Στον περίπλοκο ιστό της γεωπολιτικής της Μέσης Ανατολής, οι συμμαχίες που κάποτε θεωρούνταν ακλόνητες φαίνεται να κλονίζονται συθέμελα. Η πρόσφατη είδηση ότι το Ισραήλ βρίσκεται σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης με τη διοίκηση του Ντόναλντ Τραμπ, μετά την ανακοίνωση μιας διαφαινόμενης συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική τριβή, αλλά μια τεκτονική αλλαγή στο διεθνές στερέωμα. Για χρόνια, ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσιαζόταν ως ο απόλυτος σύμμαχος του Ισραήλ, ο άνθρωπος που μετέφερε την πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ και αναγνώρισε τα Υψίπεδα του Γκολάν. Σήμερα, όμως, το Τελ Αβίβ αισθάνεται προδομένο από την «Τέχνη της Συμφωνίας» (The Art of the Deal) όταν αυτή εφαρμόζεται στον ορκισμένο εχθρό του.

Η Στρατηγική της «Νέας Προσέγγισης» και οι Ισραηλινές Ανησυχίες

Σύμφωνα με δημοσιεύματα των Times of Israel, η ισραηλινή ηγεσία εκφράζει βαθύτατη ανησυχία για το περιεχόμενο της συμφωνίας που φέρεται να επεξεργάζεται ο Λευκός Οίκος. Το βασικό επιχείρημα της κυβέρνησης Νετανιάχου είναι ότι το σχέδιο αυτό «δεν καλύπτει τις βασικές ανάγκες ασφαλείας του Ισραήλ». Η ανησυχία δεν περιορίζεται μόνο στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, το οποίο αποτελεί πάγια απειλή, αλλά επεκτείνεται και στην περιφερειακή επιθετικότητα του Ιράν μέσω των πληρεξουσίων του (proxies), όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι.

Η ισραηλινή πλευρά υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε χαλάρωση των κυρώσεων χωρίς αυστηρές εγγυήσεις για την πλήρη αποδόμηση των πυρηνικών υποδομών του Ιράν θα επιτρέψει στην Τεχεράνη να ανασυνταχθεί οικονομικά και να χρηματοδοτήσει με μεγαλύτερη ένταση τις τρομοκρατικές οργανώσεις που περικυκλώνουν το εβραϊκό κράτος. Για το Ισραήλ, η συμφωνία αυτή δεν είναι ένας συμβιβασμός ειρήνης, αλλά μια «συνταγή καταστροφής» που δίνει χρόνο στο Ιράν να ολοκληρώσει τις φιλοδοξίες του για περιφερειακή ηγεμονία.

Ο Τραμπ και ο Απομονωτισμός: Το Δόγμα «Πρώτα η Αμερική» σε Νέα Φάση

Από την πλευρά της Ουάσιγκτον, η κίνηση του Τραμπ φαίνεται να υπακούει σε μια διαφορετική λογική. Μετά από χρόνια έντασης και οικονομικού πολέμου, ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να επιδιώκει μια «μεγάλη συμφωνία» που θα σταθεροποιήσει τις τιμές της ενέργειας και θα επιτρέψει στις ΗΠΑ να απομακρυνθούν από τους «ατελείωτους πολέμους» της Μέσης Ανατολής. Η προσέγγιση αυτή, αν και συνεπής με το δόγμα «America First», έρχεται σε άμεση αντίθεση με τις ανάγκες ασφαλείας των παραδοσιακών συμμάχων στην περιοχή.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι ο Τραμπ, στην προσπάθειά του να καταγραφεί στην ιστορία ως ο ειρηνοποιός που έλυσε το «γόρδιο δεσμό» του Ιράν, ίσως υποτιμά την πολυπλοκότητα των θρησκευτικών και πολιτικών ανταγωνισμών στην περιοχή. Η ρήξη με το Ισραήλ δεν είναι μόνο εξωτερική· έχει και εσωτερικές προεκτάσεις στις ΗΠΑ, καθώς η ευαγγελική βάση των Ρεπουμπλικάνων, η οποία παραδοσιακά στηρίζει τυφλά το Ισραήλ, βρίσκεται τώρα σε αμηχανία μπροστά στις επιλογές του ηγέτη της.

Οι Επιπτώσεις για την Περιφερειακή Σταθερότητα

Η ρήξη αυτή δημιουργεί ένα κενό ασφαλείας που πολλοί σπεύδουν να εκμεταλλευτούν. Αν το Ισραήλ αισθανθεί ότι η Ουάσιγκτον δεν το καλύπτει πλέον, είναι πολύ πιθανό να αναλάβει μονομερή δράση. Οι απειλές για προληπτικά πλήγματα κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν έχουν επανέλθει στο προσκήνιο, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο μιας γενικευμένης σύρραξης που η συμφωνία υποτίθεται ότι θα απέτρεπε.

  • Πιθανή αύξηση των ισραηλινών επιχειρήσεων στη Συρία και το Λίβανο.
  • Αναζήτηση νέων στρατηγικών εταίρων από το Τελ Αβίβ, ίσως προς την κατεύθυνση μιας πιο στενής συνεργασίας με τα αραβικά κράτη του Κόλπου που επίσης ανησυχούν για το Ιράν.
  • Εσωτερική πολιτική πίεση στον Νετανιάχου, ο οποίος κατηγορείται από την αντιπολίτευση ότι έχασε τον έλεγχο της «ειδικής σχέσης» με τις ΗΠΑ.

Συμπερασματικά, η κρίση στις σχέσεις Τραμπ-Ισραήλ υπογραμμίζει μια σκληρή πραγματικότητα: στη διεθνή πολιτική δεν υπάρχουν μόνιμες φιλίες, μόνο μόνιμα συμφέροντα. Η προσπάθεια του Τραμπ να επαναδιαπραγματευτεί το status quo της Μέσης Ανατολής μπορεί να του χαρίσει έναν προσωρινό διπλωματικό θρίαμβο, αλλά κινδυνεύει να αφήσει πίσω του μια περιοχή πιο ασταθή και έναν από τους στενότερους συμμάχους της Αμερικής σε κατάσταση στρατηγικής απελπισίας.

«Η ασφάλεια του Ισραήλ δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε ένα τραπέζι όπου οι άμεσα ενδιαφερόμενοι δεν έχουν λόγο», αναφέρει χαρακτηριστικά ανώτατος Ισραηλινός αξιωματούχος, δίνοντας το στίγμα της έντασης που επικρατεί.

Το επόμενο διάστημα θα είναι κρίσιμο. Η ικανότητα της διπλωματίας να γεφυρώσει αυτό το χάσμα θα κρίνει αν η Μέση Ανατολή θα οδηγηθεί σε μια νέα εποχή συνεννόησης ή αν θα επιστρέψει στον κύκλο του αίματος και της αβεβαιότητας.