Στην καρδιά του Τελ Αβίβ, εκεί όπου η πλατεία Χαμπίμα λειτουργεί παραδοσιακά ως το βαρόμετρο της ισραηλινής δημοκρατίας, η ατμόσφαιρα το περασμένο Σάββατο ήταν κάτι παραπάνω από ηλεκτρισμένη. Περίπου χίλιοι πολίτες, μια μάζα που συνέθετε ένα μωσαϊκό από έφεδρους στρατιώτες, φοιτητές και συγγενείς ομήρων, συγκεντρώθηκαν για να εκφράσουν μια οργή που σιγοβράζει εδώ και δεκαετίες, αλλά πλέον έχει πάρει τη μορφή υπαρξιακής κρίσης για το κράτος του Ισραήλ. Η αιτία; Η προσπάθεια της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου να νομιμοποιήσει την απαλλαγή των υπερορθόδοξων Εβραίων (Χαρεντί) από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, την ώρα που η χώρα βρίσκεται σε μια διαρκή κατάσταση πολέμου.
Το Ζήτημα της «Ίσης Κατανομής του Βάρους»
Για τον μέσο Ισραηλινό, η στρατιωτική θητεία δεν είναι απλώς μια νομική υποχρέωση· είναι το θεμέλιο του κοινωνικού συμβολαίου. Σε μια χώρα που περιβάλλεται από εχθρικά μέτωπα, η ιδέα ότι μια μεγάλη και ταχέως αυξανόμενη μερίδα του πληθυσμού μπορεί να απέχει από την εθνική άμυνα για θρησκευτικούς λόγους, προκαλεί πλέον ανεπανόρθωτες ρωγμές. Οι διαδηλωτές στην πλατεία Χαμπίμα δεν φώναζαν μόνο κατά του Νετανιάχου, αλλά κατά μιας αδικίας που αισθάνονται ότι απειλεί τη βιωσιμότητα του κράτους. «Δεν μπορούμε να είμαστε οι μόνοι που στέλνουμε τα παιδιά μας στη μάχη», ήταν το κεντρικό σύνθημα ενός πανό που κρατούσε ένας έφεδρος που μόλις είχε επιστρέψει από το μέτωπο.
Η νομική πτυχή του ζητήματος είναι εξίσου περίπλοκη. Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ έχει επανειλημμένα κρίνει ότι οι μαζικές απαλλαγές των σπουδαστών των θρησκευτικών σχολών (Yeshivot) είναι εισπρακτικές και αντισυνταγματικές. Ωστόσο, ο Νετανιάχου, του οποίου η πολιτική επιβίωση εξαρτάται απόλυτα από τη στήριξη των υπερορθόδοξων κομμάτων Shas και United Torah Judaism, προσπαθεί να ελιχθεί νομοθετικά για να διατηρήσει το status quo. Αυτή η πολιτική «ομηρία» του πρωθυπουργού από τους θρησκευτικούς του εταίρους αποτελεί το κεντρικό σημείο τριβής με τη φιλελεύθερη και κοσμική βάση της χώρας.
Πολιτική Επιβίωση σε Τεντωμένο Σχοινί
Η κυβέρνηση συνασπισμού του Ισραήλ μοιάζει με έναν αρχιτέκτονα που προσπαθεί να χτίσει έναν πύργο από τραπουλόχαρτα εν μέσω θύελλας. Από τη μία πλευρά, οι Χαρεντί απειλούν να ρίξουν την κυβέρνηση αν υποχρεωθούν σε στράτευση. Από την άλλη, οι κεντρώοι υπουργοί, όπως ο Μπένι Γκαντζ, δέχονται τεράστιες πιέσεις από τη βάση τους να αποχωρήσουν αν δεν υπάρξει δίκαιη κατανομή των βαρών. Η διαδήλωση στο Τελ Αβίβ είναι η κορυφή του παγόβουνου μιας ευρύτερης δυσαρέσκειας που περιλαμβάνει επίσης την αποτυχία επίτευξης συμφωνίας για την απελευθέρωση των ομήρων που κρατά η Χαμάς.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι ο Νετανιάχου βρίσκεται στην πιο δύσκολη θέση της μακρόχρονης καριέρας του. Η στρατηγική του «διαίρει και βασίλευε» φαίνεται να εξαντλείται, καθώς η κοινωνική πίεση μεταφέρεται από τους δρόμους στο εσωτερικό του υπουργικού συμβουλίου. Η άρνηση της κυβέρνησης να προχωρήσει σε εκλογές, παρά τις δημοσκοπήσεις που δείχνουν συντριπτική ήττα του Λικούντ, ενισχύει την πεποίθηση των διαδηλωτών ότι ο πρωθυπουργός προτάσσει το προσωπικό του συμφέρον έναντι του εθνικού.
Η Κοινωνική Διάσταση και το Μέλλον
Το ζήτημα της στράτευσης των Χαρεντί δεν είναι μόνο στρατιωτικό· είναι βαθιά οικονομικό και πολιτισμικό. Οι υπερορθόδοξες κοινότητες έχουν τα υψηλότερα ποσοστά γεννητικότητας στο Ισραήλ, γεγονός που σημαίνει ότι σε μερικές δεκαετίες θα αποτελούν το ένα τέταρτο του πληθυσμού. Αν αυτή η ομάδα παραμείνει εκτός εργατικού δυναμικού και εκτός στρατού, η οικονομική και αμυντική ραχοκοκαλιά της χώρας κινδυνεύει με κατάρρευση. Οι διαδηλωτές στο Τελ Αβίβ το γνωρίζουν αυτό. Η κινητοποίησή τους δεν είναι απλώς μια πολιτική διαμαρτυρία, αλλά μια κραυγή αγωνίας για το ποιο θα είναι το πρόσωπο του Ισραήλ το 2030 και το 2040.
Συμπερασματικά, οι εκατοντάδες που βρέθηκαν στην πλατεία Χαμπίμα εκπροσωπούν ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας που αισθάνεται προδομένο. Η κυβέρνηση Νετανιάχου καλείται να τετραγωνίσει τον κύκλο: να ικανοποιήσει τους θρησκευτικούς της εταίρους χωρίς να οδηγήσει τη χώρα σε έναν εσωτερικό εμφύλιο διχασμό. Με τις μνήμες της 7ης Οκτωβρίου να παραμένουν νωπές και τις απώλειες στο μέτωπο να αυξάνονται, η ανοχή στην ανισότητα έχει φτάσει στο ναδίρ. Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστικές για το αν η κυβέρνηση θα καταφέρει να αντέξει τους κραδασμούς ή αν οι δρόμοι του Τελ Αβίβ θα γίνουν ο προάγγελος μιας νέας πολιτικής εποχής.
