Σε μια περίοδο που η γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής δοκιμάζεται από αλυσιδωτές κρίσεις, η 5η Τριμερής Σύνοδος Κορυφής Ελλάδας-Κύπρου-Ιορδανίας στο Αμμάν δεν αποτέλεσε απλώς μια διπλωματική συνάντηση ρουτίνας, αλλά μια στρατηγική δήλωση παρουσίας. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, πλαισιωμένος από τον Πρόεδρο της Κύπρου, Νίκο Χριστοδουλίδη, και τον Βασιλιά της Ιορδανίας, Αμπντάλα Β', έστειλε ένα σαφές μήνυμα: η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, από την Ερυθρά Θάλασσα έως τα Στενά του Ορμούζ, αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα για την παγκόσμια οικονομία και την περιφερειακή ειρήνη.
Η επιλογή του Αμμάν ως τόπου συνάντησης υπογραμμίζει τον κομβικό ρόλο της Ιορδανίας ως «πυλώνα σταθερότητας» σε μια εύφλεκτη περιοχή. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η ενίσχυση των δεσμών με το Χασεμιτικό Βασίλειο δεν αφορά μόνο τη διμερή συνεργασία, αλλά τη δημιουργία ενός «τόξου λογικής» που συνδέει την Ευρωπαϊκή Ένωση με τον αραβικό κόσμο. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στην ανάγκη προστασίας της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, ένα ζήτημα που έχει λάβει επείγοντα χαρακτήρα μετά τις επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα και τις συνεχιζόμενες απειλές στα Στενά του Ορμούζ.
Η Στρατηγική Σημασία των Στενών του Ορμούζ
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε με έμφαση το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, χαρακτηρίζοντάς τα ως μια από τις πιο κρίσιμες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου. Η Ελλάδα, ως η μεγαλύτερη ναυτιλιακή δύναμη στον κόσμο, έχει άμεσο ζωτικό συμφέρον για την απρόσκοπτη διέλευση των πλοίων. Ο Πρωθυπουργός τόνισε ότι οποιαδήποτε διατάραξη στη ροή της ενέργειας ή του εμπορίου σε αυτό το σημείο θα είχε ολέθριες συνέπειες για τον παγκόσμιο πληθωρισμό και την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Η αναφορά αυτή δεν ήταν τυχαία, καθώς η Τεχεράνη συχνά χρησιμοποιεί τα Στενά ως μοχλό πίεσης στη διεθνή σκακιέρα.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα και η Κύπρος προωθούνται ως οι φυσικές γέφυρες της ΕΕ προς την περιοχή. Η συμμετοχή της Ελλάδας στην επιχείρηση «ASPIDES» στην Ερυθρά Θάλασσα αναφέρθηκε ως παράδειγμα της έμπρακτης δέσμευσης της χώρας στην προάσπιση του διεθνούς δικαίου και της θαλάσσιας ασφάλειας. Ο Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η τριμερής συνεργασία μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ισχύος, ενισχύοντας την ικανότητα της ΕΕ να παρεμβαίνει εποικοδομητικά στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής.
Ενέργεια και ο Διάδρομος της Ανατολικής Μεσογείου
Πέρα από την ασφάλεια, η ενέργεια αποτέλεσε τον δεύτερο μεγάλο πυλώνα της Συνόδου. Η Κύπρος και η Ελλάδα, μέσω των προγραμμάτων ηλεκτρικής διασύνδεσης και της ανάπτυξης υποδομών φυσικού αερίου, επιδιώκουν να καταστήσουν την Ανατολική Μεσόγειο έναν αξιόπιστο ενεργειακό διάδρομο για την Ευρώπη. Η Ιορδανία, από την πλευρά της, ενδιαφέρεται σφόδρα για τη συμμετοχή σε αυτά τα δίκτυα, καθώς αναζητά τρόπους διαφοροποίησης των ενεργειακών της πηγών και ενίσχυσης της δικής της ενεργειακής επάρκειας.
- Προώθηση του Great Sea Interconnector για τη σύνδεση Ευρώπης-Ασίας.
- Συνεργασία στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), με την Ιορδανία να προσφέρει τεράστιες εκτάσεις για ηλιακά πάρκα.
- Ανταλλαγή τεχνογνωσίας στη διαχείριση υδάτινων πόρων, ένα κρίσιμο ζήτημα για την ξηρική Ιορδανία.
Η στρατηγική αυτή σύγκλιση δημιουργεί ένα νέο οικονομικό οικοσύστημα. Όπως επεσήμανε ο Νίκος Χριστοδουλίδης, η τριμερή μορφή συνεργασίας δεν στρέφεται εναντίον κανενός, αλλά αποτελεί ένα «ανοιχτό κάλεσμα» για περιφερειακή συνεργασία βασισμένη στο Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Το Παλαιστινιακό και η Ανθρωπιστική Κρίση
Δεν θα μπορούσε να λείψει από την ατζέντα η κατάσταση στη Γάζα. Ο Βασιλιάς Αμπντάλα ενημέρωσε τους δύο ηγέτες για τις προσπάθειες της Ιορδανίας να αποτρέψει μια περαιτέρω ανθρωπιστική καταστροφή. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός εξήρε τον ρόλο του Αμμάν στη διατήρηση του status quo στους Αγίους Τόπους και επανέλαβε την ανάγκη για μια λύση δύο κρατών, η οποία παραμένει η μόνη βιώσιμη προοπτική για μόνιμη ειρήνη. Η Ελλάδα και η Κύπρος, έχοντας παραδοσιακά καλές σχέσεις τόσο με το Ισραήλ όσο και με τον αραβικό κόσμο, διεκδικούν τον ρόλο του έντιμου διαμεσολαβητή (honest broker).
«Η σταθερότητα στην περιοχή μας δεν είναι πολυτέλεια, είναι προϋπόθεση για την επιβίωσή μας. Ελλάδα, Κύπρος και Ιορδανία αποτελούν έναν άξονα μετριοπάθειας σε έναν ωκεανό αβεβαιότητας», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατά την κοινή συνέντευξη τύπου.
Συμπερασματικά, η Σύνοδος του Αμμάν επιβεβαίωσε ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει αποκτήσει βάθος και συνέχεια. Η μετατροπή της Ελλάδας από «παθητικό παρατηρητή» σε «ενεργό διαμορφωτή» των εξελίξεων στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή είναι πλέον μια πραγματικότητα που αναγνωρίζεται από τους διεθνείς εταίρους. Η πρόκληση πλέον έγκειται στη μετατροπή αυτών των πολιτικών διακηρύξεων σε απτά αποτελέσματα στον τομέα της ασφάλειας και της οικονομικής συνεργασίας.
