Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο, καθώς ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πλησιάζει στη λήψη μιας απόφασης που θα μπορούσε να αλλάξει τον ρου της σύγχρονης ιστορίας. Η φράση «λύτρωση ή κόλαση» δεν αποτελεί απλώς ένα δημοσιογραφικό σχήμα λόγου, αλλά την αποτύπωση της ωμής πραγματικότητας που επικρατεί στα κέντρα λήψης αποφάσεων στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Μετά από μήνες κλιμακούμενης έντασης, η διπλωματία της «μέγιστης πίεσης» φαίνεται να φτάνει στο τελικό της στάδιο, όπου οι επιλογές περιορίζονται δραματικά.
Η Διπλωματία της Αβύσσου και η Στρατηγική Τραμπ
Ο Ντόναλντ Τραμπ, πιστός στην τακτική του «Art of the Deal», φαίνεται να χρησιμοποιεί την απειλή της στρατιωτικής ισχύος ως το απόλυτο διαπραγματευτικό χαρτί. Σύμφωνα με πηγές από τον Λευκό Οίκο, οι επόμενες ώρες είναι καθοριστικές για το αν το Ιράν θα αποδεχθεί τους αυστηρούς όρους μιας νέας συμφωνίας που θα αφορά όχι μόνο το πυρηνικό του πρόγραμμα, αλλά και το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του, καθώς και την επιρροή του στην περιοχή. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, βρίσκεται σε δεινή οικονομική θέση, αποτέλεσμα των εξοντωτικών κυρώσεων, γεγονός που την αναγκάζει να ισορροπεί ανάμεσα στην εθνική αξιοπρέπεια και την ανάγκη για οικονομική επιβίωση.
Η στρατηγική του Τραμπ βασίζεται στην πεποίθηση ότι το Ιράν θα υποχωρήσει την τελευταία στιγμή. Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ο κίνδυνος ενός ατυχήματος ή μιας παρερμηνείας των προθέσεων της άλλης πλευράς είναι υψηλότερος από ποτέ. Η συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή, σε συνδυασμό με τις δηλώσεις Ιρανών αξιωματούχων περί «ολοκληρωτικού πολέμου» σε περίπτωση επίθεσης, συνθέτουν ένα σκηνικό που θυμίζει τις παραμονές μεγάλων συγκρούσεων του παρελθόντος.
Το Πυρηνικό Αίνιγμα και η Κόκκινη Γραμμή
Κεντρικό σημείο της τριβής παραμένει το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν. Οι πληροφορίες των μυστικών υπηρεσιών αναφέρουν ότι η Τεχεράνη βρίσκεται πλέον σε απόσταση αναπνοής από την απόκτηση επαρκούς ποσότητας υλικού για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Για το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, αυτή είναι η απόλυτη «κόκκινη γραμμή». Ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να γίνει πυρηνική δύναμη υπό τη δική του θητεία, ακόμη και αν αυτό σημαίνει την καταστροφή των πυρηνικών εγκαταστάσεων της χώρας μέσω αεροπορικών επιδρομών.
Η «λύτρωση» που επικαλείται η αμερικανική πλευρά αφορά μια συνολική διευθέτηση που θα ενσωμάτωνε το Ιράν στην παγκόσμια οικονομία με αντάλλαγμα την πλήρη αποστρατιωτικοποίηση του πυρηνικού του προγράμματος. Η «κόλαση», αντίθετα, περιλαμβάνει ένα σενάριο περιφερειακής ανάφλεξης που θα μπορούσε να παρασύρει τον Λίβανο, τη Συρία, την Υεμένη και το Ιράκ, προκαλώντας μια ανθρωπιστική και οικονομική καταστροφή άνευ προηγουμένου.
Οι Περιφερειακές Επιπτώσεις και ο Ρόλος των Συμμάχων
Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή, κυρίως το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία, παρακολουθούν τις εξελίξεις με ανάμικτα συναισθήματα. Ενώ επιθυμούν τον περιορισμό της ιρανικής επιρροής, φοβούνται τα αντίποινα που θα μπορούσαν να δεχθούν σε περίπτωση πολέμου. Οι ιρανικοί πληρεξούσιοι (proxies) στην περιοχή, όπως η Χεζμπολάχ, έχουν ήδη τεθεί σε κατάσταση υψίστης ετοιμότητας. Μια σύγκρουση δεν θα περιοριζόταν στα σύνορα του Ιράν, αλλά θα μετέτρεπε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε πεδίο μάχης.
Επιπλέον, η στάση της Κίνας και της Ρωσίας περιπλέκει την κατάσταση. Το Πεκίνο, ως ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, έχει κάθε λόγο να αποφύγει έναν πόλεμο που θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας. Η Μόσχα, από την άλλη, χρησιμοποιεί την κρίση για να ενισχύσει τον δικό της ρόλο ως διαμεσολαβητή, προσπαθώντας παράλληλα να αποδυναμώσει την αμερικανική κυριαρχία στην περιοχή. Η απόφαση του Τραμπ, επομένως, δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις, αλλά την ισορροπία δυνάμεων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Το Οικονομικό Διακύβευμα και η Παγκόσμια Αγορά
Σε περίπτωση που οι επόμενες ώρες οδηγήσουν σε σύγκρουση, οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία θα είναι άμεσες. Τα στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, θα μπορούσαν να κλείσουν, οδηγώντας τις τιμές του αργού σε επίπεδα που θα προκαλούσαν παγκόσμια ύφεση. Οι αγορές είναι ήδη νευρικές, με τους επενδυτές να στρέφονται σε ασφαλή καταφύγια όπως ο χρυσός και τα ομόλογα.
Ο Τραμπ γνωρίζει ότι ένας πόλεμος θα μπορούσε να υπονομεύσει την οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ, η οποία αποτελεί το ισχυρότερο χαρτί του για την εσωτερική πολιτική σκηνή. Αυτή η οικονομική παράμετρος ίσως είναι η μόνη που θα μπορούσε να τον ωθήσει προς τη «λύτρωση» της διπλωματίας παρά προς την «κόλαση» των όπλων. Η ιστορία έχει δείξει ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ απεχθάνεται τους «ατέρμονους πολέμους», αλλά ταυτόχρονα δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει βία αν θεωρήσει ότι η αμερικανική ισχύς αμφισβητείται.
