Στους διαδρόμους των Βρυξελλών, το κλίμα θυμίζει ολοένα και περισσότερο «πολεμικό συμβούλιο». Δεν πρόκειται μόνο για τις γεωπολιτικές εντάσεις που περικυκλώνουν την ήπειρο, αλλά για μια εσωτερική μάχη που θα καθορίσει το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επόμενη δεκαετία. Ο λόγος για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ), τον επταετή προϋπολογισμό που αναμένεται να αγγίξει τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ, και ο οποίος μετατρέπεται σε πεδίο σκληρής αντιπαράθεσης μεταξύ των κρατών-μελών.
Το τέλος της εποχής της αθωότητας
Για δεκαετίες, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός ήταν ένα εργαλείο εσωτερικής σύγκλισης. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και τα Ταμεία Συνοχής απορροφούσαν τη μερίδα του λέοντος, με στόχο τη στήριξη των αγροτών και τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ πλούσιων και φτωχότερων περιφερειών. Σήμερα, αυτό το μοντέλο αμφισβητείται εκ βάθρων. Η άνοδος της Κίνας, η επιθετικότητα της Ρωσίας και η τεχνολογική κυριαρχία των ΗΠΑ αναγκάζουν την Ευρώπη να επανεκτιμήσει τις προτεραιότητές της.
Η έκθεση του Μάριο Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα, η οποία συζητείται έντονα στα ευρωπαϊκά όργανα, λειτούργησε ως «καμπανάκι» αφύπνισης. Ο Ντράγκι υποστηρίζει ότι η Ευρώπη χρειάζεται πρόσθετες επενδύσεις ύψους 800 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως για να μην μείνει οριστικά πίσω στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Το ερώτημα που διχάζει τις πρωτεύουσες είναι απλό αλλά αμείλικτο: Από πού θα κοπούν αυτά τα χρήματα;
Η Σινική Σκιά και η Τεχνολογική Αυτονομία
Η Κίνα δεν αποτελεί πλέον μόνο έναν εμπορικό εταίρο, αλλά έναν συστημικό αντίπαλο που απειλεί την ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση. Η πλημμυρίδα κινεζικών ηλεκτρικών αυτοκινήτων και η κυριαρχία του Πεκίνου στις κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν θορυβήσει το Βερολίνο και το Παρίσι. Η Ευρώπη καλείται να χρηματοδοτήσει τη δική της «πράσινη» και «ψηφιακή» μετάβαση, επενδύοντας δισεκατομμύρια στην Τεχνητή Νοημοσύνη, τους ημιαγωγούς και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
- Επενδύσεις σε ευρωπαϊκούς «πρωταθλητές» τεχνολογίας.
- Μείωση της εξάρτησης από τις σινικές εφοδιαστικές αλυσίδες (de-risking).
- Κρατικές ενισχύσεις που δεν θα στρεβλώνουν την ενιαία αγορά.
Ωστόσο, η χρηματοδότηση αυτών των στόχων προσκρούει στην άρνηση των «φειδωλών» κρατών του Βορρά να αυξήσουν τις συνεισφορές τους ή να αποδεχθούν την έκδοση κοινού χρέους. Η Γερμανία, αντιμέτωπη με τη δική της οικονομική στασιμότητα, εμφανίζεται ιδιαίτερα διστακτική, την ώρα που η Γαλλία πιέζει για μια πιο τολμηρή, ομοσπονδιακή προσέγγιση.
Άμυνα: Η νέα «ιερή αγελάδα»
Αν κάποτε η άμυνα ήταν ένα θέμα που η Ευρώπη προτιμούσε να αφήνει στο ΝΑΤΟ, σήμερα αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέδειξε τις τρομακτικές ελλείψεις στις ευρωπαϊκές αποθήκες πυρομαχικών και την κατακερματισμένη αμυντική βιομηχανία. Η δημιουργία ενός «Ευρωπαϊκού Αμυντικού Ταμείου» με πραγματική ισχύ απαιτεί κεφάλαια που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιανόητα.
«Δεν μπορούμε να έχουμε μια γεωπολιτική Ένωση με έναν προϋπολογισμό που σχεδιάστηκε για τη δεκαετία του '90», αναφέρει ανώτατος αξιωματούχος της Κομισιόν.
Η πίεση για τη μεταφορά πόρων από τη γεωργία στην άμυνα προκαλεί ήδη αντιδράσεις. Οι αγρότες, μια παραδοσιακά ισχυρή εκλογική ομάδα, προειδοποιούν με κινητοποιήσεις που θα μπορούσαν να παραλύσουν την ήπειρο. Ταυτόχρονα, οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ζητούν εγγυήσεις ότι η στροφή στην άμυνα δεν θα γίνει εις βάρος των κονδυλίων για τις υποδομές τους.
Το Δίλημμα του Κοινού Χρέους
Η συζήτηση για τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ καταλήγει αναπόφευκτα στο ζήτημα του τρόπου χρηματοδότησης. Το Ταμείο Ανάκαμψης (NextGenerationEU) ήταν μια ιστορική εξαίρεση, μια στιγμή «Hamiltonian» για την Ευρώπη. Πολλοί αναρωτιούνται αν αυτή η εξαίρεση πρέπει να γίνει ο κανόνας. Η έκδοση ευρωομολόγων για την άμυνα ή την κλιματική αλλαγή υποστηρίζεται από τον Νότο και τη Γαλλία, αλλά συναντά το «τείχος» των συντηρητικών κυβερνήσεων του Βορρά.
Το αποτέλεσμα αυτών των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει αν η Ευρώπη θα παραμείνει ένας παγκόσμιος παίκτης ή αν θα μετατραπεί σε ένα «μουσείο» υψηλών προδιαγραφών, ανίκανο να προστατεύσει τα συμφέροντά του σε έναν εχθρικό κόσμο. Η μάχη για τα 2 τρισ. ευρώ δεν είναι απλώς μια λογιστική άσκηση· είναι η τελευταία ευκαιρία της ΕΕ να αποδείξει ότι διαθέτει τη στρατηγική βούληση να επιβιώσει.
