Η Μανάμα, η πρωτεύουσα του Μπαχρέιν, βρίσκεται για άλλη μια φορά στο επίκεντρο της γεωπολιτικής καταιγίδας που σαρώνει τον Περσικό Κόλπο. Το Υπουργείο Εσωτερικών του βασιλείου ανακοίνωσε το Σάββατο τη σύλληψη δεκάδων ατόμων, τα οποία κατηγορούνται για συμμετοχή σε τρομοκρατικούς πυρήνες με άμεση καθοδήγηση και χρηματοδότηση από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC). Η κίνηση αυτή, αν και παρουσιάζεται ως αναγκαίο μέτρο για τη διασφάλιση της εθνικής κυριαρχίας, επαναφέρει στο προσκήνιο τη βαθιά ρήξη μεταξύ της σουνιτικής μοναρχίας των Αλ Χαλίφα και της σιιτικής πλειοψηφίας του πληθυσμού, σε μια περίοδο που η περιφερειακή ασφάλεια κρέμεται από μια κλωστή.
Ο Στρατηγικός Ρόλος του Μπαχρέιν και ο 5ος Στόλος
Για την Ουάσιγκτον, το Μπαχρέιν δεν είναι απλώς ένας σύμμαχος· είναι η «άγκυρα» της αμερικανικής ισχύος στη Μέση Ανατολή. Φιλοξενώντας το αρχηγείο του 5ου Στόλου του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, το μικρό αυτό νησιωτικό κράτος αποτελεί τον κεντρικό κόμβο για την επιτήρηση των θαλάσσιων οδών από τις οποίες διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Η ασφάλεια του Μπαχρέιν ταυτίζεται άμεσα με την ικανότητα των ΗΠΑ να προβάλλουν ισχύ απέναντι στην Τεχεράνη και να προστατεύουν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Οι πρόσφατες συλλήψεις έρχονται σε μια στιγμή που οι σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν βρίσκονται σε οριακό σημείο. Οι κατηγορίες που διατύπωσε η Μανάμα αναφέρουν ότι οι συλληφθέντες σχεδίαζαν επιθέσεις σε υποδομές ζωτικής σημασίας και σε προσωπικό ασφαλείας, χρησιμοποιώντας όπλα και εκρηκτικά που εισήχθησαν λαθραία από το Ιράν. Ωστόσο, η χρονική συγκυρία προκαλεί ερωτήματα. Αναλυτές επισημαίνουν ότι κάθε φορά που η ένταση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης κλιμακώνεται, το Μπαχρέιν τείνει να αυστηροποιεί την εσωτερική του πολιτική, ταυτίζοντας την εγχώρια αντιπολίτευση με την ιρανική απειλή.
Η Σκιά της Καταστολής και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
Διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η Διεθνής Αμνηστία και το Human Rights Watch, εξέφρασαν άμεσα τις επιφυλάξεις τους. Σύμφωνα με εκθέσεις τους, το Μπαχρέιν έχει μακρύ ιστορικό χρήσης της «αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας» για τη φίμωση ειρηνικών ακτιβιστών και πολιτικών αντιπάλων. Από την εξέγερση της «Αραβικής Άνοιξης» το 2011, η οποία κατεστάλη βίαια με τη συνδρομή σαουδαραβικών στρατευμάτων, η κυβέρνηση έχει διαλύσει όλα τα μεγάλα κόμματα της αντιπολίτευσης, έχει φυλακίσει εκατοντάδες άτομα και έχει αφαιρέσει την ιθαγένεια από δεκάδες πολίτες.
«Η επίκληση της ιρανικής απειλής αποτελεί το μόνιμο άλλοθι της μοναρχίας για να αποφύγει τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις», αναφέρει στέλεχος οργάνωσης που δραστηριοποιείται στην περιοχή. «Ενώ η ιρανική παρέμβαση είναι ένας υπαρκτός παράγοντας, η οριζόντια στοχοποίηση της σιιτικής κοινότητας ως πέμπτης φάλαγγας της Τεχεράνης υπονομεύει την κοινωνική συνοχή και δημιουργεί το έδαφος για μελλοντική ριζοσπαστικοποίηση».
Οι συλληφθέντες, σύμφωνα με τις αρχές, είχαν εκπαιδευτεί σε στρατόπεδα του IRGC στο Ιράν και στο Ιράκ. Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν τη δημιουργία «κοιμώμενων πυρήνων» που περίμεναν εντολές για να δράσουν. Παρόλα αυτά, η έλλειψη διαφάνειας στις δικαστικές διαδικασίες του Μπαχρέιν και οι καταγγελίες για βασανιστήρια κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων ρίχνουν βαριά σκιά στην αξιοπιστία των επίσημων ανακοινώσεων.
Γεωπολιτικές Προεκτάσεις και η Στάση της Δύσης
Η στάση της Δύσης, και κυρίως των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας, παραμένει προσεκτική. Από τη μία πλευρά, η ανάγκη για σταθερότητα σε μια περιοχή που φλέγεται καθιστά το Μπαχρέιν απαραίτητο εταίρο. Από την άλλη, η συνεχιζόμενη καταστολή φέρνει σε δύσκολη θέση τις κυβερνήσεις που διακηρύττουν την προάσπιση των δημοκρατικών αξιών. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ, αν και εκφράζει περιστασιακά ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, σπάνια ασκεί ουσιαστική πίεση στη Μανάμα, φοβούμενη ότι μια αποσταθεροποίηση της μοναρχίας θα άνοιγε την πόρτα στην επιρροή της Τεχεράνης.
Το Ιράν, από την πλευρά του, αρνείται σταθερά τις κατηγορίες για ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις του Μπαχρέιν, κάνοντας λόγο για «κατασκευασμένα σενάρια» που σκοπό έχουν να αποσπάσουν την προσοχή από τα εσωτερικά προβλήματα του βασιλείου. Ωστόσο, η ρητορική της Τεχεράνης, η οποία συχνά αυτοπαρουσιάζεται ως προστάτιδα των σιιτών παγκοσμίως, δίνει τροφή στους φόβους της Μανάμα και των συμμάχων της στον Κόλπο.
Συμπέρασμα: Ένα Εύθραυστο Status Quo
Το Μπαχρέιν παραμένει μια μικρογραφία των μεγάλων συγκρούσεων της Μέσης Ανατολής. Η αντιπαράθεση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία και το αίτημα για πολιτική αντιπροσώπευση συγκρούονται σε ένα νησί λίγων τετραγωνικών χιλιομέτρων. Οι πρόσφατες συλλήψεις μπορεί να ενισχύουν βραχυπρόθεσμα τον έλεγχο της κυβέρνησης, αλλά χωρίς μια ειλικρινή προσπάθεια εθνικής συμφιλίωσης, το Μπαχρέιν κινδυνεύει να παραμείνει μια πυριτιδαποθήκη έτοιμη να εκραγεί στην επόμενη περιφερειακή κρίση. Η διεθνής κοινότητα οφείλει να αναγνωρίσει ότι η σταθερότητα που βασίζεται αποκλειστικά στην καταστολή είναι ψευδής και, τελικά, επικίνδυνη για την παγκόσμια ασφάλεια.
