι οποίες αποτελούν το δίχτυ ασφαλείας για χιλιάδες μικρομεσαίες εκμεταλλεύσεις. Ωστόσο, η πίεση για ανακατανομή των πόρων προς τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και η ανάγκη χρηματοδότησης της αμυντικής βιομηχανίας της ΕΕ δημιουργούν ένα ασφυκτικό πλαίσιο. Η ελληνική πλευρά ποντάρει στην ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων της μεσογειακής γεωργίας —μικρός κλήρος, υψηλό κόστος παραγωγής, ευάλωτο οικοσύστημα— για να δικαιολογήσει τη συνέχιση της ισχυρής χρηματοδότησης.
Πράσινη Συμφωνία και η «Επανάσταση» της Απλούστευσης
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της περιόδου 2028-2034 είναι η συμφιλίωση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας με την παραγωγική πραγματικότητα. Οι έντονες αγροτικές κινητοποιήσεις του 2024 και 2025 λειτούργησαν ως προειδοποιητικό σήμα για τις Βρυξέλλες. Η νέα ΚΑΠ αναμένεται να ενσωματώσει μια πιο ευέλικτη προσέγγιση στα «οικολογικά σχήματα» (eco-schemes), μειώνοντας τη γραφειοκρατία που μέχρι σήμερα αποτελούσε τροχοπέδη για τους αγρότες.
«Δεν μπορούμε να έχουμε πράσινη γεωργία με κόκκινους ισολογισμούς», αναφέρει χαρακτηριστικά στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, απηχώντας το κλίμα που επικρατεί για μια πιο ρεαλιστική μετάβαση.
Για την Ελλάδα, η απλούστευση των διαδικασιών είναι ζωτικής σημασίας. Η ψηφιοποίηση των ελέγχων μέσω του συστήματος Copernicus και η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την παρακολούθηση των καλλιεργειών υπόσχονται να περιορίσουν τις καθυστερήσεις στις πληρωμές και να μειώσουν το διοικητικό βάρος για τους παραγωγούς. Η «έξυπνη γεωργία» δεν είναι πλέον μια επιλογή, αλλά προϋπόθεση για την πρόσβαση στα νέα κονδύλια.
Δημογραφικό και Νέοι Αγρότες: Το Στοίχημα της Ανανέωσης
Ίσως το πιο κρίσιμο ζήτημα για την ελληνική γεωργία είναι η γήρανση του πληθυσμού. Με το 30% των Ελλήνων αγροτών να βρίσκεται κοντά στην ηλικία συνταξιοδότησης, η νέα ΚΑΠ 2028-2034 πρέπει να προσφέρει ισχυρά κίνητρα για τη διαδοχή των εκμεταλλεύσεων. Η Αθήνα προτείνει την αύξηση των πόρων για την «Πρώτη Εγκατάσταση» και τη δημιουργία χρηματοδοτικών εργαλείων που θα διευκολύνουν την πρόσβαση στη γη και στα κεφάλαια κίνησης.
Επιπλέον, η νέα περίοδος θα δώσει έμφαση στην εκπαίδευση και τη συμβουλευτική. Ο σύγχρονος αγρότης πρέπει να είναι ταυτόχρονα επιχειρηματίας, τεχνολόγος και περιβαλλοντολόγος. Η σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή, μέσω των Ευρωπαϊκών Συμπράξεων Καινοτομίας, θα αποτελέσει το «κλειδί» για την αύξηση της προστιθέμενης αξίας των ελληνικών προϊόντων, όπως το ελαιόλαδο, η φέτα και τα οπωροκηπευτικά.
Κλιματική Κρίση: Από τη Θεωρία στην Επιβίωση
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον ένα μελλοντικό σενάριο αλλά μια καθημερινή απειλή, ειδικά για την περιοχή της Θεσσαλίας και της Στερεάς Ελλάδας. Η νέα ΚΑΠ θα περιλαμβάνει ενισχυμένα κονδύλια για τη διαχείριση κινδύνων και την προσαρμογή στην κλιματική κρίση. Η Ελλάδα διεκδικεί τη δημιουργία ενός μόνιμου ευρωπαϊκού μηχανισμού αποζημιώσεων για θεομηνίες, ο οποίος θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τον ΕΛΓΑ.
Συμπερασματικά, η διαπραγμάτευση για τα 20 δισ. ευρώ της περιόδου 2028-2034 είναι μια μάχη για την ταυτότητα της χώρας. Η επιτυχία της Αθήνας θα κριθεί από την ικανότητά της να πείσει ότι η στήριξη του Έλληνα παραγωγού δεν είναι μια απλή επιδότηση, αλλά μια επένδυση στην κοινωνική συνοχή, την περιβαλλοντική προστασία και την εθνική ασφάλεια της Ευρώπης.
