Στο πλαίσιο του Aristotle Innovation Forum, μιας διοργάνωσης που έχει καταστεί θεσμός για τον διάλογο γύρω από την τεχνολογία και την επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα, ο καθηγητής Πολιτικής της Υγείας του LSE, Ηλίας Μόσιαλος, προέβη σε μια βαθυστόχαστη και πολυεπίπεδη ανάλυση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI). Η ομιλία του δεν ήταν μια απλή παράθεση τεχνολογικών επιτευγμάτων, αλλά μια προειδοποίηση για τις δομικές αλλαγές που απειλούν να ανατρέψουν την κοινωνική συνοχή, τη δημοκρατική διακυβέρνηση και το σύστημα υγείας, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα.
Η Διττή Φύση της Τεχνολογικής Επανάστασης
Ο κ. Μόσιαλος ξεκίνησε την τοποθέτησή του αναγνωρίζοντας την τεράστια δυναμική της AI, ειδικά στον τομέα της ιατρικής. Η ικανότητα των αλγορίθμων να επεξεργάζονται δισεκατομμύρια δεδομένα σε δευτερόλεπτα μπορεί να οδηγήσει σε ταχύτερες διαγνώσεις, εξατομικευμένες θεραπείες και την ανακάλυψη νέων φαρμάκων που παλαιότερα απαιτούσαν δεκαετίες ερευνών. Ωστόσο, αυτή η «υπόσχεση» συνοδεύεται από έναν σκοτεινό αντίλογο. Η εξάρτηση από την τεχνολογία ενέχει τον κίνδυνο της αποανθρωποποίησης της ιατρικής φροντίδας, όπου ο ασθενής μετατρέπεται σε ένα απλό σύνολο δεδομένων.
Ο καθηγητής τόνισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι μια ουδέτερη δύναμη. Φέρει μαζί της τις προκαταλήψεις των δημιουργών της και των δεδομένων πάνω στα οποία εκπαιδεύεται. Αν τα δεδομένα αυτά είναι ελλιπή ή μεροληπτικά, οι αποφάσεις που θα λαμβάνει η AI –από την έγκριση ενός δανείου μέχρι την προτεραιότητα σε μια χειρουργική επέμβαση– θα αναπαράγουν και θα ενισχύουν τις υπάρχουσες κοινωνικές ανισότητες. Αυτό το «ψηφιακό χάσμα» δεν αφορά μόνο την πρόσβαση στην τεχνολογία, αλλά και την ποιότητα των αποτελεσμάτων που αυτή παράγει για διαφορετικές κοινωνικές ομάδες.
Το «Μαύρο Κουτί» και το Δημοκρατικό Έλλειμμα
Μία από τις πιο καίριες επισημάνσεις του Ηλία Μόσιαλου αφορούσε την έλλειψη διαφάνειας στους αλγορίθμους, το λεγόμενο «Black Box». Όταν ένα σύστημα AI λαμβάνει μια απόφαση, συχνά ούτε οι ίδιοι οι προγραμματιστές του δεν μπορούν να εξηγήσουν την ακριβή διαδρομή της σκέψης του. Σε μια δημοκρατική κοινωνία, αυτό αποτελεί μείζον ζήτημα λογοδοσίας. Ποιος ευθύνεται αν μια διάγνωση είναι λανθασμένη; Πώς μπορεί ένας πολίτης να αμφισβητήσει μια απόφαση που λήφθηκε από έναν αδιαφανή αλγόριθμο;
Ο κ. Μόσιαλος υποστήριξε ότι χρειαζόμαστε ένα νέο «κοινωνικό συμβόλαιο» για την ψηφιακή εποχή. Η ρύθμιση της AI δεν πρέπει να αφεθεί αποκλειστικά στα χέρια των τεχνολογικών κολοσσών, οι οποίοι κινούνται με γνώμονα το κέρδος. Απαιτείται η παρέμβαση των κρατών και των διεθνών οργανισμών για τη διασφάλιση της ηθικής χρήσης της τεχνολογίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), κάνει ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά ο καθηγητής προειδοποίησε ότι η τεχνολογία τρέχει με ταχύτητες που η νομοθεσία δυσκολεύεται να ακολουθήσει.
Εργασία και Κοινωνικές Επιπτώσεις
Η συζήτηση στο Aristotle Innovation Forum επεκτάθηκε αναπόφευκτα στην αγορά εργασίας. Ο κ. Μόσιαλος δεν υιοθέτησε μια καταστροφολογική προσέγγιση, αλλά υπογράμμισε την ανάγκη για ριζική αναθεώρηση της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης. Η AI θα αντικαταστήσει θέσεις εργασίας, όχι μόνο χειρωνακτικές αλλά και υψηλής εξειδίκευσης. Ο κίνδυνος εδώ είναι η δημιουργία μιας «άχρηστης τάξης» ανθρώπων που δεν θα διαθέτουν τις δεξιότητες για να επιβιώσουν στο νέο περιβάλλον.
- Απαιτείται επένδυση στις «ανθρώπινες» δεξιότητες, όπως η κριτική σκέψη, η ενσυναίσθηση και η ηθική κρίση.
- Η δια βίου μάθηση πρέπει να γίνει ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.
- Το κράτος πρόνοιας πρέπει να προσαρμοστεί για να στηρίξει όσους πλήττονται από την αυτοματοποίηση.
Ο καθηγητής έκλεισε την ομιλία του με ένα μήνυμα ελπίδας αλλά και ευθύνης. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να είναι ο μεγαλύτερος σύμμαχος της ανθρωπότητας στην επίλυση προβλημάτων όπως η κλιματική αλλαγή και οι πανδημίες, αρκεί να την καθοδηγήσουμε με γνώμονα τον άνθρωπο και όχι την τεχνολογία για την τεχνολογία. Η Ελλάδα, μέσω πρωτοβουλιών όπως το Aristotle Innovation Forum, έχει την ευκαιρία να συμμετάσχει ενεργά σε αυτόν τον παγκόσμιο διάλογο, διασφαλίζοντας ότι η καινοτομία θα συμβαδίζει πάντα με την ηθική.
«Η τεχνολογία είναι το εργαλείο, αλλά ο άνθρωπος πρέπει να παραμείνει ο αρχιτέκτονας του μέλλοντός του. Αν επιτρέψουμε στους αλγορίθμους να κυβερνούν χωρίς ηθικό φίλτρο, τότε η πρόοδος θα είναι μόνο κατ' επίφαση.»
Συμπερασματικά, η παρέμβαση του Ηλία Μόσιαλου αποτελεί μια υπενθύμιση ότι η ψηφιακή μετάβαση δεν είναι μια τεχνική διαδικασία, αλλά μια βαθιά πολιτική και κοινωνική πρόκληση. Η επιτυχία της θα κριθεί από το αν θα καταφέρουμε να εκδημοκρατίσουμε τη γνώση και τη δύναμη που προσφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη, αποφεύγοντας τη συγκέντρωσή της σε λίγα χέρια.
