Σε μια εποχή όπου τα δεδομένα αποτελούν το νέο «πετρέλαιο» της κρατικής διοίκησης, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) προχωρά σε μια ριζική αναδιάρθρωση του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζει τις ληξιπρόθεσμες οφειλές. Η μετάβαση από την οριζόντια επιβολή μέτρων αναγκαστικής είσπραξης σε ένα εξατομικευμένο σύστημα αξιολόγησης, βασισμένο στην Τεχνητή Νοημοσύνη και την ανάλυση Μεγάλων Δεδομένων (Big Data), σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής για το ελληνικό φορολογικό σύστημα.
Από την Οριζόντια Καταστολή στην Εξατομικευμένη Αξιολόγηση
Για δεκαετίες, η ελληνική φορολογική διοίκηση λειτουργούσε με έναν μάλλον άκαμπτο τρόπο: όποιος χρωστούσε, αντιμετωπιζόταν ως δυνητικός παραβάτης, ανεξάρτητα από το ιστορικό του ή την οικονομική του πραγματικότητα. Το νέο μοντέλο που ενεργοποιεί η ΑΑΔΕ έρχεται να ανατρέψει αυτή την παραδοχή. Χρησιμοποιώντας προηγμένους αλγορίθμους μηχανικής μάθησης, η Αρχή θα είναι πλέον σε θέση να «ακτινογραφεί» το προφίλ κάθε οφειλέτη, κατηγοριοποιώντας τον με βάση τη συμπεριφορά του και την πραγματική του ικανότητα αποπληρωμής.
Το κεντρικό ερώτημα που καλείται να απαντήσει το σύστημα είναι απλό αλλά κρίσιμο: «Δεν μπορεί ή δεν θέλει;». Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίζει πλέον και τη στάση της εφορίας. Για εκείνους που θα χαρακτηρίζονται ως «έχοντες πραγματική αδυναμία», το σύστημα θα προτείνει λύσεις ρύθμισης και διευκόλυνσης. Αντίθετα, για τους «στρατηγικούς κακοπληρωτές» —εκείνους δηλαδή που διαθέτουν την οικονομική επιφάνεια αλλά επιλέγουν να μην εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους— τα μέτρα θα είναι άμεσα, αυστηρά και αυτοματοποιημένα.
Το Προφίλ του «Στρατηγικού Κακοπληρωτή»
Πώς όμως ορίζεται ένας στρατηγικός κακοπληρωτής στα μάτια ενός αλγορίθμου; Η ΑΑΔΕ θα αντλεί δεδομένα από ένα ευρύ φάσμα πηγών: τραπεζικούς λογαριασμούς, κινήσεις πιστωτικών καρτών, ακίνητη περιουσία, συμμετοχές σε εταιρείες, ακόμα και δαπάνες διαβίωσης που δεν συνάδουν με τα δηλωθέντα εισοδήματα. Το σύστημα θα αναζητά μοτίβα συμπεριφοράς, όπως η μεταφορά κεφαλαίων σε τρίτα πρόσωπα λίγο πριν τη λήξη προθεσμιών ή η συστηματική αποφυγή πληρωμών παρά την ύπαρξη ρευστότητας.
Η χρήση του AI επιτρέπει τη δημιουργία ενός «Credit Score» για κάθε φορολογούμενο. Αυτή η βαθμολογία δεν θα αφορά μόνο την πιστοληπτική ικανότητα, όπως συμβαίνει στις τράπεζες, αλλά τη «φορολογική συμμόρφωση». Ένας φορολογούμενος με υψηλό σκορ συμμόρφωσης που ξαφνικά αδυνατεί να πληρώσει μια δόση, θα αντιμετωπίζεται με επιείκεια, καθώς ο αλγόριθμος θα αναγνωρίζει ότι πρόκειται για μια έκτακτη δυσκολία. Αντίθετα, κάποιος που εμφανίζει συστηματική τάση απόκρυψης εισοδημάτων θα ενεργοποιεί άμεσα τα «κόκκινα φώτα» του συστήματος.
Big Data και Διασταυρώσεις: Το Τέλος της Φοροδιαφυγής;
Η ισχύς του νέου συστήματος έγκειται στην ικανότητά του να πραγματοποιεί εκατομμύρια διασταυρώσεις σε πραγματικό χρόνο. Δεν πρόκειται πλέον για δειγματοληπτικούς ελέγχους, αλλά για μια συνεχή παρακολούθηση της οικονομικής δραστηριότητας. Οι πληροφορίες από το σύστημα Taxisnet θα συνδυάζονται με δεδομένα από το Κτηματολόγιο, τον ΕΦΚΑ, τις τράπεζες, ακόμα και από πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης ή κοινωνικά δίκτυα σε περιπτώσεις εκτεταμένων ελέγχων.
«Η τεχνολογία μας επιτρέπει να είμαστε δίκαιοι. Δικαιοσύνη σημαίνει να μην εξαντλούμε την αυστηρότητα του νόμου σε εκείνον που παλεύει να επιβιώσει, αλλά να είμαστε αμείλικτοι με εκείνον που εκμεταλλεύεται το σύστημα εις βάρος των υπολοίπων», αναφέρουν πηγές της ΑΑΔΕ.
Ωστόσο, αυτή η ψηφιακή παντοδυναμία εγείρει και σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την πιθανότητα αλγοριθμικών σφαλμάτων. Τι συμβαίνει όταν το AI κάνει λάθος; Πώς μπορεί ένας πολίτης να αμφισβητήσει μια απόφαση που ελήφθη από έναν «μαύρο κουτί» αλγόριθμο; Η διαφάνεια των κριτηρίων αξιολόγησης παραμένει ένα από τα μεγάλα ζητούμενα της νέας αυτής εποχής.
Κοινωνική Δικαιοσύνη ή Ψηφιακός Πανοπτισμός;
Η εφαρμογή του νέου μοντέλου αποτελεί ένα στοίχημα για την ελληνική κυβέρνηση και την ΑΑΔΕ. Από τη μία πλευρά, η αύξηση των δημοσίων εσόδων μέσω της πάταξης της στρατηγικής ασυνέπειας είναι απαραίτητη για τη δημοσιονομική σταθερότητα και τη μείωση των φορολογικών συντελεστών για τους συνεπείς. Από την άλλη, η δημιουργία ενός κράτους-τιμωρού που παρακολουθεί κάθε οικονομική ανάσα των πολιτών του μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική αποξένωση.
Το κλειδί για την επιτυχία βρίσκεται στην ισορροπία. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν πρέπει να υποκαταστήσει την ανθρώπινη κρίση, αλλά να την υποβοηθήσει. Η ΑΑΔΕ οφείλει να διασφαλίσει ότι το νέο σύστημα θα λειτουργεί με απόλυτη διαφάνεια και ότι θα υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας για την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών. Η μετάβαση στη ψηφιακή φορολογική διοίκηση είναι αναπόφευκτη, αλλά οφείλει να είναι και ανθρωποκεντρική.
