Σε μια περίοδο που η παγκόσμια οικονομία προσπαθεί να επουλώσει τις πληγές της από την πανδημική κρίση και την ενεργειακή αναταραχή του ρωσο-ουκρανικού πολέμου, μια νέα, σκοτεινότερη απειλή αναδύεται από την καρδιά της Μέσης Ανατολής. Η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, Γενική Διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), προχώρησε σε μια δυσοίωνη διαπίστωση που αλλάζει τα δεδομένα για τις αγορές και τους χαρτογράφους της οικονομικής πολιτικής: η σύγκρουση στην περιοχή, με επίκεντρο το Ιράν, δεν μπορεί πλέον να θεωρείται ένας «ελεγχόμενος κίνδυνος».
Η δήλωση αυτή, που έγινε στο πλαίσιο των πρόσφατων οικονομικών φόρουμ, αντανακλά μια βαθιά ανησυχία για τη μεταβολή της φύσης των γεωπολιτικών κρίσεων. Ενώ στο παρελθόν οι τοπικές συγκρούσεις αντιμετωπίζονταν ως «θόρυβος» που οι αγορές μπορούσαν να απορροφήσουν, η τρέχουσα δυναμική υποδηλώνει μια συστημική απειλή που θα μπορούσε να εκτροχιάσει την παγκόσμια ανάπτυξη και να πυροδοτήσει ένα νέο κύμα πληθωρισμού, ακριβώς τη στιγμή που οι κεντρικές τράπεζες ετοιμάζονταν για την πολυπόθητη «μαλακή προσγείωση».
Η Μετατόπιση από την Τοπική Κρίση στη Συστημική Απειλή
Για δεκαετίες, οι αναλυτές του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας χρησιμοποιούσαν τον όρο «ελεγχόμενος κίνδυνος» για να περιγράψουν εντάσεις που, αν και τραγικές σε ανθρώπινο επίπεδο, είχαν περιορισμένο οικονομικό αποτύπωμα εκτός των συνόρων των εμπλεκόμενων κρατών. Ωστόσο, η Γκεοργκίεβα επισημαίνει ότι η άμεση εμπλοκή του Ιράν και η κλιμάκωση των αντιποίνων με το Ισραήλ έχουν σπάσει αυτό το προστατευτικό πλαίσιο. Η αβεβαιότητα δεν αφορά πλέον το «αν» θα υπάρξει αντίκτυπος, αλλά το «πόσο βαθύς» θα είναι αυτός.
Η επικεφαλής του ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι η διάρκεια της κρίσης είναι ο κρισιμότερος παράγοντας. Μια παρατεταμένη σύγκρουση δεν επηρεάζει μόνο την παραγωγή πετρελαίου, αλλά και την εμπιστοσύνη των επενδυτών, το κόστος ασφάλισης των εμπορευμάτων και τη σταθερότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «όσο περισσότερο διαρκεί η αβεβαιότητα, τόσο περισσότερο διαβρώνεται η βάση της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας».
Το Πετρέλαιο ως Όπλο και η Απειλή του Στασιμοπληθωρισμού
Το μεγαλύτερο κανάλι μετάδοσης της κρίσης παραμένει η ενέργεια. Η Μέση Ανατολή παραμένει ο πνεύμονας του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού και οποιαδήποτε διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ —από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου— θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές σε τριψήφια νούμερα. Η Γκεοργκίεβα προειδοποιεί ότι μια αύξηση της τάξης του 10% στις τιμές του πετρελαίου μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του παγκόσμιου ΑΕΠ κατά 0,15% και σε αύξηση του πληθωρισμού κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες.
Αυτό το σενάριο αποτελεί τον εφιάλτη των κεντρικών τραπεζιτών. Αν οι τιμές της ενέργειας αυξηθούν απότομα, η Fed και η ΕΚΤ θα βρεθούν μπροστά σε ένα δίλημμα: να διατηρήσουν τα επιτόκια ψηλά για να δαμάσουν τον πληθωρισμό, ρισκάροντας μια βαθιά ύφεση, ή να τα μειώσουν για να στηρίξουν την ανάπτυξη, επιτρέποντας στον πληθωρισμό να καλπάσει. Ο κίνδυνος του στασιμοπληθωρισμού —χαμηλή ανάπτυξη με υψηλό πληθωρισμό— επιστρέφει στο τραπέζι των συζητήσεων με μεγαλύτερη ένταση από ποτέ.
Ο Αντίκτυπος στο Παγκόσμιο Εμπόριο και τη Ναυσιπλοΐα
Πέρα από το πετρέλαιο, η κρίση έχει ήδη αρχίσει να αναδιαμορφώνει τους εμπορικούς δρόμους. Οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα έχουν αναγκάσει τα πλοία να παρακάμπτουν τη Διώρυγα του Σουέζ, επιλέγοντας τον μακρύτερο και ακριβότερο δρόμο γύρω από την Αφρική. Αυτό αυξάνει το κόστος μεταφοράς και καθυστερεί την παράδοση αγαθών, πιέζοντας περαιτέρω τις τιμές των καταναλωτικών προϊόντων.
Η Γκεοργκίεβα τονίζει ότι αυτές οι «τριβές» στο παγκόσμιο εμπόριο δεν είναι προσωρινές. Αν η Μέση Ανατολή παραμείνει σε κατάσταση ανάφλεξης, οι εταιρείες θα αναγκαστούν να αναθεωρήσουν μόνιμα τις στρατηγικές τους, μετακινώντας την παραγωγή πιο κοντά στις τελικές αγορές (near-shoring) ή σε φιλικές χώρες (friend-shoring). Αυτή η γεωοικονομική κατάτμηση, αν και προσφέρει ασφάλεια, αυξάνει το κόστος παραγωγής και μειώνει την παγκόσμια αποτελεσματικότητα.
Η Ανθεκτικότητα των Αναπτυσσόμενων Χωρών σε Δοκιμασία
Τέλος, το ΔΝΤ εκφράζει ιδιαίτερη ανησυχία για τις αναπτυσσόμενες και χαμηλού εισοδήματος χώρες. Πολλές από αυτές τις οικονομίες είναι ήδη επιβαρυμένες με υψηλά χρέη και η αύξηση του κόστους εισαγωγής τροφίμων και καυσίμων θα μπορούσε να προκαλέσει κοινωνική αστάθεια. Η Γκεοργκίεβα καλεί τη διεθνή κοινότητα να ενισχύσει τα δίχτυα ασφαλείας, προειδοποιώντας ότι μια οικονομική κατάρρευση στη γειτονιά της Μέσης Ανατολής ή της Βόρειας Αφρικής θα είχε άμεσες επιπτώσεις στις μεταναστευτικές ροές και την ασφάλεια της Ευρώπης.
Συμπερασματικά, το μήνυμα της Γκεοργκίεβα είναι σαφές: η παγκόσμια οικονομία δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στην ελπίδα ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις θα παραμείνουν «τοπικές». Η ανάγκη για διπλωματική αποκλιμάκωση δεν είναι μόνο ζήτημα ανθρωπισμού, αλλά και θεμελιώδης προϋπόθεση για την οικονομική επιβίωση σε έναν ολοένα και πιο ασταθή κόσμο.
