Για δεκαετίες, το αφήγημα της ευρωπαϊκής τεχνολογίας ήταν μια ιστορία χαμένων ευκαιριών. Εξαιρετικά μυαλά που αποφοιτούν από κορυφαία πανεπιστήμια της ηπείρου, καινοτόμες ιδέες που γεννιούνται σε εργαστήρια του Βερολίνου, του Παρισιού ή της Αθήνας, και στη συνέχεια η αναπόφευκτη «μετανάστευση» προς τη Silicon Valley μόλις έρθει η ώρα για τη μεγάλη κλίμακα. Το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ η έλλειψη δημιουργικότητας, αλλά η έλλειψη κεφαλαίου κίνησης για το επόμενο στάδιο. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να αποφασίζει επιτέλους να «βάλει το χέρι στην τσέπη», ανακοινώνοντας ένα νέο fund ύψους 5 δισεκατομμυρίων ευρώ, με στόχο να κρατήσει τους τεχνολογικούς της πρωταθλητές εντός των τειχών.
Το Χάσμα των Scale-ups και η «Κοιλάδα του Θανάτου»
Το κύριο πρόβλημα που εντόπισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και το οποίο επισημάνθηκε με έντονο τρόπο στην πρόσφατη έκθεση του Μάριο Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα, είναι το λεγόμενο «κενό των scale-ups». Ενώ η Ευρώπη είναι εξαιρετική στο να δημιουργεί startups (νεοφυείς επιχειρήσεις), αποτυγχάνει παταγωδώς στο να τις βοηθήσει να γίνουν κολοσσοί (scale-ups). Όταν μια εταιρεία χρειάζεται γύρους χρηματοδότησης άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ, τα ευρωπαϊκά κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών (VCs) συχνά στερεύουν.
Αποτέλεσμα; Οι ευρωπαϊκές εταιρείες είτε εξαγοράζονται από αμερικανικούς ή κινεζικούς ομίλους, είτε μεταφέρουν την έδρα τους στο Delaware για να έχουν πρόσβαση στο Nasdaq. Το νέο fund των 5 δισ. ευρώ στοχεύει ακριβώς εκεί: στη χρηματοδότηση του σταδίου ανάπτυξης, παρέχοντας την απαραίτητη ρευστότητα ώστε οι εταιρείες deep-tech (τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική υπολογιστική, βιοτεχνολογία) να παραμείνουν ευρωπαϊκές.
Στρατηγική Αυτονομία και Γεωπολιτική της Τεχνολογίας
Η κίνηση αυτή δεν είναι μόνο οικονομική, είναι βαθιά πολιτική. Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογική υπεροχή μεταφράζεται άμεσα σε γεωπολιτική ισχύ, η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμένει απλός καταναλωτής αμερικανικού λογισμικού ή κινεζικού υλικού. Η έννοια της «στρατηγικής αυτονομίας» βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της πρωτοβουλίας. Η ΕΕ επιδιώκει να ελέγξει τις δικές της αλυσίδες αξίας στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τους ημιαγωγούς.
- Προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας εντός της ΕΕ.
- Μείωση της εξάρτησης από ξένα επενδυτικά κεφάλαια που συχνά επιβάλλουν τη μεταφορά της παραγωγής εκτός Ευρώπης.
- Ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς κεφαλαίων.
Το fund θα λειτουργεί συμπληρωματικά με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC), το οποίο ήδη επενδύει σε εταιρείες υψηλού ρίσκου. Ωστόσο, η διαφορά εδώ είναι η κλίμακα. Τα 5 δισ. ευρώ προορίζονται να λειτουργήσουν ως μαγνήτης για επιπλέον ιδιωτικά κεφάλαια, με την ελπίδα ότι η συνολική μόχλευση θα αγγίξει τα 15-20 δισ. ευρώ.
Εμπόδια: Γραφειοκρατία vs Ταχύτητα
Παρά τις καλές προθέσεις, η πρόκληση παραμένει η εκτέλεση. Η Silicon Valley δεν κυριαρχεί μόνο λόγω των χρημάτων, αλλά λόγω της ταχύτητας και της ανοχής στο ρίσκο. Η γραφειοκρατία των Βρυξελλών είναι συχνά το αντίθετο αυτών των αξιών. Οι διαδικασίες έγκρισης για ευρωπαϊκά κονδύλια μπορεί να διαρκέσουν μήνες, τη στιγμή που ένας επενδυτής στο Sand Hill Road μπορεί να υπογράψει επιταγή σε λίγες μέρες.
«Αν θέλουμε να ανταγωνιστούμε τις ΗΠΑ, πρέπει να μάθουμε να σκεφτόμαστε σαν επιχειρηματίες, όχι σαν ελεγκτές», αναφέρουν αναλυτές της αγοράς.
Επιπλέον, η κατακερματισμένη αγορά της ΕΕ παραμένει ένα αγκάθι. Μια εταιρεία στις ΗΠΑ έχει άμεση πρόσβαση σε 330 εκατομμύρια καταναλωτές με τους ίδιους κανόνες. Στην Ευρώπη, παρά την Ενιαία Αγορά, οι διαφορετικές φορολογικές νομοθεσίες και οι εθνικοί κανονισμοί δυσκολεύουν την επέκταση. Το νέο fund είναι ένα απαραίτητο βήμα, αλλά χωρίς μια πραγματική Ένωση Κεφαλαιαγορών, κινδυνεύει να είναι απλώς ένα «τσιρότο» σε μια βαθιά πληγή.
Η Σημασία για την Ελλάδα και την Περιφέρεια
Για χώρες όπως η Ελλάδα, που διαθέτουν ένα αναπτυσσόμενο οικοσύστημα καινοτομίας αλλά μικρή εγχώρια κεφαλαιαγορά, τέτοια ευρωπαϊκά εργαλεία είναι ζωτικής σημασίας. Οι ελληνικές startups που έχουν φτάσει σε επίπεδο Series B ή C θα μπορούσαν να βρουν σε αυτό το fund τον σύμμαχο που χρειάζονται για να αποφύγουν τον «αφελληνισμό» τους από ξένους ομίλους. Η πρόκληση για την ελληνική κυβέρνηση και τους τοπικούς φορείς είναι να διασφαλίσουν ότι η πληροφόρηση και η πρόσβαση σε αυτά τα κεφάλαια θα είναι άμεση και αποτελεσματική.
