Η είδηση έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία στην κοινότητα των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: το RightsCon, το κορυφαίο παγκόσμιο συνέδριο για τα ψηφιακά δικαιώματα, δεν θα πραγματοποιηθεί φέτος στη Ζάμπια όπως είχε προγραμματιστεί. Η αιτία; Μια συντονισμένη επιχείρηση διπλωματικής και οικονομικής πίεσης από την κυβέρνηση της Κίνας προς την κυβέρνηση της Λουσάκα, με στόχο τον αποκλεισμό των Ταϊβανέζων συμμετεχόντων. Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλώς μια οργανωτική αποτυχία, αλλά μια ηχηρή υπενθύμιση του πώς η γεωπολιτική ισχύς μπορεί να φιμώσει την κοινωνία των πολιτών, ακόμη και σε διεθνές επίπεδο.
Η Ανατομία μιας Διπλωματικής Πίεσης
Σύμφωνα με την Access Now, τη μη κερδοσκοπική οργάνωση που διοργανώνει το RightsCon, οι αξιωματούχοι της Ζάμπια δέχθηκαν έντονες πιέσεις από το Πεκίνο για να διασφαλίσουν ότι κανένας εκπρόσωπος από την Ταϊβάν δεν θα πατούσε το πόδι του στο συνέδριο. Η Κίνα, η οποία θεωρεί την Ταϊβάν αποσχισθείσα επαρχία της, χρησιμοποιεί συστηματικά την οικονομική της επιρροή για να επιβάλει την πολιτική της «Μίας Κίνας» σε όλο τον κόσμο. Στην περίπτωση της Ζάμπια, μιας χώρας που έχει επωφεληθεί τα μέγιστα από κινεζικές επενδύσεις σε υποδομές και τηλεπικοινωνίες, η πίεση αυτή βρήκε γόνιμο έδαφος.
Οι διοργανωτές αναφέρουν ότι η κυβέρνηση της Ζάμπια ζήτησε ρητά τον αποκλεισμό των Ταϊβανέζων πολιτών από τη διαδικασία έκδοσης βίζας και τη συμμετοχή στις εργασίες του συνεδρίου. Για την Access Now, μια οργάνωση που εδράζεται στις αρχές της καθολικότητας και της συμπερίληψης, αυτή η απαίτηση ήταν αδιαπραγμάτευτη. Η άρνηση της οργάνωσης να υποκύψει στις απαιτήσεις οδήγησε στην ακύρωση της φυσικής παρουσίας του συνεδρίου, μετατρέποντάς το σε μια αποκλειστικά διαδικτυακή εκδήλωση, γεγονός που αποδυναμώνει τη δυνατότητα δικτύωσης και άμεσης δράσης των ακτιβιστών.
Η Εξάρτηση της Αφρικής και το Μοντέλο της «Ψηφιακής Κυριαρχίας»
Η περίπτωση της Ζάμπια δεν είναι μεμονωμένη. Αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη τάση στην αφρικανική ήπειρο, όπου η Κίνα έχει καταστεί ο κυρίαρχος εταίρος στην ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών. Μέσω της πρωτοβουλίας «Ψηφιακός Δρόμος του Μεταξιού» (Digital Silk Road), το Πεκίνο εξάγει όχι μόνο καλώδια οπτικών ινών και δίκτυα 5G, αλλά και ένα συγκεκριμένο μοντέλο διακυβέρνησης του διαδικτύου: την «ψηφιακή κυριαρχία».
Αυτό το μοντέλο προκρίνει τον κρατικό έλεγχο έναντι των ατομικών ελευθεριών, τη λογοκρισία και την επιτήρηση. Όταν μια χώρα όπως η Ζάμπια βασίζεται στην κινεζική τεχνολογία και τα κινεζικά δάνεια για τον εκσυγχρονισμό της, η πολιτική της αυτονομία περιορίζεται. Η ακύρωση του RightsCon δείχνει ότι το τίμημα αυτής της εξάρτησης είναι συχνά η θυσία των δημοκρατικών αξιών και της ελευθερίας του συνέρχεσθαι. Οι αφρικανικές κυβερνήσεις βρίσκονται σε μια δύσκολη ισορροπία, προσπαθώντας να ικανοποιήσουν τον μεγαλύτερο επενδυτή τους, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούν να διατηρήσουν τα προσχήματα της δημοκρατικής νομιμότητας.
Οι Επιπτώσεις για την Κοινωνία των Πολιτών
Το RightsCon είναι κάτι παραπάνω από ένα απλό συνέδριο. Είναι ο χώρος όπου ακτιβιστές, δημοσιογράφοι και τεχνολόγοι από όλο τον κόσμο συναντώνται για να συζητήσουν θέματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η επιτήρηση, οι διακοπές του διαδικτύου και η προστασία των προσωπικών δεδομένων. Η μεταφορά του στο διαδίκτυο στερεί από τους συμμετέχοντες την ασφάλεια της προσωπικής επαφής, η οποία είναι κρίσιμη για όσους εργάζονται σε αυταρχικά περιβάλλοντα.
- Απώλεια Ασφαλούς Χώρου: Οι φυσικές συναντήσεις επιτρέπουν την ανταλλαγή πληροφοριών που δεν μπορούν να διαμοιραστούν μέσω ψηφιακών καναλιών λόγω του κινδύνου παρακολούθησης.
- Προηγούμενο Αυταρχισμού: Η επιτυχία της Κίνας να ακυρώσει μια τέτοια εκδήλωση στέλνει ένα μήνυμα σε άλλες χώρες ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν παρόμοιες τακτικές για να καταστείλουν την κριτική.
- Η Απομόνωση της Ταϊβάν: Ο αποκλεισμός της Ταϊβάν από διεθνή φόρουμ ψηφιακών δικαιωμάτων είναι ιδιαίτερα ειρωνικός, καθώς η χώρα αποτελεί πρότυπο ψηφιακής δημοκρατίας στην Ασία.
Η διεθνής κοινότητα οφείλει να αναρωτηθεί: Ποιος ελέγχει πλέον τους χώρους όπου συζητούνται οι ελευθερίες μας; Αν οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να υπαγορεύουν ποιος επιτρέπεται να μιλάει σε ένα συνέδριο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τότε η ίδια η έννοια των παγκόσμιων δικαιωμάτων βρίσκεται σε κίνδυνο. Η περίπτωση του RightsCon στη Ζάμπια θα μείνει στην ιστορία ως μια μαύρη σελίδα για την ψηφιακή διπλωματία, αλλά και ως μια έκκληση για αφύπνιση απέναντι στην επέλαση του ψηφιακού αυταρχισμού.
