Όταν η πρώτη ταινία Toy Story έκανε το ντεμπούτο της το 1995, η τεχνολογική «απειλή» για τον Woody, τον παραδοσιακό καουμπόη, ήταν ο Buzz Lightyear — ένα διαστημικό παιχνίδι με λέιζερ και φτερά που αντιπροσώπευε την τότε αιχμή της τεχνολογίας των πλαστικών παιχνιδιών. Σήμερα, τριάντα χρόνια μετά, το Toy Story 5 ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει έναν πολύ πιο τρομερό αντίπαλο: την οθόνη. Η Pixar, με τη γνωστή της ικανότητα να πιάνει τον παλμό της εποχής, στρέφει το βλέμμα της στην υπαρξιακή κρίση των φυσικών αντικειμένων σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από το software.

Η Οθόνη ως ο Τελικός Αντίπαλος

Στην πρόσφατη παρουσίαση της Disney στην D23, αποκαλύφθηκε ότι η κεντρική σύγκρουση του Toy Story 5 θα αφορά τα παιχνίδια που προσπαθούν να κερδίσουν την προσοχή των παιδιών από τις ηλεκτρονικές συσκευές. Δεν πρόκειται πλέον για έναν ανταγωνισμό μεταξύ δύο παιχνιδιών, αλλά για έναν πόλεμο μεταξύ της φυσικής πραγματικότητας και της ψηφιακής απόσπασης. Το concept art δείχνει τον Bonnie, το παιδί που κληρονόμησε τα παιχνίδια του Andy, κάτω από μια κουβέρτα, φωτισμένο από τη γαλάζια λάμψη ενός tablet, ενώ ο Woody και η παρέα του κοιτάζουν παραγκωνισμένοι και θλιμμένοι.

Αυτή η εικόνα δεν είναι απλώς μια σεναριακή επιλογή· είναι μια κοινωνική παρατήρηση. Η τεχνολογία έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά —και οι ενήλικες— αλληλεπιδρούν με τον φυσικό κόσμο. Η «μαγεία» ενός παιχνιδιού που απαιτεί φαντασία για να ζωντανέψει ωχριά μπροστά στην άμεση ικανοποίηση (instant gratification) που προσφέρει ένας αλγόριθμος του YouTube Kids ή ένα παιχνίδι στο iPad. Η Pixar θέτει το ερώτημα: τι συμβαίνει στην παιδική ηλικία όταν το «παιχνίδι» παύει να είναι μια ενεργητική διαδικασία δημιουργίας και γίνεται μια παθητική διαδικασία κατανάλωσης;

Από το Hardware στο Software: Η Απαξίωση του Υλικού

Η ιστορία του Toy Story ήταν πάντα μια ιστορία για την απαξίωση (obsolescence). Στην πρώτη ταινία, ήταν η απαξίωση του παλιού από το καινούργιο. Στη δεύτερη, η απαξίωση μέσω της συλλεκτικής αξίας έναντι της χρηστικής. Στην τρίτη, η αναπόφευκτη απαξίωση που φέρνει η ενηλικίωση. Τώρα, η απειλή είναι διαφορετική: είναι η απαξίωση του ίδιου του υλικού αντικειμένου. Σε έναν κόσμο όπου το software μπορεί να προσομοιώσει τα πάντα, γιατί να χρειάζεται κανείς ένα κομμάτι πλαστικό;

Αυτή η μετατόπιση αντανακλά την ευρύτερη τεχνολογική μας πορεία. Έχουμε περάσει από την εποχή των specs και των gadgets που μπορούσαμε να αγγίξουμε, στην εποχή των specs που κρύβονται πίσω από μια γυάλινη επιφάνεια. Το Toy Story 5 φαίνεται να υποστηρίζει ότι κάτι πολύτιμο χάνεται σε αυτή τη μετάβαση. Η αφή (tactility), η φθορά και η φυσική παρουσία ενός παιχνιδιού δημιουργούν έναν δεσμό που η ψηφιακή εμπειρία, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι, δυσκολεύεται να αναπαράγει. Η Pixar μας θυμίζει ότι η τεχνολογία, στην πιο αγνή της μορφή, θα έπρεπε να είναι ένα εργαλείο για τη φαντασία, όχι ένας αντικαταστάτης της.

Η Πολιτιστική Σημασία της «Αντίστασης»

Η επιλογή της Pixar να ασχοληθεί με αυτό το θέμα είναι τολμηρή, αν αναλογιστεί κανείς ότι η ίδια η Disney βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις ψηφιακές πλατφόρμες για τη διανομή του περιεχομένου της. Υπάρχει μια ειρωνεία στο να βλέπεις μια ταινία για τους κινδύνους της οθόνης... μέσα από μια οθόνη. Ωστόσο, η κριτική αυτή είναι απαραίτητη. Η τεχνολογία δεν είναι πλέον ένα αξεσουάρ της ζωής μας· είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε.

Το Toy Story 5 αναμένεται να εξερευνήσει πώς τα παιχνίδια μπορούν να επιβιώσουν σε αυτό το νέο οικοσύστημα. Ίσως η λύση να μην είναι η πλήρης απόρριψη της τεχνολογίας, αλλά η εύρεση μιας ισορροπίας. Όπως αναφέρει και το άρθρο του Verge, η τεχνολογία πρέπει να επιστρέψει στην υπηρεσία της ανθρώπινης σύνδεσης. Αν ο Woody και ο Buzz καταφέρουν να νικήσουν το tablet, δεν θα είναι επειδή είναι πιο εξελιγμένοι τεχνολογικά, αλλά επειδή προσφέρουν κάτι που ο αλγόριθμος δεν μπορεί: την αίσθηση ότι είσαι ο ήρωας της δικής σου, μοναδικής ιστορίας, χωρίς την ανάγκη για likes ή views.

Συμπέρασμα

Η Pixar έχει το «σωστό take» γιατί δεν δαιμονοποιεί την τεχνολογία, αλλά αναδεικνύει το κόστος της ευκολίας που μας προσφέρει. Το Toy Story 5 υπόσχεται να είναι ένας καθρέφτης της δικής μας εξάρτησης, υπενθυμίζοντάς μας ότι, παρά την ψηφιακή επανάσταση, η ανάγκη μας για απτή, φυσική σύνδεση παραμένει πιο επίκαιρη από ποτέ. Στο τέλος της ημέρας, ίσως η μεγαλύτερη καινοτομία να μην είναι η επόμενη έκδοση του Android ή το επόμενο VR headset, αλλά η ικανότητα να αφήσουμε κάτω τη συσκευή και να παίξουμε.