Σε μια εποχή που η παγκόσμια οικονομία ισορροπεί σε ένα τεντωμένο σκοινί, οι πρόσφατες δηλώσεις του πρώην Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με μια πιθανή σύγκρουση με το Ιράν έχουν προκαλέσει σεισμό στις διεθνείς πρωτεύουσες. Ο Τραμπ, σε μια σειρά ομιλιών του στη «ζώνη της σκουριάς» και στις αγροτικές πολιτείες των ΗΠΑ, υποστήριξε ότι η εξάλειψη της απειλής της Τεχεράνης αποτελεί προτεραιότητα που υπερβαίνει τις βραχυπρόθεσμες οικονομικές συνέπειες. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι η ρητορική του ίδιου του πολιτικού, αλλά η θερμή αποδοχή της από μια εκλογική βάση που παραδοσιακά πλήττεται περισσότερο από τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων και του κόστους διαβίωσης.
Η Ιδεολογία πάνω από την Οικονομία
Για δεκαετίες, το δόγμα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής βασιζόταν στην πεποίθηση ότι οι ψηφοφόροι τιμωρούν τις κυβερνήσεις που επιτρέπουν την αύξηση της τιμής της βενζίνης. Ωστόσο, η έρευνα του Reuters αναδεικνύει μια βαθιά αλλαγή στην ψυχολογία της αγροτικής Αμερικής. Για πολλούς από αυτούς τους ψηφοφόρους, το ζήτημα του Ιράν δεν είναι απλώς γεωπολιτικό, αλλά ηθικό και εθνικιστικό. Θεωρούν ότι η «υποχώρηση» έναντι αυταρχικών καθεστώτων έχει υπονομεύσει το κύρος των ΗΠΑ, και είναι πρόθυμοι να υποστούν «οικονομικό πόνο» προκειμένου να αποκατασταθεί αυτό που αντιλαμβάνονται ως αμερικανική ισχύ.
Αυτή η τάση υποδηλώνει μια απομάκρυνση από τον ορθολογικό οικονομικό ψηφοφόρο. Όπως εξηγούν αναλυτές, η αίσθηση της πολιτισμικής πολιορκίας που νιώθουν οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών μεταφράζεται σε μια επιθυμία για αποφασιστική δράση στο εξωτερικό. «Αν πρέπει να πληρώσω πέντε δολάρια το γαλόνι για να σταματήσουμε τους εχθρούς μας, ας γίνει έτσι», δηλώνει ένας αγρότης από την Αϊόβα, εκφράζοντας ένα συναίσθημα που αντηχεί σε πολλές κοινότητες της ενδοχώρας.
Οι Κίνδυνοι μιας Παγκόσμιας Ανάφλεξης
Παρά τον ενθουσιασμό της βάσης, οι οικονομολόγοι προειδοποιούν για καταστροφικές συνέπειες. Μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Οι τιμές του αργού θα μπορούσαν να εκτοξευθούν πάνω από τα 150 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας ένα νέο κύμα πληθωρισμού που θα παρέλυε την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Επιπλέον, η χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε κυβερνοεπιθέσεις από την πλευρά του Ιράν θα μπορούσε να πλήξει κρίσιμες υποδομές στις ΗΠΑ, από το ηλεκτρικό δίκτυο μέχρι το τραπεζικό σύστημα.
- Διακοπή της ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο.
- Κλιμάκωση του πληθωρισμού σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί από τη δεκαετία του 1970.
- Αυξημένος κίνδυνος ασύμμετρων απειλών και κυβερνοπολέμου.
- Πιθανή εμπλοκή άλλων περιφερειακών δυνάμεων, όπως η Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ.
«Η γεωπολιτική δεν είναι πλέον ένα παιχνίδι σκάκι για τις ελίτ· έχει γίνει μια συναισθηματική διέξοδος για μια κοινωνία που νιώθει παραμελημένη», σημειώνει καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Georgetown.
Η Στρατηγική του Τραμπ και το Μέλλον
Ο Τραμπ ποντάρει στο ότι ο «οικονομικός πατριωτισμός» θα υπερνικήσει τον φόβο της φτώχειας. Χρησιμοποιώντας μια ρητορική που συνδέει την εσωτερική παραγωγή ενέργειας με την εξωτερική επιθετικότητα, υπόσχεται ότι οι ΗΠΑ μπορούν να γίνουν ενεργειακά ανεξάρτητες και ταυτόχρονα να συντρίψουν τους αντιπάλους τους. Ωστόσο, η πραγματικότητα των παγκόσμιων αγορών είναι πολύ πιο περίπλοκη. Η αλληλεξάρτηση των οικονομιών σημαίνει ότι κανένα έθνος, όσο ισχυρό κι αν είναι, δεν μπορεί να παραμείνει ανέπαφο από μια κρίση τέτοιου μεγέθους.
Στο τέλος, το ερώτημα παραμένει: είναι αυτή η στάση των αγροτικών ψηφοφόρων μια παροδική έκρηξη εθνικισμού ή μια μόνιμη αλλαγή στις προτεραιότητες του αμερικανικού εκλογικού σώματος; Αν η ιστορία μας έχει διδάξει κάτι, είναι ότι ο ενθουσιασμός για πόλεμο συχνά εξατμίζεται όταν οι λογαριασμοί αρχίζουν να φτάνουν στα σπίτια. Αλλά στην παρούσα πολιτική συγκυρία, η λογική φαίνεται να έχει δώσει τη θέση της στο συναίσθημα, με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρο τον πλανήτη.
