Σε μια κίνηση που προκαλεί τριγμούς στις παραδοσιακές συμμαχίες της Ουάσινγκτον, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας στους Financial Times, έστειλε ένα σαφές και ωμό μήνυμα προς την Ιερουσαλήμ. Η δήλωσή του, «Εγώ αποφασίζω, όχι ο Νετανιάχου», δεν αποτελεί απλώς μια έκρηξη αυτοπεποίθησης, αλλά σηματοδοτεί μια θεμελιώδη στροφή στην αμερικανική εξωτερική πολιτική του 2026. Ο Τραμπ, επανερχόμενος στη λογική του «America First» με μια δόση απόλυτου συναλλακτικού ρεαλισμού, κατέστησε σαφές ότι η στρατηγική των ΗΠΑ έναντι του Ιράν δεν θα υπαγορεύεται πλέον από τις εσωτερικές πολιτικές ανάγκες ή τις ανησυχίες ασφαλείας του Ισραήλ, αλλά από το τι θεωρεί ο ίδιος ως το «μεγάλο deal» που θα σταθεροποιήσει την περιοχή.
Το Τέλος της «Λευκής Επιταγής»
Για δεκαετίες, η σχέση ΗΠΑ-Ισραήλ θεωρούνταν το «ιερό δισκοπότηρο» της αμερικανικής διπλωματίας στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, ο Τραμπ φαίνεται να διαρρηγνύει αυτή την παράδοση. Στη συνέντευξή του, υπογράμμισε ότι ενώ το Ισραήλ παραμένει στενός σύμμαχος, η εξάρτησή του από την αμερικανική στρατιωτική και οικονομική βοήθεια το καθιστά δευτερεύοντα παίκτη στη λήψη των μεγάλων αποφάσεων. «Τους δώσαμε τα πάντα», φέρεται να είπε ο Τραμπ, αναφερόμενος στην αναγνώριση της Ιερουσαλήμ και των Υψιπέδων του Γκολάν κατά την πρώτη του θητεία, «τώρα είναι η ώρα να κάνουν αυτό που τους λέμε για να αποφύγουμε έναν παγκόσμιο όλεθρο».
Η ρητορική αυτή αντικατοπτρίζει μια αυξανόμενη κόπωση στην Ουάσινγκτον από τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή. Ο Τραμπ θεωρεί ότι ο Νετανιάχου έχει εγκλωβιστεί σε μια στρατηγική ατέρμονου πολέμου που δεν εξυπηρετεί τα αμερικανικά συμφέροντα. Η πίεση για μια συμφωνία με το Ιράν, την οποία ο Τραμπ περιγράφει ως «αναπόφευκτη και απαραίτητη», έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη στάση του Ισραηλινού Πρωθυπουργού, ο οποίος επί χρόνια προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε συμφωνία με την Τεχεράνη αποτελεί υπαρξιακή απειλή για το εβραϊκό κράτος.
Η Στρατηγική του «Μεγάλου Deal» με την Τεχεράνη
Τι περιλαμβάνει όμως αυτή η συμφωνία που ο Τραμπ είναι διατεθειμένος να επιβάλει; Σύμφωνα με αναλυτές, ο Αμερικανός Πρόεδρος επιδιώκει μια νέα εκδοχή της JCPOA, αλλά με πολύ πιο αυστηρούς όρους για το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και τη δράση των πληρεξουσίων του (proxies) στην περιοχή. Σε αντάλλαγμα, προσφέρει πλήρη άρση των κυρώσεων και ενσωμάτωση του Ιράν στην περιφερειακή οικονομία. Για τον Τραμπ, η επιτυχία αυτής της συμφωνίας θα ήταν το απόλυτο διπλωματικό τρόπαιο, ξεπερνώντας ακόμα και τις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, βρίσκεται σε δεινή θέση. Η κυβέρνησή του, η οποία στηρίζεται σε ακροδεξιά στοιχεία, θα δυσκολευτεί να αποδεχθεί οποιαδήποτε υποχώρηση έναντι του Ιράν. Ωστόσο, ο Τραμπ ήταν κατηγορηματικός: «Δεν έχει άλλη επιλογή». Η δήλωση αυτή υπονοεί ότι η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει τη στρατιωτική βοήθεια ως μοχλό πίεσης. Αν το Ισραήλ αρνηθεί να ευθυγραμμιστεί, θα μπορούσε να βρεθεί απομονωμένο σε μια στιγμή που οι περιφερειακές απειλές παραμένουν υψηλές.
Γεωπολιτικές Επιπτώσεις και η Επόμενη Μέρα
Η παρέμβαση του Τραμπ αλλάζει τα δεδομένα και για τους υπόλοιπους παίκτες στην περιοχή. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παρακολουθούν στενά, καθώς μια προσέγγιση ΗΠΑ-Ιράν θα μπορούσε να αναδιατάξει τις ισορροπίες ισχύος στον Κόλπο. Αν ο Τραμπ καταφέρει να επιβάλει τη θέλησή του στον Νετανιάχου, θα αποδείξει ότι η αμερικανική ηγεμονία παραμένει ζωντανή, αλλά με έναν τρόπο που είναι λιγότερο ιδεολογικός και περισσότερο κυνικός.
Συμπερασματικά, η συνέντευξη στους FT δεν είναι μόνο μια επίθεση στον Νετανιάχου, αλλά μια διακήρυξη ανεξαρτησίας της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής από τους περιφερειακούς της συμμάχους. Ο Τραμπ στοιχηματίζει ότι μπορεί να φέρει την ειρήνη μέσω του εξαναγκασμού, πιστεύοντας ότι στο τέλος της ημέρας, όλοι έχουν μια τιμή και κανείς δεν μπορεί να πει «όχι» στον ένοικο του Λευκού Οίκου όταν εκείνος αποφασίζει να χτυπήσει το χέρι στο τραπέζι.
- Η δήλωση Τραμπ σηματοδοτεί την πιο ψυχρή περίοδο στις σχέσεις με τον Νετανιάχου.
- Η Ουάσινγκτον προκρίνει τη διπλωματική οδό με το Ιράν, παρά τις ισραηλινές αντιρρήσεις.
- Η στρατιωτική βοήθεια προς το Ισραήλ ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί ως μέσο πίεσης.
- Ο Τραμπ επιδιώκει μια «ιστορική συμφωνία» που θα αλλάξει τον χάρτη της Μέσης Ανατολής.
