Σε μια κίνηση που θα μπορούσε να αναδιατάξει πλήρως τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κατέληξαν σε έναν προκαταρκτικό «οδικό χάρτη» 60 ημερών. Οι συνομιλίες, που διεξήχθησαν υπό άκρα μυστικότητα σε ελβετικό έδαφος, στοχεύουν στην εκτόνωση μιας κρίσης που απειλούσε να οδηγήσει σε ολοκληρωτικό πόλεμο στην περιοχή. Το σχέδιο δεν αποτελεί ακόμα μια οριστική συνθήκη, αλλά ένα αυστηρά χρονοδιαγραμματημένο πλαίσιο που εστιάζει σε τρεις κρίσιμους πυλώνες: την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, την ομαλοποίηση των εξαγωγών πετρελαίου και την αποκλιμάκωση στο μέτωπο του Λιβάνου.

Τα Στενά του Ορμούζ: Η Εγγύηση της Παγκόσμιας Ροής

Το πρώτο και ίσως πιο επείγον σκέλος της συμφωνίας αφορά τα Στενά του Ορμούζ, την «αρτηρία» από την οποία διέρχεται το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Τεχεράνη δεσμεύτηκε να αναστείλει κάθε είδους παρενόχληση εμπορικών πλοίων και να αποσύρει τις ταχύπλοες δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης από τις κρίσιμες λωρίδες ναυσιπλοΐας. Σε αντάλλαγμα, η Ουάσιγκτον θα περιορίσει την παρουσία των αεροπλανοφόρων της σε απόσταση ασφαλείας, μειώνοντας τις πιθανότητες ενός «ατυχήματος» που θα πυροδοτούσε σύρραξη.

Η δημιουργία ενός κοινού κέντρου επικοινωνίας, με τη συμμετοχή ουδέτερων παρατηρητών (πιθανώς από το Ομάν και την Ελβετία), αποτελεί την καινοτομία αυτού του σχεδίου. Αυτό το κέντρο θα λειτουργεί ως «κόκκινο τηλέφωνο» για την άμεση επίλυση διαφορών στη θάλασσα, αποτρέποντας την κλιμάκωση σε τακτικό επίπεδο. Η σταθερότητα στα Στενά θεωρείται προαπαιτούμενο για οποιαδήποτε συζήτηση αφορά την άρση των οικονομικών κυρώσεων.

Το Πετρέλαιο ως Διπλωματικό Εργαλείο

Για το Ιράν, το κίνητρο είναι ξεκάθαρα οικονομικό. Η συμφωνία προβλέπει μια σταδιακή «χαλάρωση» των κυρώσεων στις εξαγωγές αργού πετρελαίου, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα τηρήσει τα όρια εμπλουτισμού ουρανίου που έχουν τεθεί από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Το σχέδιο των 60 ημερών επιτρέπει στο Ιράν να διαθέσει επιπλέον 500.000 βαρέλια ημερησίως στις διεθνείς αγορές, μια κίνηση που αναμένεται να πιέσει τις τιμές του Brent προς τα κάτω, προσφέροντας ανακούφιση στις δυτικές οικονομίες που πλήττονται από τον πληθωρισμό.

  • Σταδιακή απελευθέρωση δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων σε τράπεζες της Νότιας Κορέας και της Ιαπωνίας.
  • Αυστηρή εποπτεία των εσόδων, τα οποία θα προορίζονται αποκλειστικά για ανθρωπιστικές ανάγκες και εισαγωγές τροφίμων/φαρμάκων.
  • Επανέναρξη των τεχνικών επιθεωρήσεων στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Φορντό και της Νατάνζ.

Αυτή η «συναλλακτική» προσέγγιση δείχνει ότι και οι δύο πλευρές έχουν μετακινηθεί από τις ιδεολογικές αγκυλώσεις στην αναζήτηση πρακτικών λύσεων. Η Ουάσιγκτον χρειάζεται φθηνή ενέργεια ενόψει των εσωτερικών της πολιτικών προκλήσεων, ενώ η Τεχεράνη παλεύει με την κοινωνική δυσαρέσκεια λόγω της οικονομικής εξαθλίωσης.

Το Ακανθώδες Ζήτημα του Λιβάνου και της Χεζμπολάχ

Ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι του οδικού χάρτη είναι η δέσμευση για «περιφερειακή αυτοσυγκράτηση». Οι ΗΠΑ απαίτησαν από το Ιράν να ασκήσει την επιρροή του στη Χεζμπολάχ, ώστε να σταματήσουν οι επιθέσεις στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ. Το σχέδιο προβλέπει μια περίοδο «σιωπής των όπλων» 60 ημερών, κατά την οποία θα ξεκινήσουν διαβουλεύσεις για την πλήρη εφαρμογή της απόφασης 1701 του ΟΗΕ, που προβλέπει την απομάκρυνση των ενόπλων στοιχείων νότια του ποταμού Λιτάνι.

Από την πλευρά του, το Ιράν ζητά εγγυήσεις ότι το Ισραήλ δεν θα προχωρήσει σε πλήγματα κατά ιρανικών στόχων στη Συρία. Η πολυπλοκότητα αυτού του σκέλους είναι τεράστια, καθώς εμπλέκονται τρίτοι παίκτες που δεν κάθονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η συμπερίληψη του Λιβάνου στον οδικό χάρτη δείχνει ότι η Ουάσιγκτον δεν δέχεται πλέον μια συμφωνία που περιορίζεται μόνο στο πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά απαιτεί συνολική αλλαγή της ιρανικής συμπεριφοράς στην περιοχή.

Συμπέρασμα: Ένα Ρίσκο με Υψηλές Αποδόσεις

Ο οδικός χάρτης των 60 ημερών είναι ένα τολμηρό πείραμα. Αν πετύχει, θα μπορούσε να αποτελέσει το θεμέλιο για μια νέα «Μεγάλη Συμφωνία» (Grand Bargain). Αν αποτύχει, η επιστροφή στην εχθρότητα θα είναι βίαιη και ίσως μη αναστρέψιμη. Το ερώτημα παραμένει: έχουν οι ηγεσίες σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη το πολιτικό κεφάλαιο να επιβάλουν αυτή τη συμφωνία στους εσωτερικούς τους αντιπάλους;

«Η διπλωματία δεν είναι η τέχνη του εφικτού, αλλά η τέχνη του να κάνεις το αναγκαίο να φαίνεται εφικτό», δήλωσε ανώτατος Ευρωπαίος διπλωμάτης που συμμετείχε στις συζητήσεις.

Τις επόμενες εβδομάδες, οι τεχνικές επιτροπές θα εργαστούν στις λεπτομέρειες, ενώ οι δορυφόροι και οι κατάσκοποι θα παρακολουθούν κάθε κίνηση στο έδαφος. Η αντίστροφη μέτρηση για την ειρήνη ή την επόμενη κρίση έχει ήδη ξεκινήσει.