Σε μια απόφαση που αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τις επόμενες δεκαετίες, το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών απέρριψε την προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να τερματίσει την αυτόματη απόδοση ιθαγένειας σε όσους γεννιούνται σε αμερικανικό έδαφος. Η απόφαση, με πλειοψηφία 6 έναντι 3, επιβεβαιώνει ότι η ιθαγένεια λόγω γέννησης (jus soli) είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη και δεν μπορεί να τροποποιηθεί μέσω προεδρικού διατάγματος, παρά τις έντονες πολιτικές πιέσεις από τον Λευκό Οίκο.
Το Συνταγματικό Υπόβαθρο και η 14η Τροπολογία
Η καρδιά της νομικής διαμάχης βρίσκεται στην πρώτη παράγραφο της 14ης Τροπολογίας του Αμερικανικού Συντάγματος, η οποία επικυρώθηκε το 1868, στον απόηχο του Εμφυλίου Πολέμου. Η τροπολογία ορίζει σαφώς ότι «όλα τα πρόσωπα που γεννιούνται ή πολιτογραφούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες και υπόκεινται στη δικαιοδοσία τους, είναι πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Πολιτείας στην οποία διαμένουν». Η διάταξη αυτή σχεδιάστηκε αρχικά για να εγγυηθεί την ιθαγένεια στους πρώην σκλάβους, αλλά με την πάροδο του χρόνου εδραιώθηκε ως η βάση για την ενσωμάτωση εκατομμυρίων μεταναστών στην αμερικανική κοινωνία.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστήριξε ότι η φράση «υπόκεινται στη δικαιοδοσία τους» δεν περιλαμβάνει τα παιδιά ατόμων που βρίσκονται παράνομα στη χώρα ή διαθέτουν προσωρινή βίζα. Ωστόσο, η πλειοψηφία του Δικαστηρίου, με επικεφαλής τον Αρχιδικαστή John Roberts, απέρριψε αυτή την ερμηνεία, βασιζόμενη στην ιστορική απόφαση του 1898, *United States v. Wong Kim Ark*, η οποία είχε κρίνει ότι ακόμη και παιδιά Κινέζων υπηκόων που γεννήθηκαν στις ΗΠΑ ήταν Αμερικανοί πολίτες.
Η Σύνθεση της Απόφασης και οι Διαφωνίες
Η απόφαση 6-3 αποκάλυψε ενδιαφέρουσες ρωγμές στο συντηρητικό μπλοκ του Δικαστηρίου. Ενώ οι τρεις φιλελεύθεροι δικαστές ψήφισαν σύσσωμοι κατά της κυβερνητικής προσπάθειας, μαζί τους συντάχθηκαν ο Αρχιδικαστής Roberts και οι δικαστές Kavanaugh και Barrett. Στο σκεπτικό τους, τόνισαν ότι η σταθερότητα του Συντάγματος υπερέχει των εκάστοτε πολιτικών σκοπιμοτήτων. «Το Σύνταγμα δεν είναι ένα έγγραφο που μπορεί να ξαναγραφτεί από το Οβάλ Γραφείο», ανέφερε χαρακτηριστικά η δικαστής Barrett στην παράλληλη γνώμη της.
«Η ιθαγένεια λόγω γέννησης δεν είναι ένα προνόμιο που παραχωρείται από την κυβέρνηση, αλλά ένα δικαίωμα που απορρέει απευθείας από το έδαφος και τον νόμο της χώρας», έγραψε ο Αρχιδικαστής Roberts.
Αντίθετα, οι δικαστές Thomas, Alito και Gorsuch μειοψήφησαν, υποστηρίζοντας ότι το ζήτημα της δικαιοδοσίας παραμένει νομικά ασαφές και ότι το Κογκρέσο, αν όχι ο Πρόεδρος, θα έπρεπε να έχει τον λόγο στον καθορισμό των κριτηρίων της ιθαγένειας. Η μειοψηφία υποστήριξε ότι η τρέχουσα ερμηνεία δημιουργεί κίνητρα για παράνομη μετανάστευση, ένα επιχείρημα που ευθυγραμμίζεται πλήρως με τη ρητορική του Προέδρου Τραμπ.
Πολιτικές και Κοινωνικές Επιπτώσεις
Η απόφαση αυτή αποτελεί βαρύ πλήγμα για την ατζέντα του Τραμπ, ο οποίος είχε καταστήσει την κατάργηση της ιθαγένειας λόγω γέννησης κεντρικό πυλώνα της μεταναστευτικής του πολιτικής. Για τους υποστηρικτές του, η κίνηση αυτή ήταν απαραίτητη για τον περιορισμό του λεγόμενου «τουρισμού γέννησης» και των «παιδιών-αγκυρών» (anchor babies). Για τους επικριτές του, όμως, η προσπάθεια αυτή ήταν μια ρατσιστική απόπειρα επαναπροσδιορισμού της αμερικανικής ταυτότητας.
Σε πρακτικό επίπεδο, η απόφαση καθησυχάζει εκατομμύρια οικογένειες μεταναστών που φοβούνταν ότι τα παιδιά τους θα μπορούσαν να βρεθούν σε ένα νομικό κενό, στερούμενα βασικών δικαιωμάτων όπως η πρόσβαση στην εκπαίδευση, την υγεία και την εργασία. Επιπλέον, το Δικαστήριο έστειλε ένα σαφές μήνυμα σχετικά με τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας, υπενθυμίζοντας ότι ακόμη και ο ισχυρότερος ηγέτης του κόσμου πρέπει να υποκλίνεται στους κανόνες που έθεσαν οι ιδρυτές του κράτους και οι αναθεωρητές του 19ου αιώνα.
Το Μέλλον της Μεταναστευτικής Μεταρρύθμισης
Παρά την ήττα στο δικαστήριο, η συζήτηση για την ιθαγένεια είναι βέβαιο ότι θα συνεχιστεί στην πολιτική αρένα. Ρεπουμπλικάνοι νομοθέτες έχουν ήδη αρχίσει να προτείνουν μια συνταγματική τροπολογία για την αλλαγή του κανόνα της ιθαγένειας, αν και η διαδικασία αυτή είναι εξαιρετικά δύσκολη και απαιτεί ευρεία συναίνεση που επί του παρόντος δεν υπάρχει. Από την πλευρά τους, οι Δημοκρατικοί χαιρέτισαν την απόφαση ως νίκη της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου.
Η ιστορία μας διδάσκει ότι η έννοια του «πολίτη» στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν πάντα ένα πεδίο μάχης. Από την απόφαση *Dred Scott* που αρνήθηκε την ιθαγένεια στους Μαύρους Αμερικανούς, μέχρι τη 14η Τροπολογία που την αποκατέστησε, η εξέλιξη της αμερικανικής ιθαγένειας αντικατοπτρίζει την εξέλιξη της ίδιας της χώρας. Η σημερινή απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου διασφαλίζει ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, η υπόσχεση της Αμερικής παραμένει συνδεδεμένη με το έδαφός της και όχι με την καταγωγή των γονέων.
