Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων και οικονομικής αβεβαιότητας, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, εκπέμπει ένα ηχηρό σήμα κινδύνου και ταυτόχρονα μια έκκληση για δράση. Η κεντρική του θέση είναι σαφής: η Ευρωζώνη δεν μπορεί πλέον να παραμένει σε μια κατάσταση «ημιτελούς οικοδομήματος». Η επιλογή που αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι δυαδική και αμείλικτη: είτε θα προχωρήσουν σε μια βαθύτερη πολιτική και οικονομική ενοποίηση, είτε θα βρεθούν αντιμέτωποι με διαδοχικές κρίσεις που θα απειλήσουν τη συνοχή του κοινού νομίσματος.
Η Αρχιτεκτονική που Λείπει: Τραπεζική Ένωση και Κεφαλαιαγορές
Ο κ. Στουρνάρας εστιάζει πρωτίστως στην ανάγκη ολοκλήρωσης της Τραπεζικής Ένωσης. Παρά τα βήματα που έχουν γίνει μετά την κρίση χρέους της προηγούμενης δεκαετίας, ο τρίτος πυλώνας –το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασφάλισης Καταθέσεων (EDIS)– παραμένει «παγωμένος» λόγω πολιτικών διαφωνιών, κυρίως από τις χώρες του Βορρά. Χωρίς αυτόν, το τραπεζικό σύστημα παραμένει κατακερματισμένο κατά μήκος εθνικών συνόρων, εμποδίζοντας την ελεύθερη ροή κεφαλαίων και αυξάνοντας το κόστος δανεισμού για τις επιχειρήσεις στον Νότο.
Παράλληλα, η Ένωση Κεφαλαιαγορών (Capital Markets Union) αποτελεί, κατά τον Διοικητή, το κλειδί για την χρηματοδότηση της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. Σήμερα, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις βασίζονται υπερβολικά στον τραπεζικό δανεισμό, σε αντίθεση με τις αμερικανικές που αντλούν κεφάλαια από τις αγορές. Η ενοποίηση των κεφαλαιαγορών θα επέτρεπε την κινητοποίηση των τεράστιων ιδιωτικών αποταμιεύσεων των Ευρωπαίων πολιτών προς παραγωγικές επενδύσεις, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα της ηπείρου.
Η Έκθεση Ντράγκι ως «Οδικός Χάρτης» Επιβίωσης
Οι θέσεις του Γιάννη Στουρνάρα ευθυγραμμίζονται πλήρως με τα συμπεράσματα της πρόσφατης έκθεσης του Μάριο Ντράγκι για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Ο Διοικητής υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη χάνει έδαφος έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας, όχι μόνο λόγω του ενεργειακού κόστους, αλλά κυρίως λόγω του ελλείμματος καινοτομίας και της έλλειψης οικονομιών κλίμακας. Η λύση δεν μπορεί να είναι εθνική. Κανένα κράτος-μέλος, ούτε καν η Γερμανία, δεν διαθέτει το μέγεθος για να ανταγωνιστεί τους παγκόσμιους κολοσσούς σε τεχνολογίες αιχμής όπως η τεχνητή νοημοσύνη.
Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Στουρνάρας υποστηρίζει την ανάγκη για κοινά ευρωπαϊκά επενδυτικά εργαλεία. Η εμπειρία του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF) έδειξε ότι η Ευρώπη μπορεί να δρα συλλογικά σε περιόδους κρίσης. Ωστόσο, το ζητούμενο τώρα είναι η δημιουργία ενός μόνιμου δημοσιονομικού μηχανισμού που θα χρηματοδοτεί «ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά», όπως η άμυνα, οι ενεργειακές διασυνδέσεις και η βασική έρευνα. Χωρίς μια κοινή δημοσιονομική ικανότητα, η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ θα συνεχίσει να σηκώνει δυσανάλογο βάρος για τη σταθεροποίηση της οικονομίας.
Ο Κίνδυνος του Πολιτικού Κατακερματισμού
Πέρα από τους τεχνοκρατικούς δείκτες, ο Διοικητής της ΤτΕ προειδοποιεί για τις κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες της αδράνειας. Η άνοδος του λαϊκισμού και των ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων τροφοδοτείται από την αίσθηση ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να προστατεύσει τους πολίτες της από τις εξωγενείς κρίσεις. Αν η Ευρωζώνη δεν καταφέρει να παράγει ανάπτυξη και ευημερία για όλους, η κοινωνική συνοχή θα διαρραγεί.
- Δημοσιονομική Πειθαρχία vs Επενδύσεις: Ο Στουρνάρας ζητά μια ισορροπία που δεν θα πνίγει την ανάπτυξη στο όνομα της λιτότητας.
- Ενεργειακή Αυτονομία: Η ανάγκη για ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας είναι πλέον ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
- Θεσμικές Μεταρρυθμίσεις: Η κατάργηση της ομοφωνίας σε κρίσιμα οικονομικά ζητήματα θεωρείται απαραίτητη για την ταχύτητα λήψης αποφάσεων.
Εν κατακλείδι, η παρέμβαση του Γιάννη Στουρνάρα δεν είναι απλώς μια οικονομική ανάλυση, αλλά ένα πολιτικό μανιφέστο για την επιβίωση της Ευρώπης. Η «νέα κανονικότητα» των διαρκών κρίσεων απαιτεί μια Ευρώπη που δεν θα αντιδρά απλώς στα γεγονότα, αλλά θα τα διαμορφώνει μέσω της ισχύος της ενοποίησής της. Για την Ελλάδα, μια τέτοια εξέλιξη είναι ζωτικής σημασίας, καθώς η θωράκιση της Ευρωζώνης αποτελεί την καλύτερη εγγύηση για τη σταθερότητα της εγχώριας οικονομίας.
