Σε μια εποχή όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) παρουσιάζεται ως η πανάκεια για κάθε κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα, ο Cory Doctorow, ο συγγραφέας και ακτιβιστής που χάρισε στον κόσμο τον όρο «enshittification» (ενσιτοποίηση), έρχεται να ταράξει τα νερά. Σε μια εκτενή ανάλυση που ακολούθησε την πρόσφατη συνέντευξή του στον Guardian, ο Doctorow στρέφει τα βέλη του εναντίον της «ελίτ της Silicon Valley», με κύριο στόχο τον Elon Musk, και αποδομεί το αφήγημα της AI ως μιας αναπόφευκτης επανάστασης.
Σύμφωνα με τον Doctorow, η τρέχουσα φρενίτιδα γύρω από την AI δεν είναι παρά μια «σκληρή φαντασίωση των αφεντικών». Δεν πρόκειται για τη δημιουργία μιας ανώτερης νοημοσύνης που θα απελευθερώσει την ανθρωπότητα, αλλά για μια στρατηγική κίνηση με στόχο την υποτίμηση της εργασίας, την κατάργηση των συνδικάτων και τη συγκέντρωση πλούτου σε επίπεδα που, όπως υποστηρίζει, είναι αδύνατο να επιτευχθούν χωρίς να προκληθεί πόνος σε χιλιάδες ανθρώπους.
Ο Μύθος του Elon Musk και η Κατάρρευση του «Ιδιοφυούς»
Ο Doctorow δεν μασάει τα λόγια του για τον Elon Musk. Για χρόνια, ο Musk παρουσιαζόταν ως ένας σύγχρονος Tony Stark, ένας οραματιστής που θα μας πήγαινε στον Άρη και θα έσωζε τον πλανήτη με τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Ωστόσο, η εξαγορά του Twitter (νυν X) και η μετέπειτα διαχείρισή του αποκάλυψαν, σύμφωνα με τον Doctorow, την πραγματική φύση αυτής της ισχύος. «Δεν μπορείς να βγάλεις δισεκατομμύρια χωρίς να βλάψεις κόσμο», δηλώνει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι ο πλούτος αυτού του μεγέθους προέρχεται σχεδόν πάντα από την εκμετάλλευση, τη μονοπωλιακή συμπεριφορά και την αποφυγή των ρυθμιστικών κανόνων.
Η περίπτωση της Tesla, για παράδειγμα, αναλύεται όχι ως ένας θρίαμβος της μηχανικής, αλλά ως ένας θρίαμβος των επιδοτήσεων και της χρηματοπιστωτικής μηχανικής. Ο Doctorow υποστηρίζει ότι η εικόνα του Musk ως «ιδιοφυΐας» ήταν ένα απαραίτητο μάρκετινγκ για να διατηρηθεί η τιμή της μετοχής σε δυσθεώρητα ύψη, μακριά από τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη μιας παραδοσιακής αυτοκινητοβιομηχανίας. Όταν η μάσκα έπεσε, αυτό που απέμεινε ήταν ένας άνθρωπος που χρησιμοποιεί την πλατφόρμα του για να προωθήσει αντιδραστικές ιδέες και να επιτεθεί σε όποιον τολμά να αμφισβητήσει την αυθεντία του.
Η Φούσκα της AI και η «Ενσιτοποίηση» των Πάντων
Το κεντρικό επιχείρημα του Doctorow για την AI είναι ότι ακολουθεί την ίδια πορεία με τις προηγούμενες τεχνολογικές υποσχέσεις (όπως τα crypto ή το metaverse). Η «ενσιτοποίηση» περιγράφει τη διαδικασία όπου μια πλατφόρμα είναι αρχικά καλή για τους χρήστες της, στη συνέχεια γίνεται κακή για αυτούς προκειμένου να ωφελήσει τους επιχειρηματικούς πελάτες, και τελικά γίνεται κακή για όλους προκειμένου να αποσπάσει το μέγιστο δυνατό κέρδος για τους μετόχους της.
- Εξαγωγή Αξίας: Η AI εκπαιδεύεται πάνω σε κλεμμένο περιεχόμενο από δημιουργούς, καλλιτέχνες και συγγραφείς, χωρίς αποζημίωση.
- Υποβάθμιση Ποιότητας: Τα Large Language Models (LLMs) συχνά παράγουν «παραισθήσεις» (hallucinations), αλλά οι εταιρείες τα προωθούν ως αντικαταστάτες ανθρώπων για να μειώσουν το κόστος.
- Εργασιακή Πειθαρχία: Η απειλή της αντικατάστασης από AI χρησιμοποιείται για να αναγκάσει τους εργαζόμενους να δεχτούν χαμηλότερους μισθούς και χειρότερες συνθήκες.
Ο Doctorow προειδοποιεί ότι η AI δεν είναι «έξυπνη» με την ανθρώπινη έννοια. Είναι ένας εξελιγμένος μηχανισμός στατιστικής πρόβλεψης που, αν και εντυπωσιακός, στερείται κατανόησης και ηθικής πυξίδας. Η προώθησή της ως «τεχνητής γενικής νοημοσύνης» (AGI) είναι, κατά τον ίδιο, ένας τρόπος να αποσπαστεί η προσοχή από τα πραγματικά προβλήματα: την κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και την περιβαλλοντική καταστροφή που προκαλούν τα τεράστια data centers.
Η Πολιτική Οικονομία του Ψεύδους
«Η AI είναι μια τεχνολογία που έχει σχεδιαστεί για να κάνει τους πλούσιους πλουσιότερους, πείθοντας τους υπόλοιπους από εμάς ότι είμαστε ξεπερασμένοι.»
Αυτή η φράση συνοψίζει την οπτική του Doctorow. Υποστηρίζει ότι ζούμε σε μια εποχή «τεχνοφεουδαρχίας», όπου οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας ελέγχουν τις ψηφιακές υποδομές όπως οι φεουδάρχες έλεγχαν τη γη. Οι χρήστες και οι μικρές επιχειρήσεις είναι οι «δουλοπάροικοι» που παράγουν αξία μέσα σε αυτά τα κλειστά οικοσυστήματα, ενώ οι κανόνες αλλάζουν αυθαίρετα προς όφελος του ιδιοκτήτη.
Η λύση, σύμφωνα με τον Doctorow, δεν είναι απλώς η «ηθική AI», αλλά η ενεργός αντιμονοπωλιακή πολιτική και η ενίσχυση των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Πρέπει να σπάσουμε τα μονοπώλια της Google, της Amazon και της Microsoft, και να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία υπηρετεί τις ανθρώπινες ανάγκες και όχι τις φαντασιώσεις των δισεκατομμυριούχων για απόλυτο έλεγχο. Η ιστορία του Elon Musk και η φούσκα της AI είναι ένα μάθημα για το τι συμβαίνει όταν επιτρέπουμε στην τεχνολογική ισχύ να λειτουργεί χωρίς δημοκρατικό έλεγχο.
Κλείνοντας, ο Doctorow μας καλεί να δούμε πέρα από τη λάμψη των αλγορίθμων. Η τεχνολογία είναι εργαλείο, και το ερώτημα δεν είναι τι μπορεί να κάνει, αλλά ποιος την ελέγχει και για ποιο σκοπό. Αν η απάντηση είναι «για να γίνουν μερικοί άνθρωποι δισεκατομμυριούχοι», τότε το αποτέλεσμα θα είναι αναπόφευκτα η βλάβη της κοινωνικής συνοχής και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
