Στο επιβλητικό κτίριο Eccles στην Ουάσιγκτον, οι αξιωματούχοι της Federal Reserve δεν περιορίζονται πλέον μόνο στην ανάλυση των παραδοσιακών δεικτών πληθωρισμού και των επιτοκίων. Η νέα μεγάλη μεταβλητή στην εξίσωση της νομισματικής πολιτικής είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI). Με την αγορά εργασίας των ΗΠΑ να παρουσιάζει σημάδια κόπωσης αλλά και απρόσμενης ανθεκτικότητας, τα τελευταία στοιχεία για τις θέσεις εργασίας (JOLTS) και τη μισθοδοσία των μη αγροτικών τομέων αποκτούν μια νέα, τεχνολογική χροιά. Το ερώτημα που καίνε τους κεντρικούς τραπεζίτες είναι απλό αλλά τρομακτικό: Μήπως η AI αλλάζει το «φυσικό ποσοστό ανεργίας» χωρίς να το έχουμε αντιληφθεί;
Το Παράδοξο της Παραγωγικότητας και η Fed
Ιστορικά, η εισαγωγή νέων τεχνολογιών υπόσχεται αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία με τη σειρά της επιτρέπει στην οικονομία να αναπτύσσεται ταχύτερα χωρίς να πυροδοτείται πληθωρισμός. Ωστόσο, το «παράδοξο του Solow» —η παρατήρηση ότι βλέπουμε τους υπολογιστές παντού εκτός από τα στατιστικά στοιχεία παραγωγικότητας— φαίνεται να στοιχειώνει ξανά τους αναλυτές. Η Fed εξετάζει αν η μαζική υιοθέτηση της Generative AI άρχισε επιτέλους να μετακινεί τη βελόνα της παραγωγικότητας. Εάν οι εργαζόμενοι γίνονται πιο αποτελεσματικοί χάρη στα εργαλεία AI, οι επιχειρήσεις μπορούν να απορροφήσουν το υψηλότερο κόστος εργασίας χωρίς να αυξήσουν τις τιμές των προϊόντων τους. Αυτό θα έδινε στη Fed το «πράσινο φως» για να διατηρήσει τα επιτόκια σε πιο ευνοϊκά επίπεδα.
Ωστόσο, η άλλη όψη του νομίσματος είναι η «πίεση» στην αγορά εργασίας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ενώ οι θέσεις εργασίας σε τομείς όπως η φιλοξενία και η υγεία παραμένουν σταθερές, στους τομείς της τεχνολογίας, της χρηματοοικονομικής ανάλυσης και των νομικών υπηρεσιών, η ζήτηση για ανθρώπινο δυναμικό αρχίζει να φθίνει. Αυτό δεν είναι απαραίτητα ένδειξη ύφεσης, αλλά ένδειξη αντικατάστασης. Η Fed πρέπει να διακρίνει αν η μείωση των προσλήψεων οφείλεται στην περιοριστική νομισματική πολιτική ή στο γεγονός ότι οι αλγόριθμοι κάνουν πλέον τη δουλειά των entry-level αναλυτών.
Δομικές Αλλαγές και το Φαινόμενο του «Labor Hoarding»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα φαινόμενα που παρατηρούνται είναι η «αποθεματοποίηση εργασίας» (labor hoarding). Πολλές εταιρείες, φοβούμενες τη δυσκολία εύρεσης εξειδικευμένου προσωπικού που αντιμετώπισαν μετά την πανδημία, διατηρούν εργαζομένους ακόμη και αν η ζήτηση μειώνεται. Όμως, η AI προσφέρει μια διέξοδο από αυτό το κόστος. Οι πρόσφατες εκθέσεις δείχνουν ότι οι εταιρείες αρχίζουν να αντικαθιστούν τη στρατηγική του hoarding με τη στρατηγική του «AI-first». Αυτό μεταβάλλει τη δυναμική των διαπραγματεύσεων για τους μισθούς. Όταν ο εργαζόμενος γνωρίζει ότι ένα μοντέλο LLM μπορεί να εκτελέσει το 40% των καθηκόντων του, η διεκδίκηση μεγάλων αυξήσεων γίνεται δυσκολότερη. Για τη Fed, αυτό σημαίνει χαμηλότερες πληθωριστικές πιέσεις από την πλευρά των μισθών, αλλά και κίνδυνο κοινωνικής αστάθειας αν η μετάβαση γίνει πολύ απότομα.
- Η μείωση των κενών θέσεων εργασίας σε κλάδους έντασης γνώσης υποδηλώνει την πρώτη φάση της αυτοματοποίησης των λευκών κολάρων.
- Η αύξηση των επενδύσεων σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό λογισμικού έναντι των προσλήψεων δείχνει μια στροφή στην κατανομή πόρων.
- Οι περιφερειακές τράπεζες της Fed αναφέρουν ότι οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν την AI για να αντισταθμίσουν την έλλειψη ειδικευμένων εργατών σε παραδοσιακούς κλάδους.
«Δεν βλέπουμε απλώς μια κυκλική διακύμανση, αλλά μια θεμελιώδη ανακατανομή του τι σημαίνει 'απασχόληση' στην ψηφιακή εποχή», αναφέρει ανώτερος αναλυτής της Fed της Νέας Υόρκης.
Η Πρόκληση της Χάραξης Πολιτικής σε Αχαρτογράφητα Νερά
Το πρόβλημα για τον Jerome Powell και το συμβούλιο της Fed είναι ότι τα δεδομένα που λαμβάνουν είναι «καθυστερημένοι δείκτες» (lagging indicators). Μέχρι να αποτυπωθεί η επίδραση της AI στα επίσημα στατιστικά της κυβέρνησης, η αγορά εργασίας μπορεί να έχει ήδη υποστεί μόνιμο μετασχηματισμό. Η Fed καλείται τώρα να ενσωματώσει εναλλακτικές πηγές δεδομένων —από ιστότοπους αναζήτησης εργασίας έως δεδομένα χρήσης cloud— για να καταλάβει την ταχύτητα της αλλαγής. Αν η AI οδηγήσει σε ταχεία αύξηση της ανεργίας σε συγκεκριμένους κλάδους, η Fed ίσως αναγκαστεί να μειώσει τα επιτόκια πιο επιθετικά για να στηρίξει την οικονομία, ακόμη και αν ο πληθωρισμός δεν έχει φτάσει στον στόχο του 2%. Η ισορροπία είναι λεπτή: η υπερβολική στήριξη μπορεί να τροφοδοτήσει μια «φούσκα AI» στο χρηματιστήριο, ενώ η καθυστέρηση μπορεί να αφήσει εκατομμύρια εργαζόμενους στο περιθώριο μιας οικονομίας που δεν τους χρειάζεται πια.
