Σε μια εποχή όπου η ψηφιακή μοναξιά τείνει να γίνει η νέα πανδημία, η συζήτηση για το ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στις διαπροσωπικές μας σχέσεις αποκτά μια σχεδόν υπαρξιακή χροιά. Πρόσφατα, ο Πρεσβύτερος Γκέριτ Γκονγκ, μέλος της Ηγεσίας της Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων των Τελευταίων Ημερών, κατέθεσε μια ενδιαφέρουσα και ηθικά φορτισμένη πρόταση: η ΤΝ δεν πρέπει να θεωρείται ως υποκατάστατο της ανθρώπινης παρουσίας, αλλά ως ένας «μεγεθυντικός φακός» που μπορεί να βαθύνει τη σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων.
Η παρέμβαση αυτή έρχεται σε μια κρίσιμη καμπή. Καθώς οι αλγόριθμοι γίνονται ολοένα και πιο ικανοί στο να προσομοιώνουν την ανθρώπινη συνομιλία, τον ενσυναισθητικό λόγο και τη συντροφικότητα, ο κίνδυνος της «απονεύρωσης» των σχέσεων είναι ορατός. Ο Γκονγκ υποστηρίζει ότι η τεχνολογία, όταν χρησιμοποιείται με ηθική πυξίδα, μπορεί να γεφυρώσει αποστάσεις, να διευκολύνει τη γενεαλογική έρευνα και να βοηθήσει στη διατήρηση της οικογενειακής ιστορίας, ενισχύοντας τελικά τους δεσμούς που μας κάνουν ανθρώπους.
Η Παγίδα της Ψηφιακής Προσομοίωσης
Το κεντρικό επιχείρημα της διδασκαλίας του Γκονγκ εστιάζει στην ειδοποιό διαφορά μεταξύ της «πληροφορίας» και της «παρουσίας». Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επεξεργαστεί δισεκατομμύρια δεδομένα, να συνθέσει κείμενα που μοιάζουν με ανθρώπινα και να παρέχει συμβουλές βασισμένες σε στατιστικά μοντέλα. Ωστόσο, στερείται του «πνεύματος» και της βιωμένης εμπειρίας που αποτελούν τον πυρήνα της ανθρώπινης σχέσης.
- Η ΤΝ στερείται αυθεντικής ευαλωτότητας, η οποία είναι απαραίτητη για την πραγματική οικειότητα.
- Οι αλγόριθμοι λειτουργούν βάσει προβλέψεων, ενώ οι ανθρώπινες σχέσεις ευδοκιμούν μέσα από το απρόβλεπτο και τη θυσία.
- Η υπερβολική εξάρτηση από ψηφιακούς βοηθούς μπορεί να οδηγήσει σε ατροφία των κοινωνικών μας δεξιοτήτων.
Ο κίνδυνος, σύμφωνα με αναλυτές της ηθικής της τεχνολογίας, δεν είναι ότι οι μηχανές θα γίνουν «άνθρωποι», αλλά ότι οι άνθρωποι θα αρχίσουν να αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον ως μηχανές – ως πηγές πληροφοριών ή μέσο ικανοποίησης αναγκών, χωρίς το βάθος της πνευματικής σύνδεσης.
Η Τεχνολογία ως Εργαλείο Διακονίας
Αντί για μια τεχνοφοβική στάση, η προσέγγιση του Γκονγκ προτείνει μια δημιουργική ενσωμάτωση. Αναφέρει παραδείγματα όπου η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά, όπως στη μετάφραση γλωσσών σε πραγματικό χρόνο που επιτρέπει σε ανθρώπους από διαφορετικούς πολιτισμούς να επικοινωνήσουν, ή στη χρήση εργαλείων που βοηθούν άτομα με αναπηρίες να συμμετέχουν ισότιμα στην κοινωνική ζωή.
«Η τεχνολογία μπορεί να μας βοηθήσει να βρούμε ο ένας τον άλλον, αλλά δεν μπορεί να είναι ο προορισμός μας», σημειώνουν πηγές προσκείμενες στη φιλοσοφία του.
Στο πλαίσιο της θρησκευτικής και οικογενειακής ζωής, η ΤΝ χρησιμοποιείται ήδη για την αναγνώριση γραφής σε παλαιά αρχεία, επιτρέποντας σε εκατομμύρια ανθρώπους να ανακαλύψουν τις ρίζες τους. Αυτή η χρήση της τεχνολογίας δεν αντικαθιστά την αγάπη για τους προγόνους, αλλά την τροφοδοτεί με νέα δεδομένα, κάνοντας την ιστορία ζωντανή.
Η Ηθική Ευθύνη του Χρήστη
Τελικά, η ευθύνη μετατοπίζεται στον άνθρωπο. Η ΤΝ είναι ένας καθρέφτης των προθέσεών μας. Αν τη χρησιμοποιήσουμε για να αποφύγουμε τη δύσκολη δουλειά της οικοδόμησης σχέσεων, τότε θα βρεθούμε σε έναν κόσμο γεμάτο «έξυπνες» αλλά κενές αλληλεπιδράσεις. Αν όμως τη χρησιμοποιήσουμε για να εξοικονομήσουμε χρόνο από τετριμμένες εργασίες, ώστε να αφιερώσουμε ποιοτικό χρόνο στους αγαπημένους μας, τότε η τεχνολογία εκπληρώνει τον υψηλότερο σκοπό της.
Η διδασκαλία του Γκονγκ μας υπενθυμίζει ότι η αυθεντικότητα δεν μπορεί να προγραμματιστεί. Η ζεστασιά ενός χεριού, η σιωπή της κατανόησης και η κοινή εμπειρία του πόνου και της χαράς παραμένουν αποκλειστικά ανθρώπινα προνόμια. Σε έναν κόσμο που τρέχει προς την πλήρη αυτοματοποίηση, η επιλογή της ανθρώπινης επαφής γίνεται μια πράξη αντίστασης και πνευματικής αφύπνισης.
