Η εποχή των «λευκών επιταγών» για τους εθνικούς αερομεταφορείς της Ευρώπης φαίνεται να κλείνει οριστικά. Σε μια απόφαση-σταθμό που ταρακουνά τα θεμέλια της ευρωπαϊκής πολιτικής ανταγωνισμού, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) απέρριψε την έφεση της Lufthansa και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επικυρώνοντας την προηγούμενη ακύρωση του πακέτου διάσωσης ύψους 6 δισεκατομμυρίων ευρώ που είχε λάβει η εταιρεία κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας δικαστικής σύγκρουσης
Όλα ξεκίνησαν το 2020, όταν η παγκόσμια αεροπορία βρέθηκε σε ελεύθερη πτώση λόγω των lockdowns. Η γερμανική κυβέρνηση, θορυβημένη από την προοπτική κατάρρευσης του εθνικού της συμβόλου, έσπευσε να εγκρίνει ένα γιγαντιαίο πακέτο ανακεφαλαιοποίησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπό την πίεση των έκτακτων συνθηκών, έδωσε το «πράσινο φως» με συνοπτικές διαδικασίες. Ωστόσο, ανταγωνιστές όπως η Ryanair και η Condor δεν έμειναν με σταυρωμένα τα χέρια, προσφεύγοντας στη δικαιοσύνη με το επιχείρημα ότι η ενίσχυση αυτή παραβίαζε τις αρχές του ελεύθερου ανταγωνισμού και έδινε στην Lufthansa ένα αθέμιτο πλεονέκτημα στην μετα-COVID εποχή.
Το Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ είχε ήδη αποφανθεί το 2023 ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε «πολλαπλά σφάλματα», κυρίως επειδή δεν εξέτασε αν η Lufthansa θα μπορούσε να αντλήσει κεφάλαια από τις αγορές αντί να στραφεί στο κράτος. Η τωρινή απόφαση του ΔΕΕ σφραγίζει αυτή την ετυμηγορία, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς ότι οι δικαστές ήταν υπερβολικά αυστηροί δεδομένης της κρίσης.
Οι νομικές και οικονομικές προεκτάσεις
Η απόφαση βασίζεται σε ένα κρίσιμο ερώτημα: Πότε δικαιούται μια εταιρεία κρατική στήριξη; Σύμφωνα με το Δικαστήριο, η Επιτροπή απέτυχε να αποδείξει ότι η Lufthansa δεν είχε πρόσβαση σε ιδιωτική χρηματοδότηση. Επιπλέον, οι όροι που τέθηκαν για την παραχώρηση χρονοθυρίδων (slots) σε αεροδρόμια όπως η Φρανκφούρτη και το Μόναχο κρίθηκαν ανεπαρκείς για να αντισταθμίσουν τη στρέβλωση του ανταγωνισμού.
- Η αρχή της αναγκαιότητας: Το κράτος πρέπει να είναι ο χρηματοδότης της έσχατης λύσης, όχι η πρώτη επιλογή.
- Η διαφάνεια της Κομισιόν: Η απόφαση αποτελεί ράπισμα για την Μαργκρέτε Βεστάγκερ, η οποία κατηγορήθηκε για υπερβολική ελαστικότητα απέναντι στα μεγάλα κράτη-μέλη.
- Το δεδικασμένο: Άλλες αεροπορικές εταιρείες που έλαβαν παρόμοια βοήθεια (π.χ. Air France-KLM) ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με παρόμοιες νομικές περιπέτειες.
Αν και η Lufthansa έχει ήδη αποπληρώσει το μεγαλύτερο μέρος της βοήθειας, η νομική ακύρωση δημιουργεί ένα «ρυθμιστικό κενό». Η εταιρεία βρίσκεται πλέον σε μια αμήχανη θέση, καθώς οι όροι υπό τους οποίους λειτουργούσε τα τελευταία χρόνια κρίθηκαν παράνομοι, γεγονός που θα μπορούσε να ανοίξει την πόρτα για αγωγές αποζημίωσης από ανταγωνιστές.
Μια νέα ισορροπία στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Η απόφαση αυτή δεν αφορά μόνο τα λογιστικά βιβλία μιας εταιρείας· αφορά το όραμα της Ευρώπης για μια ενιαία αγορά. Για χρόνια, η Γερμανία και η Γαλλία κατηγορούνται ότι χρησιμοποιούν την οικονομική τους ισχύ για να προστατεύουν τους «εθνικούς πρωταθλητές» τους, εις βάρος των μικρότερων χωρών και των νέων παικτών στην αγορά. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, με την κίνησή του αυτή, στέλνει ένα σαφές μήνυμα: Οι κανόνες του παιχνιδιού ισχύουν για όλους, ανεξάρτητα από το μέγεθος της σημαίας στην ουρά του αεροπλάνου.
«Ο ανταγωνισμός δεν είναι πολυτέλεια που αναστέλλεται σε περιόδους κρίσης, αλλά η εγγύηση ότι η ανάκαμψη θα είναι δίκαιη για όλους», σημειώνουν αναλυτές των Βρυξελλών.
Στο μέλλον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να είναι πολύ πιο προσεκτική και τεκμηριωμένη στις αποφάσεις της. Η Lufthansa, από την πλευρά της, καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να κυριαρχήσει στους αιθέρες στηριζόμενη στις δικές της δυνάμεις και όχι στην «ασφάλεια» του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών. Η ήττα στο Λουξεμβούργο είναι ένα μάθημα ταπεινότητας για τον γίγαντα των αιθέρων και μια νίκη για την έννοια της ισονομίας στην ΕΕ.
