Η Ιταλία, η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, βρίσκεται για άλλη μια φορά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι έρχεται αντιμέτωπη με τη σκληρή πραγματικότητα των αριθμών. Η πρόσφατη ανακοίνωση των δημοσιονομικών στοιχείων από τη Eurostat επιβεβαίωσε τους φόβους των αναλυτών: η Ρώμη απέτυχε να συγκρατήσει το έλλειμμά της εντός των ορίων που θέτουν οι νέοι κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας, πυροδοτώντας μια σειρά από ανησυχίες τόσο στις διεθνείς αγορές όσο και στους διαδρόμους των Βρυξελλών. Η κατάσταση αυτή δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα λογιστικής, αλλά μια βαθιά πολιτική και οικονομική πρόκληση που απειλεί να υπονομεύσει την εικόνα της «υπεύθυνης» ηγέτιδας που η Μελόνι προσπαθεί να οικοδομήσει από την ανάληψη των καθηκόντων της.
Το Φάντασμα του Superbonus και η Δημοσιονομική Εκτροπή
Ο κύριος ένοχος για την πρόσφατη δημοσιονομική διολίσθηση της Ιταλίας δεν είναι άλλος από το περιβόητο «Superbonus 110%». Πρόκειται για ένα εξαιρετικά γενναιόδωρο πρόγραμμα φορολογικών εκπτώσεων για την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, το οποίο εισήχθη από την κυβέρνηση του Τζουζέπε Κόντε κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Παρόλο που το μέτρο είχε ως στόχο την τόνωση της κατασκευαστικής δραστηριότητας και την πράσινη μετάβαση, το κόστος του αποδείχθηκε αστρονομικό και οι έλεγχοι ανεπαρκείς. Η κυβέρνηση Μελόνι κληρονόμησε αυτή τη δημοσιονομική «βόμβα», η οποία συνεχίζει να σκάει στους προϋπολογισμούς του 2024 και του 2025, εκτινάσσοντας το έλλειμμα πολύ πάνω από το όριο του 3% του ΑΕΠ.
Η Eurostat υπήρξε αμείλικτη στην αξιολόγησή της, υποχρεώνοντας την Ιταλία να καταγράψει τις δαπάνες αυτές με τρόπο που επιβαρύνει άμεσα το δημόσιο έλλειμμα. Αυτό θέτει τη Ρώμη σε τροχιά για την ενεργοποίηση της Διαδικασίας Υπερβολικού Ελλείμματος (EDP) από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σε μια περίοδο που τα επιτόκια παραμένουν σε σχετικά υψηλά επίπεδα και η ανάπτυξη στην Ευρωζώνη είναι αναιμική, η Ιταλία καλείται να εφαρμόσει ένα αυστηρό πρόγραμμα προσαρμογής, το οποίο θα περιορίσει τις δυνατότητες της Μελόνι να υλοποιήσει τις προεκλογικές της υποσχέσεις για μειώσεις φόρων και ενισχύσεις προς τα νοικοκυριά.
Η Ενεργειακή Κρίση και η Απώλεια της Ανταγωνιστικότητας
Πέρα από τα εσωτερικά λογιστικά προβλήματα, η Ιταλία παραμένει ευάλωτη στις διεθνείς ενεργειακές αναταράξεις. Παρά τις προσπάθειες διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας και τη μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο, το κόστος ενέργειας για την ιταλική βιομηχανία παραμένει από τα υψηλότερα στην Ευρώπη. Αυτό πλήττει άμεσα την ανταγωνιστικότητα των ιταλικών εξαγωγών, οι οποίες αποτελούν την ατμομηχανή της οικονομίας της χώρας. Η κυβέρνηση αναγκάστηκε να δαπανήσει δισεκατομμύρια ευρώ σε επιδοτήσεις για να προστατεύσει τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές, γεγονός που περιόρισε περαιτέρω τα δημοσιονομικά περιθώρια.
Η ενεργειακή μετάβαση, αν και απαραίτητη, απαιτεί τεράστιες επενδύσεις που η Ιταλία δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει χωρίς να αυξήσει το ήδη δυσθεώρητο χρέος της, το οποίο προσεγγίζει το 140% του ΑΕΠ. Η πίεση από τις Βρυξέλλες για τήρηση των πράσινων στόχων, σε συνδυασμό με την ανάγκη για δημοσιονομική πειθαρχία, δημιουργεί μια «συμπληγάδα» για τη Ρώμη. Η Μελόνι καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις της ΕΕ και στις ανάγκες της εγχώριας βιομηχανίας, η οποία ζητά απεγνωσμένα φθηνότερη ενέργεια για να επιβιώσει στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Πολιτικές Προεκτάσεις και το Μέλλον της Συμμαχίας
Στο εσωτερικό πολιτικό μέτωπο, η δημοσιονομική στενότητα προκαλεί τριγμούς στον κυβερνητικό συνασπισμό. Ο Ματέο Σαλβίνι της Λέγκας και οι κληρονόμοι του Σίλβιο Μπερλουσκόνι στη Forza Italia πιέζουν για πιο επεκτατικές πολιτικές, φοβούμενοι τη φθορά στις δημοσκοπήσεις. Ωστόσο, ο υπουργός Οικονομικών Τζιανκάρλο Τζορτζέτι, ο οποίος θεωρείται η φωνή της λογικής και ο συνδετικός κρίκος με τις αγορές, επιμένει στην ανάγκη για σοβαρότητα και περικοπές.
Η Τζόρτζια Μελόνι γνωρίζει ότι οποιαδήποτε ένδειξη δημοσιονομικής απειθαρχίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των spreads των ιταλικών ομολόγων, καθιστώντας την εξυπηρέτηση του χρέους αδύνατη. Η στρατηγική της μέχρι στιγμής ήταν να εμφανίζεται ως μια αξιόπιστη εταίρος στην Ευρώπη, υποστηρίζοντας την Ουκρανία και τηρώντας τις βασικές γραμμές της ΕΕ. Όμως, με το έλλειμμα να ξεφεύγει και την κοινωνική δυσαρέσκεια να αυξάνεται λόγω του πληθωρισμού και της ακρίβειας, η πολιτική της επιβίωση θα εξαρτηθεί από την ικανότητά της να διαπραγματευτεί μια «έντιμη υποχώρηση» με τις Βρυξέλλες. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν η Ευρώπη θα δείξει την απαραίτητη ευελιξία ή αν η Ιταλία θα αποτελέσει ξανά τον «αδύναμο κρίκο» που θα θέσει σε κίνδυνο τη σταθερότητα ολόκληρης της ηπείρου.
