Η πολιτική γεωγραφία της Ευρώπης αλλάζει, και στο επίκεντρο αυτής της μεταβολής βρίσκεται η Τζόρτζια Μελόνι. Η πρόσφατη Διακήρυξη του Κισινάου, η οποία προέκυψε από τις εργασίες της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, δεν είναι απλώς ένα διπλωματικό κείμενο αρχών, αλλά η επίσημη επικύρωση μιας στρατηγικής που η Ρώμη προωθεί εδώ και μήνες: την «εξωτερική ανάθεση» της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Για την Ιταλίδα πρωθυπουργό, η διακήρυξη αυτή αποτελεί μια προσωπική και πολιτική νίκη, καθώς νομιμοποιεί τις «καινοτόμες λύσεις» — έναν ευφημισμό για τη δημιουργία κέντρων κράτησης και επεξεργασίας αιτήσεων ασύλου σε τρίτες χώρες, εκτός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το Μοντέλο της Αλβανίας ως Ευρωπαϊκό Πρότυπο

Το λεγόμενο «μοντέλο της Αλβανίας», το οποίο προβλέπει τη μεταφορά μεταναστών που διασώζονται στη θάλασσα σε κέντρα στην αλβανική επικράτεια υπό ιταλική δικαιοδοσία, δεν θεωρείται πλέον μια αμφιλεγόμενη ιταλική πρωτοβουλία, αλλά ένα πιθανό blueprint για ολόκληρη την ΕΕ. Η Μελόνι υποστήριξε με σθένος ότι η Διακήρυξη του Κισινάου ανοίγει τον δρόμο για παρόμοιες συμφωνίες με χώρες της Βόρειας Αφρικής και των Βαλκανίων. Η λογική είναι απλή αλλά σκληρή: η αποτροπή ενισχύεται όταν ο προορισμός δεν είναι πλέον το ευρωπαϊκό έδαφος, αλλά μια τρίτη χώρα με αυστηρό πλαίσιο επιτήρησης.

Σύμφωνα με αναλυτές στη Ρώμη, η επιτυχία της Μελόνι έγκειται στην ικανότητά της να μετατρέψει μια δεξιά ατζέντα σε mainstream ευρωπαϊκή πολιτική. Χώρες όπως η Δανία, η Αυστρία, ακόμη και η Γερμανία υπό την πίεση της ανόδου της ακροδεξιάς, βλέπουν πλέον με θετικό μάτι την ιδέα των «κόμβων επιστροφής» (return hubs). Η Διακήρυξη του Κισινάου λειτουργεί ως το νομικό και πολιτικό έρεισμα που χρειαζόταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να αρχίσει να επεξεργάζεται νομοθετικές προτάσεις που θα ενσωματώνουν αυτές τις πρακτικές στο νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.

Η Διπλωματία των «Καινοτόμων Λύσεων»

Ο όρος «καινοτόμες λύσεις» χρησιμοποιείται συστηματικά στη Διακήρυξη για να περιγράψει δράσεις που μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν νομικά και ηθικά αδιανόητες για την ΕΕ. Η Μελόνι, μιλώντας σε δημοσιογράφους, τόνισε ότι η Ευρώπη «δεν μπορεί πλέον να είναι όμηρος των διακινητών» και ότι η μόνη λύση είναι η μεταφορά της διαδικασίας ασύλου εκτός των συνόρων. Αυτό περιλαμβάνει:

  • Τη δημιουργία κλειστών δομών σε χώρες τράνζιτ.
  • Την αυστηροποίηση των προϋποθέσεων για την παροχή ασύλου.
  • Τη σύνδεση της αναπτυξιακής βοήθειας προς τρίτες χώρες με τη συνεργασία τους στις επαναπροωθήσεις.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός κατάφερε να πείσει τους ομολόγους της ότι η ασφάλεια των συνόρων είναι προϋπόθεση για την επιβίωση του Σένγκεν. Όπως επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, η Διακήρυξη του Κισινάου αντανακλά μια στροφή προς τον ρεαλισμό, όπου η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει να εξισορροπείται με την «κοινωνική αντοχή» των κρατών μελών.

Νομικοί Σκόπελοι και Ανθρώπινα Δικαιώματα

Παρά τον θρίαμβο της Μελόνι σε διπλωματικό επίπεδο, οι προκλήσεις παραμένουν τεράστιες. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και οι εγχώριες δικαστικές αρχές στην Ιταλία έχουν ήδη θέσει ερωτήματα για τη νομιμότητα της μεταφοράς αιτούντων άσυλο σε χώρες που δεν θεωρούνται «απολύτως ασφαλείς». Η αντιπολίτευση στην Ιταλία, αλλά και διεθνείς οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία, προειδοποιούν ότι η Διακήρυξη του Κισινάου αποτελεί «λευκή επιταγή» για την καταστρατήγηση των διεθνών συμβάσεων.

«Δεν μπορούμε να εξάγουμε τις νομικές μας υποχρεώσεις σε χώρες με ελλιπή δημοκρατικά εχέγγυα», αναφέρει σε ανακοίνωσή της η οργάνωση Human Rights Watch.

Ωστόσο, η Μελόνι φαίνεται αποφασισμένη να προχωρήσει. Η στρατηγική της περιλαμβάνει τη στενή συνεργασία με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία έχει υιοθετήσει μεγάλο μέρος της ρητορικής της Ρώμης. Η «καινοτομία» που επικαλείται η Διακήρυξη είναι, στην πραγματικότητα, η οικοδόμηση ενός τείχους που δεν είναι κατασκευασμένο από τσιμέντο, αλλά από διμερείς συμφωνίες και νομικά παραθυράκια.

Το Μέλλον της Ευρωπαϊκής Συνοχής

Η Διακήρυξη του Κισινάου σηματοδοτεί το τέλος της εποχής της «ανοιχτής αγκαλιάς» που συμβόλιζε η Άνγκελα Μέρκελ το 2015. Σήμερα, η Ευρώπη της Μελόνι είναι μια Ευρώπη που οχυρώνεται. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν αυτές οι λύσεις θα είναι αποτελεσματικές ή αν απλώς θα μετατοπίσουν το πρόβλημα σε γειτονικές περιοχές, προκαλώντας νέες γεωπολιτικές εντάσεις. Η Ιταλία, πάντως, έχει ήδη δείξει τον δρόμο, και όπως φαίνεται, οι υπόλοιποι παίκτες της ηπείρου ετοιμάζονται να την ακολουθήσουν, μετατρέποντας τη Μεσόγειο σε μια ζώνη ελεγχόμενης πρόσβασης.