Η Αττική, μια περιφέρεια που συχνά παλεύει με την ατμοσφαιρική ρύπανση λόγω της γεωγραφικής της διαμόρφωσης και της πυκνής αστικής δόμησης, βρέθηκε πρόσφατα αντιμέτωπη με ένα φαινόμενο που προκάλεσε ανησυχία σε χιλιάδες πολίτες: μια έντονη, διεισδυτική οσμή υγραερίου που εξαπλώθηκε από τον Πειραιά έως τα βόρεια προάστια. Ο Ευάγγελος Γερασόπουλος, Διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), έθεσε το ζήτημα υπό το επιστημονικό «μικροσκόπιο», αποκαλύπτοντας μια πραγματικότητα που συνδυάζει την περιβαλλοντική παραβατικότητα με την έλλειψη κρίσιμων υποδομών μέτρησης.
Η Μέθοδος της «Εις Άτοπον Απαγωγής»
Στην προσπάθεια εντοπισμού της πηγής, οι επιστήμονες του Αστεροσκοπείου εφάρμοσαν τη μέθοδο της εις άτοπον απαγωγής. Το πρώτο ερώτημα που τέθηκε ήταν αν η οσμή προερχόταν από τις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στη Ρεβυθούσα. Η απάντηση ήταν αρνητική. Όπως εξήγησε ο κ. Γερασόπουλος, το φυσικό αέριο είναι από τη φύση του άοσμο. Η χαρακτηριστική οσμή προστίθεται τεχνητά μέσω χημικών ενώσεων, των μερκαπτανών, προκειμένου να γίνονται αντιληπτές τυχόν διαρροές. Ωστόσο, οι μετρήσεις και τα δεδομένα ροής έδειξαν ότι δεν υπήρξε καμία αστοχία στο δίκτυο διανομής ή στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης που θα μπορούσε να δικαιολογήσει μια τόσο εκτεταμένη οσμή σε όλο το λεκανοπέδιο.
Αποκλείοντας το επίσημο δίκτυο φυσικού αερίου, η προσοχή στράφηκε στη βιομηχανική ζώνη του Θριασίου Πεδίου και του Ασπροπύργου. Η ανάλυση των μετεωρολογικών δεδομένων και των ανέμων κατά τις ώρες που αναφέρθηκε η οσμή, «φωτογράφισε» την περιοχή αυτή ως την πιθανή πηγή. Η υπόθεση εργασίας των ερευνητών είναι ότι πρόκειται για παράνομη εκπομπή ή «εκτόνωση» υπολειμμάτων υγραερίου (LPG) από βιομηχανικές μονάδες ή δεξαμενόπλοια, μια διαδικασία που συχνά γίνεται υπό την κάλυψη της νύχτας για να αποφευχθεί ο έλεγχος.
Το Τεχνολογικό Κενό και η Ανάγκη για Real-Time Μέτρηση
Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία που ανέδειξε ο κ. Γερασόπουλος είναι το κενό στον εξειδικευμένο εξοπλισμό. Ενώ η Ελλάδα διαθέτει ένα αξιόλογο δίκτυο μέτρησης αιωρούμενων σωματιδίων και κοινών ρύπων (όπως το διοξείδιο του αζώτου), υστερεί δραματικά στην ανίχνευση πτητικών οργανικών ενώσεων (VOCs) και μερκαπτανών σε πραγματικό χρόνο.
«Δεν έχουμε το δίκτυο που θα μας επέτρεπε να πούμε με ακρίβεια δευτερολέπτου τι ακριβώς εκλύθηκε και από ποιο συγκεκριμένο σημείο»σημειώνουν πηγές του Αστεροσκοπείου.
Η απουσία αυτών των αισθητήρων καθιστά την πολιτεία «τυφλή» απέναντι σε περιστατικά βιομηχανικής ρύπανσης που δεν αφήνουν οπτικό αποτύπωμα αλλά επηρεάζουν άμεσα τη δημόσια υγεία και την ποιότητα ζωής. Η εγκατάσταση ενός δικτύου αισθητήρων υψηλής ακρίβειας στη βιομηχανική ζώνη θα λειτουργούσε όχι μόνο ως μέσο διάγνωσης, αλλά και ως αποτρεπτικός παράγοντας για όσους επιλέγουν να παρανομούν εις βάρος του περιβάλλοντος.
Περιβαλλοντική Δικαιοσύνη και Δημόσια Υγεία
Το ζήτημα υπερβαίνει την απλή ενόχληση από μια δυσάρεστη οσμή. Οι ουσίες που χρησιμοποιούνται ως οσμοθέτες, αν και σε μικρές ποσότητες είναι ακίνδυνες, σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να προκαλέσουν ναυτία, πονοκεφάλους και αναπνευστικά προβλήματα. Επιπλέον, η ίδια η ύπαρξη της οσμής υποδηλώνει την απελευθέρωση υδρογονανθράκων στην ατμόσφαιρα, συμβάλλοντας στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και στην τοπική ρύπανση.
Η βιομηχανική ζώνη της Αττικής παραμένει μια «γκρίζα ζώνη» εποπτείας. Παρά τις προσπάθειες των τελευταίων ετών, η διασύνδεση των ερευνητικών κέντρων με τους ελεγκτικούς μηχανισμούς του κράτους παραμένει γραφειοκρατική και αργή. Ο κ. Γερασόπουλος υπογραμμίζει την ανάγκη για μια πιο επιθετική πολιτική περιβαλλοντικής επιτήρησης, που θα χρησιμοποιεί την τεχνολογία αιχμής για να προστατεύσει το δικαίωμα των πολιτών σε καθαρό αέρα. Η επιστήμη έχει τα εργαλεία· αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση για την επένδυση σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης που δεν θα αφήνει περιθώρια για «μυστήρια» και ανώνυμες παραβάσεις.
- Ανάγκη για άμεση εγκατάσταση αισθητήρων VOCs στο Θριάσιο Πεδίο.
- Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ ΕΑΑ και Υπουργείου Περιβάλλοντος.
- Αυστηροποίηση των ποινών για παράνομες εκτονώσεις αερίων ρύπων.
- Ενημέρωση των πολιτών σε πραγματικό χρόνο μέσω ψηφιακών πλατφορμών.
