Για περισσότερα από δύο χρόνια, το Κρεμλίνο προωθεί με συνέπεια ένα αφήγημα «οικονομικού θαύματος» υπό την πίεση των κυρώσεων. Τα επίσημα στοιχεία της Rosstat δείχνουν ανάπτυξη του ΑΕΠ που συχνά ξεπερνά εκείνη των δυτικών οικονομιών. Ωστόσο, μια νέα, διεισδυτική ανάλυση από το Ινστιτούτο Μεταβατικών Οικονομιών της Στοκχόλμης (SITE) έρχεται να γκρεμίσει αυτό το οικοδόμημα από τραπουλόχαρτα, υποστηρίζοντας ότι η ρωσική οικονομία δεν είναι απλώς σε στασιμότητα, αλλά σε μια φάση επικίνδυνης συρρίκνωσης που αποκρύπτεται επιδέξια.
Η Ψευδαίσθηση της Πολεμικής Ανάπτυξης
Το κύριο επιχείρημα της σουηδικής ανάλυσης εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται το ΑΕΠ σε μια οικονομία πολέμου. Όταν ένα κράτος διοχετεύει το 40% του προϋπολογισμού του στην αμυντική βιομηχανία, οι αριθμοί της παραγωγής διογκώνονται τεχνητά. Ένα τανκ που κατασκευάζεται και καταστρέφεται στο μέτωπο της Ουκρανίας μέσα σε μία εβδομάδα προστίθεται στο ΑΕΠ, αλλά δεν προσφέρει καμία απολύτως αξία στην ευημερία των πολιτών ή στη μελλοντική παραγωγικότητα της χώρας. Πρόκειται για μια «κατανάλωση κεφαλαίου» και όχι για δημιουργία πλούτου.
Οι Σουηδοί ερευνητές χρησιμοποίησαν εναλλακτικούς δείκτες για να μετρήσουν την πραγματική οικονομική δραστηριότητα, όπως η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, τα δεδομένα νυχτερινού φωτισμού από δορυφόρους και οι λιανικές πωλήσεις εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων. Τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά: ενώ η στρατιωτική παραγωγή εκτοξεύεται, ο πολιτικός τομέας —αυτός που συντηρεί το βιοτικό επίπεδο— βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση. Η πραγματική αγοραστική δύναμη των Ρώσων πολιτών έχει μειωθεί δραματικά, παρά τις ονομαστικές αυξήσεις μισθών που δίνονται για να καλυφθούν οι ανάγκες της επιστράτευσης.
Το Φάντασμα του Πληθωρισμού και η Παγίδα των Επιτοκίων
Η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας, υπό την Ελβίρα Ναμπιούλινα, προσπαθεί απεγνωσμένα να συγκρατήσει τον πληθωρισμό διατηρώντας τα επιτόκια σε επίπεδα που σε οποιαδήποτε άλλη χώρα θα σήμαιναν οικονομική ασφυξία. Με το βασικό επιτόκιο να ξεπερνά το 16%, ο δανεισμός για τις μη στρατιωτικές επιχειρήσεις είναι πρακτικά αδύνατος. Αυτό δημιουργεί μια οικονομία δύο ταχυτήτων: οι κρατικά επιδοτούμενες βιομηχανίες όπλων ευημερούν με «φθηνό» χρήμα, ενώ η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα πεθαίνει.
«Η Ρωσία κανιβαλίζει το μέλλον της για να χρηματοδοτήσει το παρόν του πολέμου. Οι υποδομές καταρρέουν, η τεχνολογική υστέρηση διευρύνεται και το ανθρώπινο κεφάλαιο εγκαταλείπει τη χώρα», αναφέρει η έκθεση.
Η έλλειψη εργατικών χειρών είναι ίσως το πιο ακανθώδες πρόβλημα. Με εκατοντάδες χιλιάδες νέους άνδρες στο μέτωπο και άλλους τόσους να έχουν διαφύγει στο εξωτερικό (το λεγόμενο brain drain), η ρωσική αγορά εργασίας παρουσιάζει κενά που δεν μπορούν να καλυφθούν από μετανάστες από την Κεντρική Ασία. Αυτή η στενότητα οδηγεί σε αυξήσεις μισθών που δεν αντιστοιχούν σε αύξηση της παραγωγικότητας, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο πληθωρισμού που η Μόσχα αδυνατεί να σπάσει.
Η Αννησυχία των Ελίτ και η Εξάρτηση από το Πεκίνο
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της σουηδικής ανάλυσης είναι η επισήμανση της αυξανόμενης νευρικότητας στις τάξεις των Ρώσων ολιγαρχών και τεχνοκρατών. Παρά τις δημόσιες δηλώσεις πίστης στον Πούτιν, οι ελίτ αντιλαμβάνονται ότι η χώρα μετατρέπεται σε έναν «οικονομικό δορυφόρο» της Κίνας. Η Ρωσία αναγκάζεται να πουλάει το πετρέλαιο και το φυσικό της αέριο με τεράστιες εκπτώσεις στο Πεκίνο και το Νέο Δελχί, ενώ εισάγει κινεζική τεχνολογία αμφίβολης ποιότητας για να αντικαταστήσει τα δυτικά εξαρτήματα.
Η απομόνωση από το σύστημα SWIFT και το πάγωμα των συναλλαγματικών αποθεμάτων έχουν καταστήσει το γιουάν το κυρίαρχο νόμισμα στις ρωσικές συναλλαγές. Αυτή η «γιουανοποίηση» της ρωσικής οικονομίας αφαιρεί από το Κρεμλίνο τα τελευταία ψήγματα νομισματικής κυριαρχίας. Οι ελίτ βλέπουν τις περιουσίες τους να εγκλωβίζονται σε μια αγορά που συρρικνώνεται και σε ένα νόμισμα που εξαρτάται από τις διαθέσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας.
Συμπέρασμα: Μια Οικονομία Potemkin
Η σουηδική μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ρωσία έχει οικοδομήσει μια «οικονομία Ποτέμκιν». Όπως τα ψεύτικα χωριά που στήνονταν για να εντυπωσιάσουν την Μεγάλη Αικατερίνη, έτσι και οι σημερινοί δείκτες του ΑΕΠ κρύβουν μια ετοιμόρροπη δομή. Η παρατεταμένη σύγκρουση στην Ουκρανία δεν εξαντλεί μόνο το στρατιωτικό υλικό της Ρωσίας, αλλά διαβρώνει τα θεμέλια της κοινωνικής και οικονομικής της σταθερότητας. Όταν οι πολεμικές δαπάνες αναπόφευκτα μειωθούν, η Ρωσία θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια κρίση που θα κάνει εκείνη της δεκαετίας του '90 να φαντάζει ήπια.
