Στον κόσμο των υψηλών επενδύσεων, λίγα ονόματα φέρουν το βάρος του Jeremy Grantham. Ο συνιδρυτής της GMO, γνωστός για την ακριβή πρόβλεψη των τριών μεγάλων «φουσκών» των τελευταίων δεκαετιών —της Ιαπωνίας το 1989, της τεχνολογικής έκρηξης το 2000 και της στεγαστικής κρίσης το 2008— επανήλθε με μια προειδοποίηση που προκαλεί αίσθηση. Αυτή τη φορά, στο στόχαστρό του δεν βρίσκεται μια ολόκληρη αγορά, αλλά το απόλυτο σύμβολο της σύγχρονης τεχνολογικής φιλοδοξίας: η SpaceX.
Μιλώντας στο podcast «The Long View» της Morningstar, ο Grantham δεν μάσησε τα λόγια του. Χαρακτήρισε την ενδεχόμενη αρχική δημόσια προσφορά (IPO) της SpaceX ως την «πιο τρελή στην ιστορία του ανθρώπου». Για τον Grantham, η τρέχουσα αποτίμηση της εταιρείας, που αγγίζει τα 210 δισεκατομμύρια δολάρια στη δευτερογενή αγορά, δεν είναι απλώς υπερβολική· είναι το τεκμήριο μιας συλλογικής παραίσθησης που αγνοεί τους νόμους της φυσικής, της βιολογίας και, κυρίως, της οικονομίας.
Η Ανατομία μιας «Υπερ-Φούσκας»
Ο Grantham υποστηρίζει ότι η SpaceX ενσαρκώνει αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «super-bubble». Πρόκειται για μια κατάσταση όπου η αισιοδοξία των επενδυτών αποσυνδέεται πλήρως από τα θεμελιώδη μεγέθη. Στην περίπτωση της SpaceX, το αφήγημα της αποικιοποίησης του Άρη λειτουργεί ως ένας ισχυρός μαγνήτης κεφαλαίων, ο οποίος όμως στερείται ρεαλιστικής βάσης. «Σε 50 χρόνια θα διηγούνται ιστορίες για τη SpaceX, θα διαβάζουν αποσπάσματα από το ενημερωτικό δελτίο της εταιρείας και θα γελούν», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η κριτική του Grantham εστιάζει στο γεγονός ότι η SpaceX δεν αξιολογείται ως μια εταιρεία αεροδιαστημικής ή τηλεπικοινωνιών (μέσω της Starlink), αλλά ως μια θρησκευτικού τύπου υπόσχεση για τη σωτηρία του ανθρώπινου είδους. Αυτό το «premium μελλοντισμού» επιτρέπει στην εταιρεία να αντλεί κεφάλαια με αποτιμήσεις που καμία άλλη βιομηχανική επιχείρηση δεν θα μπορούσε να ονειρευτεί. Ωστόσο, ο Grantham υπενθυμίζει ότι η ιστορία είναι αμείλικτη με όσους υπόσχονται το αδύνατο: από τη «Φούσκα των Νοτίων Θαλασσών» μέχρι τις εταιρείες dot-com που υποστήριζαν ότι τα κέρδη δεν έχουν σημασία στη νέα οικονομία.
Άρης: Ένα Επιχειρηματικό Σχέδιο χωρίς Οξυγόνο
Το πιο αμφιλεγόμενο σημείο της ανάλυσης του Grantham αφορά το κεντρικό όραμα του Elon Musk: τον εποικισμό του Κόκκινου Πλανήτη. Ο Grantham θεωρεί ότι η ιδέα της μετατροπής του Άρη σε μια βιώσιμη οικονομική οντότητα είναι «καθαρή φαντασίωση». Αναφέρεται στις τεράστιες τεχνικές προκλήσεις, από την κοσμική ακτινοβολία μέχρι την έλλειψη ατμόσφαιρας, και υποστηρίζει ότι το κόστος συντήρησης μιας ανθρώπινης παρουσίας εκεί θα ήταν τόσο αστρονομικό, που καμία αγορά δεν θα μπορούσε να το υποστηρίξει.
«Είναι μια προσπάθεια να πουληθεί ένα όνειρο σε μια εποχή που η Γη αντιμετωπίζει υπαρξιακές κρίσεις», σημειώνει. Ο Grantham βλέπει στη SpaceX μια επικίνδυνη εκτροπή πόρων. Αντί τα κεφάλαια να κατευθύνονται στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής ή στη βελτίωση της παραγωγικότητας στον πλανήτη μας, επενδύονται σε ένα «σχέδιο διαφυγής» που, κατά την άποψή του, δεν πρόκειται να υλοποιηθεί ποτέ με τους όρους που περιγράφει ο Musk. Για τον Grantham, η SpaceX είναι το απόλυτο σύμβολο της «τελευταίας φάσης» ενός οικονομικού κύκλου, όπου η πλεονάζουσα ρευστότητα αναζητά καταφύγιο στις πιο ακραίες και απίθανες ιδέες.
Starlink και η Πραγματικότητα των Αριθμών
Παρά την έντονη κριτική, ο Grantham αναγνωρίζει την επιτυχία της Starlink ως τεχνολογικό επίτευγμα, αλλά αμφισβητεί αν αυτό αρκεί για να δικαιολογήσει το μέγεθος της εταιρείας. Η Starlink, η οποία παρέχει δορυφορικό διαδίκτυο παγκοσμίως, είναι το μόνο τμήμα της SpaceX που παράγει σημαντικά έσοδα. Ωστόσο, ο Grantham επισημαίνει ότι ο ανταγωνισμός στον τομέα των δορυφορικών επικοινωνιών αυξάνεται και ότι τα περιθώρια κέρδους ενδέχεται να συμπιεστούν σύντομα.
Το ερώτημα που θέτει ο Grantham είναι απλό: Αν αφαιρέσουμε το «φωτοστέφανο» του Musk και την υπόσχεση του Άρη, τι απομένει; Απομένει μια εταιρεία εκτόξευσης πυραύλων με υψηλά λειτουργικά έξοδα και μια υπηρεσία διαδικτύου σε μια κορεσμένη αγορά. Η απόσταση μεταξύ αυτής της πραγματικότητας και της αποτίμησης των 200+ δισεκατομμυρίων είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, το μέγεθος της «τρέλας» που θα οδηγήσει στην τελική διόρθωση. Η προειδοποίησή του είναι σαφής: οι επενδυτές που αγοράζουν σήμερα SpaceX, δεν αγοράζουν μετοχές, αλλά ένα εισιτήριο για μια παράσταση που σύντομα θα κατεβάσει αυλαία.
