Η Μέση Ανατολή βρίσκεται για άλλη μια φορά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ να αντιμετωπίζει μια διπλή πρόκληση: μια κλιμακούμενη στρατιωτική ένταση στα Στενά του Ορμούζ και μια διαφαινόμενη συνταγματική σύγκρουση στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Η προθεσμία των 60 ημερών που ορίζει ο Νόμος περί Πολεμικών Εξουσιών (War Powers Resolution) για την έγκριση των στρατιωτικών επιχειρήσεων από το Κογκρέσο εκπνέει, και οι οιωνοί από τον Λευκό Οίκο υποδηλώνουν μια διάθεση πλήρους παράκαμψης της νομοθετικής εξουσίας.
Το Τελεσίγραφο των 60 Ημερών και η Εκτελεστική Εξουσία
Ο Νόμος περί Πολεμικών Εξουσιών του 1973, προϊόν της περιόδου του Βιετνάμ, σχεδιάστηκε για να περιορίσει την ικανότητα του Προέδρου να εμπλέκει τη χώρα σε εχθροπραξίες χωρίς τη ρητή συγκατάθεση του Κογκρέσου. Σήμερα, καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις ενισχύουν την παρουσία τους στον Περσικό Κόλπο, η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η τρέχουσα «εύθραυστη εκεχειρία» στην περιοχή τής παρέχει το νομικό έρεισμα να διατηρήσει την παρουσία της χωρίς νέα έγκριση. Η επιχειρηματολογία του Λευκού Οίκου βασίζεται στην ιδέα ότι η αποτροπή δεν συνιστά ενεργή εχθροπραξία, μια ερμηνεία που προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις τόσο από τους Δημοκρατικούς όσο και από μια μερίδα των «απομονωτιστών» Ρεπουμπλικάνων.
Η στρατηγική του Τραμπ φαίνεται να είναι η δημιουργία ενός τετελεσμένου γεγονότος. Επικαλούμενος την ανάγκη για «αποφασιστικότητα» απέναντι στην Τεχεράνη, ο Πρόεδρος επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τα όρια της προεδρικής ισχύος. Αν το Κογκρέσο αγνοηθεί, δεν θα πρόκειται απλώς για μια γεωπολιτική κίνηση, αλλά για μια θεσμική ρήξη που θα μπορούσε να αλλάξει μόνιμα την ισορροπία δυνάμεων στην Ουάσιγκτον. Οι αγορές, αντιλαμβανόμενες την αβεβαιότητα, παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα, καθώς η θεσμική αστάθεια στις ΗΠΑ συχνά μεταφράζεται σε μεταβλητότητα στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.
Ορμούζ: Η Αρτηρία του Παγκόσμιου Εμπορίου «Φλέγεται»
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το πιο κρίσιμο σημείο ελέγχου (chokepoint) για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια. Περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου διέρχεται από αυτό το στενό πέρασμα μεταξύ του Ομάν και του Ιράν. Οι πρόσφατες αναφορές για παρενοχλήσεις δεξαμενόπλοιων και η αυξημένη δραστηριότητα των Φρουρών της Επανάστασης έχουν ανεβάσει το θερμόμετρο στα ύψη. Η παρουσία του αμερικανικού ναυτικού στην περιοχή έχει ως στόχο τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, αλλά η ίδια η παρουσία του λειτουργεί και ως μαγνήτης έντασης.
- Η απειλή κλεισίματος των Στενών θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές του αργού πάνω από τα 120 δολάρια το βαρέλι.
- Οι ασφαλιστικές εταιρείες ναυτιλίας έχουν ήδη αυξήσει τα ασφάλιστρα κινδύνου για τα πλοία που διασχίζουν τον Κόλπο.
- Οι περιφερειακοί παίκτες, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, βρίσκονται σε κατάσταση υψηλής επιφυλακής.
Η κατάσταση περιπλέκεται από την τεχνολογική εξέλιξη των όπλων που χρησιμοποιούνται. Τα σμήνη από drones και οι υποβρύχιες νάρκες νέας γενιάς καθιστούν την προστασία των εμπορικών πλοίων μια εξαιρετικά δύσκολη και δαπανηρή επιχείρηση. Η κυβέρνηση Τραμπ, παρά τη ρητορική «Πρώτα η Αμερική», βρίσκεται εγκλωβισμένη στην ανάγκη να προστατεύσει μια παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα από την οποία εξαρτάται η ίδια η αμερικανική οικονομία.
Γεωπολιτικές Προεκτάσεις και η Στάση του Ιράν
Το Ιράν, από την πλευρά του, παίζει ένα παιχνίδι υπομονής και προκλήσεων. Γνωρίζοντας τις εσωτερικές πολιτικές τριβές στις ΗΠΑ, η Τεχεράνη προσπαθεί να εκμεταλλευτεί το κενό εξουσίας που δημιουργεί η σύγκρουση Λευκού Οίκου και Κογκρέσου. Η ιρανική ηγεσία αντιλαμβάνεται ότι ο Τραμπ δεν επιθυμεί έναν νέο ολοκληρωτικό πόλεμο στην περιοχή, αλλά ταυτόχρονα δεν μπορεί να φανεί αδύναμος. Αυτή η ισορροπία τρόμου είναι που καθιστά την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ τόσο εύφλεκτη.
«Η ειρήνη μέσω της ισχύος απαιτεί όχι μόνο στρατιωτική ισχύ, αλλά και πολιτική νομιμοποίηση», αναφέρει αναλυτής του Brookings Institution. «Αν ο Τραμπ προχωρήσει χωρίς το Κογκρέσο, δίνει στο Ιράν το επιχείρημα ότι οι ΗΠΑ δρουν εκτός διεθνούς και εγχώριου δικαίου».
Επιπλέον, η εμπλοκή τρίτων δυνάμεων, όπως η Κίνα και η Ρωσία, περιπλέκει περαιτέρω την εξίσωση. Το Πεκίνο, ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου από τον Κόλπο, έχει κάθε λόγο να επιθυμεί τη σταθερότητα, αλλά ταυτόχρονα δεν βλέπει με κακό μάτι την εξασθένηση της αμερικανικής επιρροής και την εσωτερική πολιτική κρίση στην Ουάσιγκτον. Η Μέση Ανατολή του 2026 δεν είναι η περιοχή που γνωρίζαμε· είναι ένα πεδίο όπου η παραδοσιακή διπλωματία υποχωρεί μπροστά στον κυνισμό των ισχυρών και την αβεβαιότητα των αγορών.
Συμπέρασμα: Ένα Αβέβαιο Μέλλον
Καθώς η προθεσμία εκπνέει, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει σύγκρουση στον Κόλπο, αλλά αν το αμερικανικό πολιτικό σύστημα μπορεί να αντέξει άλλη μια δοκιμασία των θεσμών του. Η «φλεγόμενη» Μέση Ανατολή και το «φλεγόμενο» Ορμούζ είναι τα συμπτώματα μιας βαθύτερης κρίσης στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Οι αγορές θα συνεχίσουν να ανησυχούν, όχι μόνο για το πετρέλαιο, αλλά για την ίδια την προβλεψιμότητα της μοναδικής υπερδύναμης του πλανήτη. Η επόμενη κίνηση του Τραμπ θα καθορίσει αν η εκεχειρία θα μετατραπεί σε μόνιμη ειρήνη ή αν το «φλεγόμενο» Ορμούζ θα γίνει το σκηνικό μιας νέας παγκόσμιας ανάφλεξης.
