Η συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) συχνά περιορίζεται στις τεχνικές της δυνατότητες ή στους υπαρξιακούς κινδύνους που εγκυμονεί. Ωστόσο, ο Patrick Artus, ένας από τους πιο επιδραστικούς οικονομολόγους της Γαλλίας και σύμβουλος στη Natixis, μετατοπίζει το ενδιαφέρον σε μια πιο θεμελιώδη, υλική πραγματικότητα: την οικονομική επιβίωση του κοινωνικού συνόλου. Σύμφωνα με την πρόσφατη ανάλυσή του, η οποία δημοσιεύθηκε στη Le Monde, η υπόσχεση της ΤΝ για μια νέα εποχή ευημερίας είναι κενό γράμμα αν δεν συνοδευτεί από ριζικές πολιτικές αναδιανομής του εισοδήματος.
Το κεντρικό επιχείρημα του Artus εστιάζει στο παράδοξο της παραγωγικότητας. Ενώ η ΤΝ αναμένεται να αυξήσει κατακόρυφα την αποδοτικότητα των επιχειρήσεων, μειώνοντας το κόστος παραγωγής και αυτοματοποιώντας περίπλοκες εργασίες, αυτό δεν μεταφράζεται αυτόματα σε αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ). Για να υπάρξει ανάπτυξη, πρέπει να υπάρχει ζήτηση. Αν τα κέρδη από την ΤΝ συσσωρεύονται αποκλειστικά στους κατόχους κεφαλαίου και στους μετόχους των τεχνολογικών κολοσσών, ενώ οι μισθοί των εργαζομένων πιέζονται ή οι θέσεις εργασίας καταργούνται, τότε η αγοραστική δύναμη της κοινωνίας θα καταρρεύσει, οδηγώντας σε οικονομική στασιμότητα.
Το Παράδοξο της Παραγωγικότητας και η Παγίδα της Ζήτησης
Ιστορικά, κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση —από την ατμομηχανή μέχρι τον ηλεκτρισμό— συνοδευόταν από μια αναδιάρθρωση της αγοράς εργασίας. Ο Artus επισημαίνει ότι η ΤΝ διαφέρει επειδή επηρεάζει όχι μόνο τη χειρωνακτική, αλλά και τη διανοητική εργασία υψηλής ειδίκευσης. Αυτό δημιουργεί έναν κίνδυνο «αποειδίκευσης» και συμπίεσης των μισθών σε κλάδους που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ασφαλείς. Αν η αξία που παράγεται από τα αλγοριθμικά συστήματα δεν επιστρέφει στους εργαζόμενους μέσω υψηλότερων αμοιβών ή μειωμένου χρόνου εργασίας χωρίς απώλεια εισοδήματος, η οικονομία θα βρεθεί σε μια «παγίδα χαμηλής ζήτησης».
Ο Artus υποστηρίζει ότι η ΤΝ θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια «οικονομία της προσφοράς» χωρίς αγοραστές. Οι επιχειρήσεις θα παράγουν περισσότερα και φθηνότερα προϊόντα, αλλά η μεσαία τάξη, πλήττοντας από την αυτοματοποίηση, δεν θα έχει τους πόρους να τα καταναλώσει. Αυτή η ανισορροπία είναι η μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ανάπτυξη τις επόμενες δεκαετίες.
Η Ανάγκη για ένα Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο
Για να αποφευχθεί αυτό το σενάριο, ο Γάλλος οικονομολόγος προτείνει την ενεργή παρέμβαση του κράτους. Η αναδιανομή δεν πρέπει να θεωρείται απλώς μια πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά μια μακροοικονομική αναγκαιότητα. Οι προτάσεις που βρίσκονται στο τραπέζι περιλαμβάνουν:
- Φορολόγηση των «Ενοικίων» της ΤΝ: Επιβολή ειδικών φόρων στα υπερκέρδη που προκύπτουν αποκλειστικά από την αυτοματοποίηση, ώστε να χρηματοδοτηθούν κοινωνικά δίχτυα ασφαλείας.
- Ενίσχυση της Δια Βίου Μάθησης: Επένδυση στην επανακατάρτιση των εργαζομένων, όχι όμως με τον παραδοσιακό τρόπο, αλλά με εστίαση σε δεξιότητες που η ΤΝ αδυνατεί να αναπαράγει, όπως η ενσυναίσθηση και η στρατηγική κρίση.
- Μείωση του Χρόνου Εργασίας: Η ΤΝ μπορεί να επιτρέψει την παραγωγή του ίδιου πλούτου σε λιγότερες ώρες. Η αναδιανομή αυτού του κέρδους με τη μορφή ελεύθερου χρόνου θα μπορούσε να διατηρήσει την κοινωνική συνοχή.
Ο Artus προειδοποιεί ότι αν οι κυβερνήσεις καθυστερήσουν να δράσουν, η δυσαρέσκεια των πολιτών θα τροφοδοτήσει τον λαϊκισμό και την πολιτική αστάθεια, γεγονός που με τη σειρά του θα υπονομεύσει τις επενδύσεις στην ίδια την τεχνολογία.
Η Ευρώπη στο Σταυροδρόμι
Ιδιαίτερη σημασία έχει η θέση της Ευρώπης σε αυτό το νέο τοπίο. Ενώ οι ΗΠΑ και η Κίνα προηγούνται στην ανάπτυξη της τεχνολογίας, η Ευρώπη έχει την ευκαιρία να πρωτοστατήσει στο «κοινωνικό μοντέλο της ΤΝ». Σύμφωνα με τον Artus, η ΕΕ πρέπει να χρησιμοποιήσει τη ρυθμιστική της ισχύ όχι μόνο για τη δεοντολογία των αλγορίθμων, αλλά και για τη διασφάλιση ότι οι καρποί της ψηφιακής επανάστασης θα διαχυθούν σε ολόκληρη την ήπειρο. Η έλλειψη μιας κοινής δημοσιονομικής πολιτικής για την αναδιανομή του πλούτου της ΤΝ θα μπορούσε να διευρύνει το χάσμα μεταξύ των πλούσιων και φτωχών κρατών-μελών.
Εν κατακλείδι, η ανάλυση του Patrick Artus αποτελεί μια ηχηρή υπενθύμιση: η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι μια ουδέτερη δύναμη της φύσης, αλλά ένα εργαλείο που λειτουργεί μέσα σε συγκεκριμένα οικονομικά πλαίσια. Η ικανότητά της να δημιουργήσει ανάπτυξη εξαρτάται λιγότερο από τις γραμμές του κώδικα και περισσότερο από τις γραμμές των νόμων που θα ορίσουν πώς μοιράζεται ο πλούτος στον 21ο αιώνα.
