Ήταν ένας πόλεμος που διήρκεσε δεκαετίες, μια τιτάνια σύγκρουση μεταξύ της δημόσιας υγείας και μιας από τις πιο ισχυρές βιομηχανίες στον κόσμο. Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στο κατώφλι ενός ιστορικού επιτεύγματος: το ποσοστό των ενηλίκων που καπνίζουν έπεσε στο 9%, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ από τότε που η κυβέρνηση άρχισε να συλλέγει δεδομένα. Ωστόσο, την ώρα που η νίκη φαίνεται οριστική, το πολιτικό σύστημα φαίνεται να διαπράττει ένα κλασικό σφάλμα: την απόσυρση των πόρων από το ίδιο το «εγχειρίδιο» (playbook) που οδήγησε σε αυτή την επιτυχία.
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, οι ομοσπονδιακές και πολιτειακές χρηματοδοτήσεις για προγράμματα διακοπής καπνίσματος και προληπτικές εκστρατείες έχουν υποστεί δραματικές μειώσεις. Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), το οποίο ηγήθηκε της προσπάθειας με εμβληματικές καμπάνιες όπως το «Tips From Former Smokers», βρίσκεται αντιμέτωπο με δημοσιονομικές πιέσεις που απειλούν να αφήσουν το υπόλοιπο 9% του πληθυσμού στο έλεος του εθισμού.
Η παγίδα της επιτυχίας και η ψευδαίσθηση του τέλους
Η μείωση του καπνίσματος από το 42% τη δεκαετία του 1960 στο σημερινό μονοψήφιο νούμερο θεωρείται ένας από τους δέκα κορυφαίους άθλους της δημόσιας υγείας του 20ού και 21ου αιώνα. Όμως, αυτή η επιτυχία γέννησε τον εφησυχασμό. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Ουάσιγκτον και στις πρωτεύουσες των πολιτειών φαίνεται να πιστεύουν ότι η δουλειά τελείωσε. Στην πραγματικότητα, το τελευταίο 9% είναι το πιο δύσκολο να προσεγγιστεί.
Το κάπνισμα στις ΗΠΑ δεν είναι πλέον ένα οριζόντιο κοινωνικό φαινόμενο. Έχει γίνει μια ασθένεια της ανισότητας. Συγκεντρώνεται πλέον σε δυσανάλογα επίπεδα μεταξύ των ατόμων με χαμηλό εισόδημα, της LGBTQ+ κοινότητας, των κατοίκων αγροτικών περιοχών και των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας. Αυτές οι ομάδες απαιτούν πιο στοχευμένες, δαπανηρές και επίμονες παρεμβάσεις. Αποσύροντας τη χρηματοδότηση, η κυβέρνηση ουσιαστικά εγκαταλείπει τους πιο ευάλωτους πολίτες της τη στιγμή που χρειάζονται τη μεγαλύτερη υποστήριξη.
Το κόστος της αδράνειας: Οικονομία και Υγεία
Η λογική των περικοπών είναι συχνά βραχυπρόθεσμη. Οι πολέμιοι των δαπανών υποστηρίζουν ότι σε μια εποχή δημοσιονομικής στενότητας, οι καμπάνιες στα ΜΜΕ είναι πολυτέλεια. Ωστόσο, οι αριθμοί λένε μια διαφορετική ιστορία. Το κάπνισμα εξακολουθεί να κοστίζει στις ΗΠΑ πάνω από 600 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε ιατρική περίθαλψη και απώλεια παραγωγικότητας. Κάθε δολάριο που επενδύεται σε προγράμματα διακοπής αποδίδει πολλαπλάσια σε εξοικονόμηση πόρων για το σύστημα Medicare και Medicaid.
- Οι εκστρατείες ενημέρωσης έχουν αποδειχθεί ότι ωθούν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να καλέσουν τις γραμμές βοήθειας.
- Η έλλειψη χρηματοδότησης οδηγεί στο κλείσιμο τοπικών κλινικών που παρέχουν δωρεάν υποκατάστατα νικοτίνης.
- Η άνοδος του ατμίσματος (vaping) μεταξύ των νέων δημιουργεί μια νέα γενιά εξαρτημένων, την οποία τα παλιά προγράμματα δεν προλαβαίνουν να αντιμετωπίσουν.
Η αποδυνάμωση του CDC σημαίνει επίσης λιγότερη πίεση στις καπνοβιομηχανίες, οι οποίες έχουν μετατοπίσει το μάρκετινγκ τους σε πιο διακριτικές αλλά εξίσου αποτελεσματικές μεθόδους. Χωρίς την αντίρροπη δύναμη των κρατικών εκστρατειών, το κενό πληροφορίας καλύπτεται γρήγορα από τη βιομηχανία.
Η πρόκληση της νέας εποχής: Από το τσιγάρο στο άτμισμα
Ενώ τα παραδοσιακά τσιγάρα υποχωρούν, η νικοτίνη βρίσκει νέους δρόμους. Η κρίση του ατμίσματος στους εφήβους παραμένει μια ωρολογιακή βόμβα. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αν δεν διατηρηθεί η υποδομή που «τσάκισε» το κάπνισμα, δεν θα έχουμε τα εργαλεία για να αντιμετωπίσουμε την επόμενη επιδημία εξάρτησης. Το «εγχειρίδιο» που τώρα απορρίπτεται περιλαμβάνει την επιστημονική παρακολούθηση, την εκπαίδευση του κοινού και τη νομοθετική πίεση — στοιχεία απαραίτητα για κάθε κρίση δημόσιας υγείας.
«Δεν σταματάς να προπονείσαι επειδή κέρδισες το πρωτάθλημα», δηλώνει ένας πρώην αξιωματούχος του CDC. «Αν σταματήσεις, θα χάσεις τον επόμενο αγώνα. Και σε αυτή την περίπτωση, το έπαθλο είναι οι ανθρώπινες ζωές».
Συμπερασματικά, η επιτυχία των ΗΠΑ στη μείωση του καπνίσματος είναι ένα μάθημα για όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης. Όμως, η τρέχουσα τάση αποχρηματοδότησης είναι ένα προειδοποιητικό σήμα: η δημόσια υγεία δεν είναι ένας στατικός στόχος που επιτυγχάνεται μια φορά, αλλά μια διαρκής επένδυση που απαιτεί θάρρος και συνέπεια, ακόμα και όταν τα φώτα της δημοσιότητας σβήνουν.
