Σε μια κίνηση που αναμένεται να αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες ισχύος μεταξύ των Βρυξελλών και της Σίλικον Βάλεϊ, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν έθεσε το θεμέλιο λίθο για μια νέα ευρωπαϊκή οικονομική αρχιτεκτονική. Η πρότασή του, η οποία στοχεύει στη δημιουργία ενός προϋπολογισμού ύψους 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν αποτελεί απλώς μια λογιστική άσκηση, αλλά μια υπαρξιακή δήλωση για την αυτονομία της γηραιάς ηπείρου. Στην καρδιά αυτής της πρωτοβουλίας βρίσκεται η επιβολή νέων φόρων στις εταιρείες Big Tech και στον τομέα των κρυπτονομισμάτων, κινήσεις που αποσκοπούν στην απεξάρτηση του κοινού προϋπολογισμού από τις εθνικές συνεισφορές των κρατών-μελών.
Η Στοχοποίηση του Ψηφιακού Πλούτου και η Λογική των «Ιδίων Πόρων»
Για δεκαετίες, ο προϋπολογισμός της ΕΕ βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στις συνεισφορές των κρατών με βάση το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημά τους. Ο Μακρόν, ωστόσο, υποστηρίζει ότι αυτό το μοντέλο είναι παρωχημένο και πολιτικά ευάλωτο. Η πρότασή του εισάγει την έννοια των «ίδιων πόρων» (own resources) σε μια πρωτοφανή κλίμακα. Οι τεχνολογικοί κολοσσού όπως η Google, η Amazon και η Meta, που συχνά εκμεταλλεύονται τα κενά στη διεθνή φορολογία για να μεταφέρουν κέρδη σε δικαιοδοσίες με χαμηλούς συντελεστές, βρίσκονται πλέον στο στόχαστρο. Ο Γάλλος Πρόεδρος προτείνει έναν ενιαίο ευρωπαϊκό φόρο επί των ψηφιακών υπηρεσιών που θα εισρέει απευθείας στα ταμεία των Βρυξελλών.
Παράλληλα, η αγορά των κρυπτονομισμάτων, η οποία μέχρι πρότινος απολάμβανε ένα καθεστώς σχετικής φορολογικής ασυλίας στην Ευρώπη, καλείται να συνεισφέρει. Με την πλήρη εφαρμογή του κανονισμού MiCA (Markets in Crypto-Assets), η ΕΕ διαθέτει πλέον το ρυθμιστικό πλαίσιο, και ο Μακρόν επιδιώκει να το συμπληρώσει με μια φορολογική διάσταση. Η λογική είναι απλή: αν η Ευρώπη παρέχει την υποδομή και την ασφάλεια δικαίου για την ψηφιακή οικονομία, πρέπει και η ίδια να επωφελείται από την υπεραξία που παράγεται σε αυτήν.
Άμυνα, Τεχνητή Νοημοσύνη και Πράσινη Μετάβαση: Το Κόστος της Κυριαρχίας
Γιατί όμως η ΕΕ χρειάζεται 2 τρισεκατομμύρια ευρώ; Η απάντηση βρίσκεται στις γεωπολιτικές προκλήσεις του 2026. Η ανάγκη για μια ισχυρή ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, ανεξάρτητη από τις διακυμάνσεις της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, απαιτεί τεράστιες επενδύσεις. Επιπλέον, η κούρσα της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) έχει αφήσει την Ευρώπη σε θέση κυνηγού. Ο Μακρόν οραματίζεται ένα ευρωπαϊκό «DARPA» που θα χρηματοδοτείται από αυτούς τους νέους πόρους, προκειμένου να δημιουργηθούν ευρωπαϊκά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) και υποδομές υπερυπολογιστών.
- Χρηματοδότηση της κοινής ευρωπαϊκής αμυντικής προμήθειας.
- Επιδοτήσεις για την εγχώρια παραγωγή ημιαγωγών και κρίσιμων πρώτων υλών.
- Επιτάχυνση του Green Deal για την επίτευξη των στόχων του 2030.
- Ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής σε περιοχές που πλήττονται από την αποβιομηχάνιση.
Η γαλλική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι χωρίς αυτούς τους πόρους, η Ευρώπη θα μετατραπεί σε έναν απλό «καταναλωτή» τεχνολογίας που αναπτύσσεται στις ΗΠΑ και την Κίνα, χάνοντας τον έλεγχο των δεδομένων και των αξιών της.
«Η κυριαρχία δεν είναι λέξη, είναι προϋπολογισμός»,φέρεται να δήλωσε ο Μακρόν σε πρόσφατη συνάντηση με Ευρωπαίους ηγέτες, υπογραμμίζοντας ότι η οικονομική ισχύς είναι η μόνη εγγύηση για την πολιτική ελευθερία.
Οι Αντιδράσεις και το Διπλωματικό Ναρκοπέδιο
Το σχέδιο Μακρόν, ωστόσο, δεν στερείται αντιπάλων. Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες του Βορρά, με επικεφαλής την Ολλανδία και τη Γερμανία, παραμένουν επιφυλακτικές απέναντι σε οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια «μεταφορική ένωση» (transfer union). Αν και η ιδέα της φορολόγησης της Big Tech είναι δημοφιλής στο εκλογικό σώμα, η μεταφορά αυτής της εξουσίας στις Βρυξέλλες θεωρείται από πολλούς ως απώλεια εθνικής κυριαρχίας.
Επιπλέον, η αντίδραση της Ουάσιγκτον αναμένεται σφοδρή. Οι ΗΠΑ παραδοσιακά θεωρούν τους ψηφιακούς φόρους ως μια μορφή διάκρισης κατά των αμερικανικών επιχειρήσεων. Σε μια περίοδο που οι εμπορικές σχέσεις είναι ήδη τεταμένες, η επιβολή τέτοιων φόρων θα μπορούσε να πυροδοτήσει έναν νέο γύρο δασμών σε ευρωπαϊκά προϊόντα, από το γαλλικό κρασί μέχρι τα γερμανικά αυτοκίνητα. Ο Μακρόν ποντάρει στο ότι η ανάγκη των ΗΠΑ για έναν ισχυρό σύμμαχο στην Ευρώπη θα υπερισχύσει των συμφερόντων της Σίλικον Βάλεϊ, αλλά το ρίσκο παραμένει υψηλό.
Συμπερασματικά, η πρόταση για τον προϋπολογισμό των 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ είναι μια δοκιμασία για το μέλλον της ΕΕ. Αν επιτύχει, η Ευρώπη θα αποκτήσει τα οικονομικά μέσα να γίνει ένας πραγματικός παγκόσμιος παίκτης. Αν αποτύχει, κινδυνεύει να παραμείνει ένας γραφειοκρατικός γίγαντας με πήλινα πόδια, ανίκανος να προστατεύσει τα συμφέροντά του σε έναν ολοένα και πιο ανταγωνιστικό κόσμο.
