Υπαρξιακή απειλή ή ψηφιακό εργαλείο επικοινωνίας; Από τον «ψήστη» Μαρινάκη στο κουτάβι του Μάγιαρ

Η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) συχνά κινείται ανάμεσα σε δύο άκρα: από τη μία πλευρά, οι δυστοπικές προειδοποιήσεις για μια υπαρξιακή απειλή που θα μπορούσε να αφανίσει την ανθρωπότητα, και από την άλλη, η καθημερινή, σχεδόν παιχνιδιώδης χρήση της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πρόσφατα, η ελληνική και η διεθνής πολιτική σκηνή προσέφεραν δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της νέας πραγματικότητας. Η εικόνα του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη ως «ψήστη» και η επικοινωνιακή στρατηγική του Ούγγρου πολιτικού Πέτερ Μάγιαρ με το κουτάβι του, αναδεικνύουν το πώς η AI και τα ψηφιακά εργαλεία αναδιαμορφώνουν το πολιτικό γίγνεσθαι.

Η Σάτιρα ως Πολιτικό Εργαλείο και ο «Ψήστης» Μαρινάκης

Η περίπτωση της εικόνας του Παύλου Μαρινάκη, η οποία δημιουργήθηκε με εργαλεία AI και τον παρουσίαζε σε ρόλο λαϊκού ψήστη, δεν ήταν απλώς ένα αστείο των social media. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης τάσης όπου η τεχνολογία χρησιμοποιείται για να «ανθρωποποιήσει» ή να αποδομήσει πολιτικά πρόσωπα. Στην εποχή της εικόνας, η AI επιτρέπει την ταχύτατη παραγωγή περιεχομένου που μπορεί να γίνει viral, παρακάμπτοντας τα παραδοσιακά φίλτρα των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν τέτοιες πρακτικές υπονομεύουν τη σοβαρότητα του πολιτικού διαλόγου ή αν αποτελούν μια αναγκαία προσαρμογή στη γλώσσα της Gen Z.

Η χρήση της AI στη σάτιρα είναι παλιά όσο και η ίδια η τεχνολογία, αλλά η ευκολία πρόσβασης σε εργαλεία όπως το Midjourney ή το DALL-E έχει αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Όταν ένας πολιτικός εμφανίζεται σε ένα πλαίσιο εντελώς ξένο προς την ιδιότητά του, το μήνυμα που εισπράττει ο θεατής είναι διττό: από τη μία υπάρχει η οικειότητα και από την άλλη η αίσθηση ότι η πραγματικότητα είναι πλέον εύπλαστη. Αυτή η ευπλαστότητα είναι που ανησυχεί τους αναλυτές, καθώς τα όρια μεταξύ της αθώας σάτιρας και της σκόπιμης παραποίησης γίνονται όλο και πιο δυσδιάκριτα.

Ο Πέτερ Μάγιαρ και η Στρατηγική της «Ψηφιακής Εγγύτητας»

Στην Ουγγαρία, ο Πέτερ Μάγιαρ, ο άνθρωπος που τάραξε τα νερά της πολιτικής κυριαρχίας του Βίκτορ Όρμπαν, χρησιμοποίησε μια διαφορετική αλλά εξίσου αποτελεσματική προσέγγιση. Η χρήση ενός κουταβιού στην επικοινωνιακή του εκστρατεία, σε συνδυασμό με την έντονη παρουσία στα social media, λειτούργησε ως αντίβαρο στην κρατική προπαγάνδα. Αν και εδώ η AI μπορεί να μην έπαιξε τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη δημιουργία της εικόνας, η λογική της «αλγοριθμικής επιτυχίας» είναι η ίδια. Ο Μάγιαρ κατάλαβε ότι στον ψηφιακό κόσμο, το συναίσθημα και η αμεσότητα υπερτερούν των ξύλινων πολιτικών λόγων.

Το κουτάβι του Μάγιαρ έγινε σύμβολο μιας νέας, πιο «ανθρώπινης» πολιτικής, η οποία όμως βασίζεται στην ίδια τεχνολογική υποδομή που επιτρέπει στα deepfakes να ευδοκιμούν. Η ικανότητα να ελέγχεις το αφήγημα μέσω οπτικών ερεθισμάτων που προκαλούν θετικά συναισθήματα είναι μια δύναμη που η AI μπορεί να πολλαπλασιάσει στο μέλλον, δημιουργώντας «τέλειους» πολιτικούς ηγέτες που θα είναι προϊόντα αλγοριθμικής βελτιστοποίησης.

Υπαρξιακή Απειλή ή Κρίση Αλήθειας;

Όταν μιλάμε για την AI ως υπαρξιακή απειλή, συνήθως φανταζόμαστε σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Ωστόσο, η πραγματική απειλή μπορεί να είναι πολύ πιο πεζή: η πλήρης κατάρρευση της εμπιστοσύνης σε αυτό που βλέπουμε και ακούμε. Αν ο Παύλος Μαρινάκης μπορεί να γίνει «ψήστης» για πλάκα, τι εμποδίζει έναν κακόβουλο δρώντα να δημιουργήσει ένα βίντεο όπου ένας ηγέτης κηρύσσει πόλεμο ή παραδέχεται ένα σκάνδαλο που δεν συνέβη ποτέ;

• Η διάβρωση της αντικειμενικής αλήθειας μέσω της μαζικής παραγωγής συνθετικού περιεχομένου.
• Η χρήση της AI για την εξατομικευμένη στόχευση ψηφοφόρων με μηνύματα που πατούν στα ψυχολογικά τους κενά.
• Η δυσκολία των ρυθμιστικών αρχών να παρακολουθήσουν την ταχύτητα της τεχνολογικής εξέλιξης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), προσπαθεί να θέσει κανόνες, ειδικά όσον αφορά τη σήμανση του περιεχομένου που παράγεται από AI. Ωστόσο, στην πολιτική αρένα, όπου η εντύπωση μένει συχνά περισσότερο από τη διάψευση, η πρόκληση παραμένει τεράστια. Η AI δεν απειλεί την ύπαρξή μας ως βιολογικά όντα, αλλά απειλεί την ύπαρξη του κοινού εδάφους πάνω στο οποίο οικοδομείται η δημοκρατία.

Συμπέρασμα: Η Πρόκληση της Νέας Εποχής

Η μετάβαση από τις παραδοσιακές αφίσες στις AI-generated εικόνες και τα viral βίντεο είναι μη αναστρέψιμη. Ο «ψήστης» Μαρινάκης και το κουτάβι του Μάγιαρ είναι απλώς οι προάγγελοι μιας εποχής όπου η πολιτική θα διεξάγεται σε ένα περιβάλλον «επαυξημένης πραγματικότητας». Το ζητούμενο δεν είναι να απαγορεύσουμε την τεχνολογία, αλλά να εκπαιδεύσουμε τους πολίτες να είναι κριτικοί απέναντι σε αυτό που καταναλώνουν. Η υπαρξιακή απειλή της AI δεν βρίσκεται στους κώδικες των προγραμμάτων, αλλά στην πιθανή μας παραίτηση από την αναζήτηση της αλήθειας.