Η εικόνα ενός πολίτη που προσέρχεται στο δικαστήριο χωρίς νομική εκπροσώπηση, κρατώντας έναν φάκελο με έγγραφα που συνέταξε μόνος του, δεν είναι νέα. Ωστόσο, το 2026, αυτή η εικόνα έχει μεταμορφωθεί ριζικά. Πλέον, ο φάκελος δεν περιέχει χειρόγραφες σημειώσεις ή πρόχειρα δικόγραφα, αλλά εξελιγμένα νομικά κείμενα, γεμάτα με ορολογία, παραπομπές και δαιδαλώδη επιχειρηματολογία – όλα προϊόντα μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης όπως το ChatGPT και οι διάδοχοί του. Αυτό που ξεκίνησε ως μια υπόσχεση για τον εκδημοκρατισμό της δικαιοσύνης, εξελίσσεται σε έναν διοικητικό εφιάλτη που απειλεί να παραλύσει το δικαστικό σύστημα παγκοσμίως.
Η Άνοδος του «Αλγοριθμικού Δικηγόρου»
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία από τα ομοσπονδιακά δικαστήρια των ΗΠΑ και αντίστοιχες αναφορές από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο αριθμός των αγωγών που κατατίθενται από αυτοεκπροσωπούμενους διαδίκους (pro se litigants) έχει αυξηθεί κατά 40% τους τελευταίους 18 μήνες. Η αιτία είναι προφανής: η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει μειώσει το κόστος σύνταξης μιας αγωγής από χιλιάδες ευρώ σε μια συνδρομή λίγων δολαρίων το μήνα. Οι πολίτες που προηγουμένως αποθαρρύνονταν από τα υπέρογκα δικηγορικά έξοδα, τώρα αισθάνονται οπλισμένοι με μια «ψηφιακή πανοπλία» που τους επιτρέπει να κυνηγήσουν υποθέσεις που παλαιότερα θα θεωρούνταν ασύμφορες.
Ωστόσο, αυτή η ευκολία έχει ένα σκοτεινό τίμημα. Τα LLMs (Large Language Models), παρά την εντυπωσιακή τους ικανότητα να παράγουν νομικοφανή λόγο, παραμένουν επιρρεπή στις λεγόμενες «ψευδαισθήσεις» (hallucinations). Δικαστές σε όλο τον κόσμο αναφέρουν περιπτώσεις όπου αγωγές περιλαμβάνουν παραπομπές σε ανύπαρκτους νόμους ή δικαστικές αποφάσεις που δεν εκδόθηκαν ποτέ. Το αποτέλεσμα είναι οι δικαστικοί υπάλληλοι και οι βοηθοί δικαστών να δαπανούν εκατοντάδες ώρες προσπαθώντας να επαληθεύσουν στοιχεία που απλώς δεν υπάρχουν, επιβραδύνοντας την απονομή δικαιοσύνης για όλους.
Η Θεσμική Αντίδραση και το Ζήτημα της Ηθικής
Η αντίδραση του δικαστικού σώματος υπήρξε άμεση αλλά και διχασμένη. Σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ, οι δικαστές έχουν εκδώσει οδηγίες που απαιτούν από τους διαδίκους να δηλώνουν εάν χρησιμοποίησαν AI για τη σύνταξη των εγγράφων τους. Στην Ευρώπη, η συζήτηση επικεντρώνεται στην ανάγκη για έναν «ανθρώπινο έλεγχο» (human-in-the-loop) πριν από οποιαδήποτε κατάθεση. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η χρήση της AI αποτελεί άσκηση δικηγορίας χωρίς άδεια – ένα αδίκημα που παραδοσιακά τιμωρείται αυστηρά.
«Δεν βρισκόμαστε απλώς μπροστά σε μια αύξηση του όγκου των υποθέσεων, αλλά σε μια ποιοτική αλλοίωση της νομικής διαδικασίας», δηλώνει ένας ανώτατος δικαστικός. «Όταν η μηχανή παράγει το επιχείρημα, η ευθύνη του ανθρώπου που το υπογράφει γίνεται θολή».
Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος του «spam litigation». Εταιρείες ή και μεμονωμένα άτομα μπορούν πλέον να δημιουργούν χιλιάδες πανομοιότυπες αγωγές για ελάσσονα ζητήματα, ελπίζοντας σε εξωδικαστικούς συμβιβασμούς από εταιρείες που προτιμούν να πληρώσουν παρά να εμπλακούν σε έναν ατελείωτο δικαστικό αγώνα. Αυτή η στρατηγική, γνωστή και ως «trolling», βρίσκει στην AI το τέλειο εργαλείο για την κλιμάκωσή της.
Το Μέλλον: Φιλτράρισμα ή Αποκλεισμός;
Για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο, προτείνονται λύσεις που κυμαίνονται από την τεχνολογική αναβάθμιση των δικαστηρίων έως την επιβολή αυστηρών προστίμων για «κακόπιστη χρήση» της τεχνολογίας. Ορισμένοι ειδικοί προτείνουν τη δημιουργία επίσημων, κρατικά εγκεκριμένων εργαλείων AI για τους πολίτες, τα οποία θα είναι περιορισμένα σε δυνατότητες αλλά εγγυημένα ως προς την εγκυρότητα των νομικών τους βάσεων. Αυτό θα μπορούσε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της ανάγκης για πρόσβαση στη δικαιοσύνη και της ανάγκης για προστασία του συστήματος από τον ψηφιακό θόρυβο.
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα αποκτά επιπλέον διαστάσεις λόγω των ήδη μεγάλων καθυστερήσεων στην απονομή δικαιοσύνης. Η εισαγωγή χιλιάδων «χειροποίητων» αγωγών σε ένα σύστημα που παλεύει να ψηφιοποιηθεί θα μπορούσε να αποβεί μοιραία. Η πρόκληση για το 2026 και μετά είναι να βρεθεί η χρυσή τομή: η τεχνολογία να γίνει εργαλείο απελευθέρωσης του πολίτη και όχι το όπλο που θα γονατίσει τη Θέμιδα.
