Σε μια κρίσιμη καμπή για τη διεθνή ασφάλεια, η διπλωματική δραστηριότητα μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν φαίνεται να αποδίδει καρπούς, καθώς ένα προσχέδιο συμφωνίας επτά σημείων έρχεται στο φως της δημοσιότητας. Μετά από μήνες παρασκηνιακών διαβουλεύσεων σε τρίτες χώρες, όπως το Ομάν και το Κατάρ, το μνημόνιο κατανόησης που αποκαλύπτει το Bloomberg και αναπαράγει η διεθνής ειδησεογραφία, δεν αποτελεί απλώς μια εκεχειρία, αλλά έναν οδικό χάρτη για τον επαναπροσδιορισμό των ισορροπιών στη Μέση Ανατολή. Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη, καθώς η περιοχή παραμένει εγκλωβισμένη σε έναν φαύλο κύκλο βίας που απειλεί να εξελιχθεί σε ολοκληρωτικό πόλεμο.

Ο πυρήνας της συμφωνίας: Τα 7 σημεία που αλλάζουν τα δεδομένα

Το προτεινόμενο προσχέδιο δεν περιορίζεται σε μια απλή κατάπαυση του πυρός στη Γάζα ή στον Λίβανο, αλλά εκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα γεωπολιτικών και οικονομικών ζητημάτων. Το πρώτο και ίσως σημαντικότερο σημείο αφορά την άμεση και πλήρη κατάπαυση των εχθροπραξιών από όλους τους «πληρεξουσίους» (proxies) του Ιράν στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Χεζμπολάχ και των Χούθι. Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ δεσμεύονται για μια σταδιακή χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων που πνίγουν την ιρανική οικονομία τα τελευταία χρόνια.

Το δεύτερο σημείο εστιάζει στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, ένα ζήτημα που έχει προκαλέσει τριγμούς στο παγκόσμιο εμπόριο. Το Ιράν καλείται να εγγυηθεί τον τερματισμό των επιθέσεων των Χούθι, διασφαλίζοντας τη ροή των εμπορευμάτων μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Το τρίτο σημείο αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, με την επανεισαγωγή αυστηρότερων ελέγχων από την ΙΑΕΑ, χωρίς ωστόσο την πλήρη αναβίωση του JCPOA του 2015, το οποίο θεωρείται πλέον παρωχημένο από την Ουάσιγκτον.

Το τέταρτο και το πέμπτο σημείο αφορούν την ανθρωπιστική βοήθεια και την ανταλλαγή κρατουμένων. Προβλέπεται η δημιουργία ενός ασφαλούς διαδρόμου για τη βοήθεια στη Γάζα και την ανοικοδόμηση υποδομών στο νότιο Λίβανο. Ταυτόχρονα, μια νέα φόρμουλα για την απελευθέρωση δυτικών κρατουμένων από το Ιράν και Ιρανών πολιτών από τις ΗΠΑ βρίσκεται στο τραπέζι. Τα τελευταία δύο σημεία αφορούν τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας: τη δέσμευση για μη περαιτέρω επέκταση των ισραηλινών οικισμών και τη δημιουργία ενός περιφερειακού φόρουμ διαλόγου που θα περιλαμβάνει τις χώρες του Κόλπου, το Ιράν και το Ισραήλ.

Η πρόκληση των «Proxies» και το εσωτερικό μέτωπο

Η εφαρμογή αυτής της συμφωνίας προσκρούει σε τεράστια εμπόδια. Για την Ουάσιγκτον, το μεγαλύτερο ρίσκο είναι η αξιοπιστία της Τεχεράνης. Μπορεί πράγματι ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ να ελέγξει πλήρως τις δυνάμεις της Χεζμπολάχ ή τους Χούθι, οι οποίοι έχουν αποκτήσει τη δική τους επιχειρησιακή αυτονομία; Επιπλέον, η κυβέρνηση Μπάιντεν αντιμετωπίζει έντονες πιέσεις από το Κογκρέσο, όπου πολλοί θεωρούν οποιαδήποτε συμφωνία με το Ιράν ως «συνθηκολόγηση».

Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη βρίσκεται σε μια δεινή οικονομική θέση. Ο πληθωρισμός και η κοινωνική δυσαρέσκεια πιέζουν το καθεστώς να βρει μια διέξοδο από την απομόνωση. Ωστόσο, οι σκληροπυρηνικοί των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) βλέπουν τη συμφωνία ως απειλή για την επιρροή τους στην περιοχή. Η «στρατηγική υπομονή» που επέδειξε το Ιράν τους τελευταίους μήνες φαίνεται να ήταν το προοίμιο για αυτή τη διαπραγμάτευση, αλλά η εσωτερική σύγκρουση στην Τεχεράνη παραμένει ένας αστάθμητος παράγοντας.

Η γεωπολιτική επίδραση: Ισραήλ και Σαουδική Αραβία

Το Ισραήλ παρακολουθεί τις εξελίξεις με εξαιρετική καχυποψία. Για την κυβέρνηση Νετανιάχου, οποιαδήποτε αναγνώριση του ρόλου του Ιράν στη Μέση Ανατολή αποτελεί υπαρξιακή απειλή. Ωστόσο, η πίεση από την Ουάσιγκτον για μια συνολική λύση είναι ισχυρότερη από ποτέ. Η Σαουδική Αραβία, από την άλλη, φαίνεται να ευνοεί μια τέτοια εξέλιξη, καθώς επιθυμεί να επικεντρωθεί στο οικονομικό της όραμα (Vision 2030) μακριά από περιφερειακές συγκρούσεις.

Η επιτυχία της συμφωνίας θα σήμαινε τη μετάβαση από έναν «θερμό» πόλεμο δι' αντιπροσώπων σε μια «ψυχρή» ειρήνη, όπου ο ανταγωνισμός θα διεξάγεται με οικονομικά και διπλωματικά μέσα. Αν το προσχέδιο γίνει πραγματικότητα, θα μιλάμε για τη σημαντικότερη διπλωματική επιτυχία του 21ου αιώνα στη Μέση Ανατολή, η οποία θα μπορούσε να σταθεροποιήσει τις τιμές της ενέργειας και να αποτρέψει έναν παγκόσμιο οικονομικό κλυδωνισμό.

Συμπέρασμα

Το προσχέδιο των 7 σημείων είναι μια τολμηρή προσπάθεια να τελειώσει ένας πόλεμος που δεν έχει νικητές, παρά μόνο ηττημένους. Η απόσταση όμως από το «προσχέδιο» μέχρι την «υπογραφή» και την «εφαρμογή» είναι χαοτική. Οι επόμενες εβδομάδες θα δείξουν αν η διπλωματία μπορεί να υπερισχύσει των όπλων ή αν βρισκόμαστε απλώς σε ένα διάλειμμα πριν από την επόμενη, πιο βίαιη ανάφλεξη.

  • Η συμφωνία στοχεύει στην πλήρη παύση των επιθέσεων από τους πληρεξουσίους του Ιράν.
  • Προβλέπεται σταδιακή άρση των κυρώσεων με αντάλλαγμα πυρηνικούς ελέγχους.
  • Η ασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί προτεραιότητα για το παγκόσμιο εμπόριο.
  • Το Ισραήλ παραμένει ο πιο δύσκολος παίκτης στην εξίσωση της αποδοχής.